Qazaqstan Respublikasy
Konstitusiyalyq Sotynyn
Tóraghasy,
Konstitusiyalyq komissiyanyn
tóraghasy E.Á. Ázimova hanygha!

Qúrmetti Elivira Ábilhasymqyzy!

Jana Konstitusiya jobasynyng Preambulasyndaghy «Úly dalanyng myng jyldyq tarihynyng sabaqtastyghyn saqtap» degen sózder «Úly dalanyng myndaghan jyldyq» dep ózgertilgenin estip, osy úsynysty bergen adamgha da, ol úsynysty birden Sizderge dәn riza boldym!

Endi dúrys boldy!

Qútty bolsyn!

Qúrmetti Elivira Ábilhasymqyzy!

Shynymdy aitsam, Preambulagha әli de birdene jetpey túrghan sekildi!

Ol – «DEMOKRATIYa» degen sóz!

Mening búl úsynysymdy estise, Erlan Qarin inim Komissiyanyng kelesi otyrysynda minbege shyghyp, «Jobanyng 1 babynda «Qazaqstan Respublikasy – demokratiyalyq, zayyrly, qúqyqtyq jәne әleumettik memleket...»-dep túr ghoy, odan ózge baptarda da osy DEMOKRATIYa úghymynyng ayasyna kiretin qanshama sózder men normalar qamtylghan joq pa?! Tipti, sol «azamattardyng qúqyqtary men bostandyqtary mýltiksiz saqtalatynyn mәlimdep» degen sózding ózi sol DEMOKRATIYa degen sózding balamasy emes pe?!!»,-deui әbden mýmin.

IYә, Erlan Tynymbayúly osylay dep jatsa, men ony moyyndaymyn, «DEMOKRATIYa» degen sózding 1 bapta túrghany anyq. Anau «azamattardyng qúqyqtary men bostandyqtary mýltiksiz saqtalatynyn mәlimdep» degen sóilemning de DEMOKRATIYaNYNG auylynan ekeni ras!

Tipti, Erken: «Kózing soqyr ma, túr ghoy әne!» demegenimen, sol sózding kómeyine tyghylyp túraryn da ishtey sezip túrmyn…

Biraq, «DEMOKRATIYa» degen sózding Preambulada ózining Qúday bergen, «azan shaqyryp» qoyghan atymen túrghany — Qazaqstan ýshin óte manyzdy!

Birinshiden, aghalarym renjise de taghy qaytalamasqa amalym joq, ardaqty eki agham aityp otyrghan «aqyrzaman» irgemizden ghana tónip túrghan mәngilik emes, uaqytsha, ótkinshi jaghday!

Preziydentimiz Qasym-Jomart Toqaev ne ýshin Orta Aziyanyng tórt preziydentin dedektetip ertip alyp, «S5+1 formatyndaghy sammiyt» dep, Batys pen Shyghysqa shaqpylap jýr?!

Áriyne, ardaqty eki agham tóndirip otyrghan «aqyrzamannan» tezirek qútylu ýshin!

«DEMOKRATIYa» degen sózding Konstitusiyamyzdyng Preambulasynda QASQAYYP túruy – «aqyrzaman» tudyryp otyrghan Elge barghanda aibar, ózge júrtqa barghanda betjýzdik bolary anyq;

Ekinshiden, iyә, «DEMOKRATIYa» degen sózding Jobanyng 1 babynda túrghany ras!

Biraq, «DEMOKRATIYa» degen búl sóz «Qytay Halyq Respublikasy - júmysshy taby basqaratyn jәne júmysshylar men sharualar odaghyna negizdelgen halyqtyq-demokratiyalyq diktaturadaghy sosialistik memleket.»,dep, Qytay Halyq Respublikasynyng Konstitusiyasynyng da 1 babynda jazuly túr!

Al, «Qytay Halyq Respublikasyndaghy barlyq biylik halyqqa tiyesili.»,-dep, 2 babyna jazyp qoyghan!

«DEMOKRATIYa» qúndylyqtary men talaptaryn saqtaugha kelgende, әriyne, Qazaqstandy Qytaymen salystyru – keshirilmes kýnә!

Biraq, kórip otyrsyzdar, Qytaydyng Konstitusiyasynyng osy eki baby bizdikinenen esh kem soghyp túrghan joq, úp-úqsas!

Al, adam qúqyghyn taptauda dýnie jýzin esinen tandyryp otyrghan Sotýstik Koreya, «DEMOKRATIYa» sózin «qasterleuge» kelgende, Qazaqstandy qoyyp, «Demokratiyanyng atasy» atanghan AQSh-tyng ózin shang qaptyryp keledi.

«DEMOKRATIYa» degen sózdi koreyler memleketining atauyna kirgizip tastaghan!

Ózderiniz jaqsy bilesizder, Sotýstik Koreyanyng shyn aty – «Korey Halyq Demokratiyalyq Respublikasy»...

