Mәskeuding odaqtasy bola túra, Astana reseyshil Z-artisterdi tiyimdi týrde yghystyryp shygharyp Ukrainagha qarsy agressiyany qoldaytyndargha alandy bermey otyr. Fransuz Le Monde gazeti Qazaqstannyng Reseyding әskery kýn tәrtibin ózining ishki isterinen ýnemi jәne qatang týrde alyp tastap otyrghany turaly egjey-tegjeyli maqala jariyalady.

Resmy týrde Mәskeuding odaqtasy bolyp qala bergenimen, is jýzinde Astana Kremliden alshaqtyghyn reseylik әnshilerding kópshilik aldynda óner kórsetuine shekteu qong arqydy jetkizip keledi. Qazaqstan endi tipti pop formatynda da reseyding ýgit-nasihat alany bolghysy kelmeydi.

Múnda «Z-әrtisterdi» qosh keldinizder dep qabyldamaydy

2023 jyly tek Putin rejiymin jaqtaushylar qatysqan «Jara» festivali toqtatyldy. 2025 jyly reseylik әnshi Akmalidyng sahnada Ukrainagha qarsy mәlimdemeler jasaghannan keyin gastrolidik saparyna tyiym salyndy.

Onyng barlyq konsertteri toqtatyldy, al úiymdastyrushy ondaghan myng euro kóleminde shyghyngha úshyrady. Tipti Kremlige adal oryndaushylargha da endi qosh keldinizder dep aitylmaydy. Qazaqstan soghystyng mәdeny tylyna ainalghysy kelmeydi.

Tyiymsyz senzura qalay júmys isteydi?

Formalidy týrde eshkim eshtenege tyiym salmaydy. Biraq úiymdastyrushylardyng jergilikti mәdeniyet departamentterinen rúqsat aluy siyrep barady. Sebepteri beytarap bolyp kórinedi: «tehnikalyq qiyndyqtar», «zaldardy jóndeu», «talaptardy saqtamau».

Is jýzinde, úiymdastyrushylardyng ózderi moyyndaghanday, biylik әrtisterdi, olardyng mәlimdemelerin, әleumettik jelilerdegi jazbalaryn jәne tipti әn mәtinderin tekserip jatyr. Ukrainany qoldau nemese soghysty synau turaly kez kelgen belgi berilse, konsert ótpeydi.

Ashyq týrde Kremlidi jaqtaytyn әrtister de shekteulerge úshyraydy. Qazaqstan sayasy janjal tudyruy mýmkin kez kelgen taraptyng qatysuyna jol bermeuge tyrysuda. Nәtiyjesinde, sahna Reseyding әskery kýn tәrtibinen tolyghymen tazartyldy.

Qazaqstan Kremliding imperlyq ritorika men soghysynan sharshaghanyn kórsetip keledi. Songhy Baliydegi bir oqigha, bir qaraghanda qarapayym bolyp kóringenimen, qazirgi jaghdaydyng naqty ainasynday kórindi. Muzyka, sóileu ústanymy jәne tyiym saludyng eski әdeti – bәri bir-birimen ýilesedi.

Soghystar men imperlyq kompleksterden alys araldaghy meyramhanada reseylik bloger Karina Fadeeva men qazaqstandyq modeli Gýlsezim Altaybekova qaqtyghysty. Aldymen dóreki sózder aityldy. Sodan keyin zorlyq-zombylyq bastalyp, polisiya aralasty. Biraq búl oqighany shynymen de rezonans tudyrghan nәrse jaraqattar men hattamalar emes, onyng bolghan jaghdayy boldy.

Áleumettik jelilerde keng taralghan núsqagha sәikes, qaqtyghys ukrain muzykasynan tuyndaghan. Bir top qazaq ukrain әnderin tyndap otyrghan – qazirgi kezde olar tek mәdeny fon ghana emes, bostandyqtyn, qarsylyqtyng jәne óz tandau qúqyghynyng simvoly. Kuәgerlerding aituynsha, reseylik bloger olardan toqtatudy talap etken.

Klassikalyq «Men tyiym salamyn» degen qimyl – imperlyq postkenestik kenistikte tym tanys, múnda basqalargha ne istey alatynyn jәne ne istey almaytynyn aitu әdeti keybir reseylikter ýshin әli de qalypty jaghday retinde qabyldanady. Jauap «Slava Ukraiyne!» boldy – búl sóz tirkesi úran shenberinen shyghyp ketken.

Keybireuler ýshin búl soghysty bastan keshirip jatqan halyqpen yntymaqtastyqty bildiredi; basqalary ýshin búl әlemning endi baghynugha dayyn emestigining titirkendirgish belgisi. Dәl osy sәtte qarapayym kórinis qarapayym boludan qaldy. Qaqtyghystyng sayasy sebebi әli resmy týrde rastalghan joq: Indoneziya biyligi tergeudi jalghastyruda.

Biraq zandy mәtin bolmasa da, negizgi mәsele aiqyn: múnday kórinister «mýmkin emes» degen eski modeli jana shyndyqpen soqtyghysatyn jerde mýmkin bolady. Álem ózgerdi, al Reseyden tys jerlerde adamdar «tәrtip» degen jasyryn tyiym salu renkine shydaugha dayyn emes. Keyingi eskalasiya kenetten boldy. Fadeevanyng aituynsha, oghan auyr zat laqtyrylghan, nәtiyjesinde basynan jaraqat alyp, auruhanagha jatqyzylghan.

Osydan keyin polisiyagha hattama toltyryldy, al qazaqstandyq modeli tergeu ayasynda ústaldy. Tergeushiler men sot zandy baghany anyqtaydy, biraq simvolikalyq túrghydan búl oqigha Ádilettik kimning jaghynda ekenin kórsetti.

Qazirgi tanda Qazaqstanda - Ukrainany qoldau qylmys emes jәne tandau erkindigi bar egemendi el. Tipti Baly kurortynda da mynalar anyq boldy: bostandyq әnin óshiruge tyrysugha bolady, biraq bostandyqty óshiruge eshkimning kýshi joq jәne jol joq!

Kerimsal Júbatqanov

Abai.kz