قىتايدىڭ ەرتە زامان تاريح جىلناماسىندا حاتتالعان، بۇگىندە قىتايدىڭ ءبىلىم باعدارلامالارىنا ەنگەن «شاڭياڭنىڭ زاڭعا وزگەرىس ەنگىزۋى» دەپ اتالاتىن تاريحي وقيعا بار.

شين بەكتىگى (جاڭا ەرادان بۇرىنعى ءتورتىنشى عاسىردا قىتاي ورتا جازىعىندا ءومىر سۇرگەن) قۋاتىن كۇشەيتۋ ءۇشىن تالاي مارتە زاڭعا وزگەرىس ەنگىزەدى. بىراق ناتيجە بولمايدى. بۇقارا وزگەرىسكە سەنىمسىزدىك تانىتا باستايدى. بۇل جاعدايعا شيرىققان شين بەكتىنىڭ حانى شين شياۋگۋڭ شاڭياڭ دەگەن ادامنىڭ اسقان پاراساتتىلىعىن ەستىپ، وعان قولقا سالىپ كوندىرىپ، باس ۋازىرلىككە تاعايىنداپ، زاڭعا وزگەرىس ەنگىزۋدى مىندەتتەيدى.

شاڭياڭ حالىقتى الاڭعا جيناپ جاڭا زاڭ ءماتىنىن جاريالايدى. جارلىق وقىلىپ بولعان سوڭ الاڭدا سانالارىن سەنىمسىزدىك بيلەپ، نەمقۇرايدى پيعىلدا تۇرعان حالىقتى كورگەن شاڭياڭ: «كىمدە كىم مىنا الاڭنىڭ سولتۇستىگىندە تۇرعان بورەنەنى كوتەرىپ الاڭنىڭ وڭتۇستىگىنە جەتكىزسە، سول ادامعا التى ءدىلدا التىن بەرەمىن»، – دەپ توسىن ۇسىنىس جاسايدى. جەڭىل بورەنەنى كىمدە كىم بولسا دا كوتەرىپ بارا الۋشى ەدى. بىراق وسىنداي جەڭىل جۇمىسقا سونشالىقتى قىمبات قۇن تولەنەتىندىگىنە ەشكىم سەنبەيدى. حالىق اراسىنان الدەبىرەۋ «نەم كەتتى» دەگەن ويمەن بورەنەنى كوتەرىپ ايتقان جەرگە جەتكىزەدى. شاڭياڭ تاباندا وعان التى ءدىلدا التىندى قولىنا ۇستاتقىزادى. حالىق سوندا عانا شاڭياڭنىڭ ايتقانىن ورىندايتىنىن، شىن نيەتپەن زاڭعا وزگەرىس ەنگىزبەكشى ەكەنىن تۇسىنەدى. حالىق سەنەدى، قولدايدى. زاڭعا وزگەرىس ەنگىزۋ ءساتتى بولادى. شين بەكتىگى كۇشەيەدى.

پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ «ادىلەتتى قازاقستان» قۇرۋدى باستاعانىنا بيىل ءتورت جىل بولادى. قوعامدا سۇراق كوپ. «قاڭتار وقيعاسىنان» كەيىن وتىز جىلدا قازاقستاننىڭ بايلىعىن 160 وليگارحتار يەلەپ العانىن ايتىپ ەل كوڭىلىنە ادىلدىككە دەگەن ءۇمىت ۇيالاتىپ ەدى. وكىنىشتىسى شاڭياڭ سياقتى الدىمەن شىن نيەتىن ايگىلەيتىندەي قاجەتتى ارەكەتكە بارا الماعان سىڭايلى. بايلارعا مۇمكىندىك بەرگەن، باس بولعان باستى فيگۋرانتتى حالىق الدىندا، زاڭ الدىندا اشىق جاۋاپ بەرگىزۋى كەرەك ەدى. سونىمەن بىرگە ساياسي رەفورمالاردىڭ وزەگى رەتىندە وپپوزيتسيالىق جاڭا ساياسي پارتيالاردىڭ ءومىر سۇرۋىنە زاڭ بويىنشا جول قويىپ، ساياسي پارتيالاردىڭ باسەكەلەستىگىنە جول اشىپ بەرۋى كەرەك ەدى. سوندا حالىق توقاەۆتىڭ «ادىلەتتى قازاقستان» قۇرۋ باستاماسىن وزدەرى-اق العا جىلجىتاتىن ەدى.

اعىباي اكبارۇلى

Abai.kz