Qúrmetti Elivira Ábilhasymqyzy!

Óziniz de kýnde estip, bilip otyrsyz ghoy, arghysyn aitpaghanda, songhy bes-alty jyldyng kóleminde Freedom House (AQSh‑taghy tәuelsiz úiym), International IDEA (halyqaralyq demokratiya indeksi), Human Rights Report (AQSh memlekettik esebi), Reporters Without Borders (RSF) sekildi halyqaralyq úiymdar men analitikalyq ortalyqtar Qazaqstanda adam qúqyqtary men demokratiya salasynda manyzdy mәseleler bar ekenin auyz jappay aityp keledi.

Biz moyyndamaghanymyzben, ózge memleketter Qazaqstandy osy halyqaralyq úiymdar men analitikalyq ortalyqtardyng kórsetkishi boyynsha baghalaytynyn eshkim joqqa shygharmasa kerek!

Onyng ýstine, qoldanystaghy Konstitusiyanyng 24-babynyng 3 tarmaghy bylay bolatyn:

- Ereuil jasau qúqyghyn qosa alghanda, zanmen belgilengen tәsilderdi qoldana otyryp, jeke jәne újymdyq enbek daularyn sheshu qúqyghy moyyndalady.

Ókinishke oray, Konstitusiyanyng jana jobasynda búl norma bylay ózgertilipti:

- Zanda belgilengen tәsilderdi qoldana otyryp, jeke jәne újymdyq enbek daularyn sheshu qúqyghy tanylady (27-baptyng 3 tarmaghy).

Ata Zandaghy EREUIL sózi eng aldymen ózimiz ýshin kerek!

Aytynyzshy, kileng qúqyq qorghau organdaryna sýienip ÁDILETTILIK ornatugha bola ma?!

«Bәrin biz jasap beremiz, sender auyzdaryndy jauyp, arttaryndy qysyp tynysh jýrinder!» - Muammar Kaddafy men Saddam Huseyn ústanghan qaghidat!

Olardyng songhy nemen ayaqtalghanyn mynadau jaqsy kýnde aitugha auyz barmaydy eken...

Tarazynyng ekinshi basynda tәuelsiz BAQ pen azamattyq qauym túrmasa, atqarushy biylik pen qúqyq qorghau organdary bilgenin istemey me?!

Istep te jatqan joq pa?!!

Mine, EREUIL dәl osy jerde kerek!

Qysqasy, demokratiya men sóz bostandyghynyng eng bir naqty kórinisi – osy EREUIL edi!

Mine, ol da kelmeske ketip barady...

Ol az bolghanday, 35-baptaghy «Búl qúqyqty paydalanu konstitusiyalyq qúrylys negizderin, adam qúqyqtary men bostandyqtaryn qorghau, últtyq qauipsizdikti qamtamasyz etu, qoghamdyq tәrtipti, azamattardyng densaulyghy men qoghamnyng adamgershilik bolmysyn saqtau maqsatynda shektelui mýmkin.» degen shekteu – adam qúqyghyn qorghaudyng býkil әlem boyynsha kepili bolyp kelgen «azamattarynyng beybit jinalys, miting, demonstrasiya ótkizuge qúqyghy bar» normanyng ayaghyna túsau salyp keledi.

Sondyqtan, ardaqty eki agham maghan renjise, renjy bersin, taghy qaytalap aitam, Ermúrat Bapy men Qazybek Isa aitty eken dep, jana Konstitusiyany tek býgingi kýnning talabymen qabyldanbau kerek!

Ata Zang elu jyl bolmasa da, keminde otyz jyl ózgermeytin etilip jasaluy tiyis!

«DEMOKRATIYa» degen sóz kýnderding kýninde, ailardyng aiynda, jyldardyng jylynda kerek bolady.

Ol «Toqaev konstitusiyasynyn» mandayynda qasqayyp túruy kerek!

Qúrmetti Elivira Ábilhasymqyzy!

«Meshel» degen qay bir onghan sóz deysiz.

Sol sekildi, «avtoritarly memleket» degen «Qonyrau» da qúlaqqa týrpidey tiyedi eken…

Sol ýshin Sizden jana Konstitusiyanyng Preambulasyna «Ádiletti Qazaqstan iydeyasyn jәne Zang men Tәrtip qaghidatyn ústanyp» degen sóilemning aldyna «ShYN MÁNINDEGI DEMOKRATIYaLYQ MEMLEKETTI QÚRUGhA KIRISKENIMIZDI DÁLELDEP»,- degen sóilemdi qosugha yqpal etuinizdi súraymyn.

Eskertu: Salystyrmalyq keste qosa tirkeldi.

Qúrmetpen,

Auyt Múqiybek,

«Qúrmet» ordenining iyegeri

Abai.kz