Qytaydyng erte zaman tarih jylnamasynda hattalghan, býginde Qytaydyng Bilim baghdarlamalaryna engen «Shanyannyng zangha ózgeris engizui» dep atalatyn tarihy oqigha bar.

Shin bektigi (jana eradan búrynghy tórtinshi ghasyrda Qytay orta jazyghynda ómir sýrgen) quatyn kýsheytu ýshin talay mәrte zangha ózgeris engizedi. Biraq nәtiyje bolmaydy. Búqara ózgeriske senimsizdik tanyta bastaydy. Búl jaghdaygha shiryqqan Shin bektining hany Shin Shyaugung Shanyang degen adamnyng asqan parasattylyghyn estip, oghan qolqa salyp kóndirip, bas uәzirlikke taghayyndap, zangha ózgeris engizudi mindetteydi.

Shanyang halyqty alangha jinap jana zang mәtinin jariyalaydy. Jarlyq oqylyp bolghan song alanda sanalaryn senimsizdik biylep, nemqúraydy pighylda túrghan halyqty kórgen Shanyan: «Kimde kim myna alannyng soltýstiginde túrghan bóreneni kóterip alannyng ontýstigine jetkizse, sol adamgha alty dildә altyn beremin», – dep tosyn úsynys jasaydy. Jenil bóreneni kimde kim bolsa da kóterip bara alushy edi. Biraq osynday jenil júmysqa sonshalyqty qymbat qún tólenetindigine eshkim senbeydi. Halyq arasynan әldebireu «nem ketti» degen oimen bóreneni kóterip aitqan jerge jetkizedi. Shanyang tabanda oghan alty dildә altyndy qolyna ústatqyzady. Halyq sonda ghana Shanyannyng aitqanyn oryndaytynyn, shyn niyetpen zangha ózgeris engizbekshi ekenin týsinedi. Halyq senedi, qoldaydy. Zangha ózgeris engizu sәtti bolady. Shin bektigi kýsheyedi.

Preziydent Toqaevtyng «Ádiletti Qazaqstan» qúrudy bastaghanyna biyl tórt jyl bolady. Qoghamda súraq kóp. «Qantar oqighasynan» keyin otyz jylda Qazaqstannyng baylyghyn 160 oligarhtar iyelep alghanyn aityp el kóniline әdildikke degen ýmit úyalatyp edi. Ókinishtisi Shanyang siyaqty aldymen shyn niyetin әigileytindey qajetti әreketke bara almaghan synayly. Baylargha mýmkindik bergen, bas bolghan basty figurantty halyq aldynda, zang aldynda ashyq jauap bergizui kerek edi. Sonymen birge sayasy reformalardyng ózegi retinde oppozisiyalyq jana sayasy partiyalardyng ómir sýruine zang boyynsha jol qoyyp, sayasy partiyalardyng bәsekelestigine jol ashyp berui kerek edi. Sonda halyq Toqaevtyng «Ádiletti Qazaqstan» qúru bastamasyn ózderi-aq algha jyljytatyn edi.

Aghybay Ákbarúly

Abai.kz