2026 jylghy 11 aqpanda Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti elimizding jana Konstitusiyasyn qabyldau mәselesi boyynsha 2026 jylghy 15 nauryzgha respublikalyq referendum taghayyndau turaly Jarlyqqa qol qoydy.

Konstitusiyalyq reforma Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyng Qazaqstanda bir palataly Parlament qúru jónindegi bastamasynyng negizinde tuyndady. Preziydent búl iydeyany 2025 jylghy 8 qyrkýiekte halyqqa arnaghan jyl sayynghy Joldauynda jariyalap, onyng maqsaty sayasy jýieni keshendi týrde janghyrtu jәne jasandy intellekt dәuirinde Qazaqstannyng әleumettik-ekonomikalyq damuynyng odan arghy ýderisine ong yqpal etu ekenin atap ótti.

8 qazanda Parlamenttik reforma boyynsha júmys tobyn qúru turaly ókimge qol qoyyldy. Onyng qúramyna belgili zangerler, sarapshylar, sayasy partiyalar men qoghamdyq úiymdar fraksiyalarynyng ókilderi kirdi.

Sonymen qatar, azamattar da e-Otinish jәne eGov portaldary arqyly óz pikirleri men úsynystaryn joldap, talqylaugha belsendi qatysty.

Birneshe ay boyy qoghamda jana reformagha qatysty qyzu pikirtalas jýrdi. Osy kezeng aralyghynda Júmys toby azamattar men sarapshylardan týsken 2 mynnan asa úsynysty jan-jaqty qarastyryp, jýieledi.

2026 jylghy qantarda ótken Últtyq qúryltaydyng V otyrysynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Parlament reformasyna qatysty azamattardan týsken úsynystardy qorytyndylap, aldaghy ózgeristerding jalpy tújyrymdamasyn úsyndy.

Preziydent bastapqyda týzetuler Ata zannyng shamamen 40 babyna qatysty bolady dep josparlanghanyn atap ótti. Alayda qoghamdyq talqylaular barysynda ózgerister auqymynyng әldeqayda keng ekeni, olardyng Konstitusiyanyng ózge de bólimderi men kóptegen baptaryn qamtityny aiqyndaldy.

Sondyqtan 2026 jylghy 21 qantarda Memleket basshysynyng Jarlyghymen Konstitusiyalyq komissiya qúryldy. Onyng qúramyna jalpy sany 130 adamdy qúraytyn Últtyq qúryltay mýsheleri, belgili qúqyqtanushylar, ortalyq memlekettik organdardyng lauazymdy túlghalary, BAQ basshylary, mәslihat tóraghalary, ónirlik qoghamdyq kenesterding ókilderi, sonday-aq sarapshy jәne ghylymy qauymdastyq ókilderi kirdi. Komissiya qúramynda Qazaqstannyng barlyq әleumettik toptary men ónirleri tolyqtay qamtyldy.

Komissiyagha Konstitusiyalyq Sottyng Tóraghasy Elivira Azimova basshylyq etti. Memlekettik kenesshi Erlan Qarin jәne Premier-Ministrding orynbasary – Mәdeniyet jәne aqparat ministri Aida Balaeva tóraghanyng orynbasarlary boldy.

Júmys barysynda Komissiya mýsheleri elimizding azamattary, sayasy partiyalar, qoghamdyq úiymdar, belgili zangerler, qúqyq qorghaushylar, qogham qayratkerleri, deputattar, sayasattanushylar jәne basqa da sarapshylar joldaghan úsynystardy Ata Zangha engizu mәseleleri boyynsha egjey-tegjeyli qarastyrdy.

Elimizding konstitusiyalyq damuy tarihynda alghash ret osynday auqymdy júmys tolyq ashyq formatta jýrgizildi: Komissiyanyng barlyq otyrystary internet-resurstar men әleumettik jelilerde tikeley efirde kórsetilip, qoghamdyq baqylau men azamattardyng keninen qatysuyn qamtamasyz etti. Konstitusiyalyq komissiya júmysynyng jariyalylyghy men ashyqtyghy jana Konstitusiya jobasynyng aralyq núsqasyn barlyq halyqqa tanystyru arqyly da aiqyn kórindi.

Qoghamdyq talqylau ayasynda Komissiyagha eGov jәne e-Otinish portaldary arqyly azamattardan shamamen 10 myng pikir men úsynys týsti. Osynday auqymdy azamattyq qatysu jana Konstitusiyagha shyn mәninde halyqtyq sipat berdi.

Sonymen qatar, týrli sayasy jәne qoghamdyq alandarda, búqaralyq aqparat qúraldarynda sarapshylar men qogham qayratkerlerining qatysuymen ashyq talqylaular ótti.

Barlyq bastamalar men azamattardyng mazmúndy úsynystary jýieli týrde qaralyp, taldandy. Olar Ata Zannyng songhy mәtininde tikeley kórinis tapty. Úsynystardy qarau qorytyndysy boyynsha Konstitusiyalyq komissiya mýsheleri jana Konstitusiya jobasyna qosymsha baptar, redaksiyalyq jәne stilistikalyq týzetuler engizdi.

Osylaysha, jana Konstitusiya jobasy ashyq qoghamdyq talqylaulardyn, azamattar, sayasy partiyalar, qoghamdyq úiymdar jәne sarapshylyq qauymdastyq úsynystaryn jan-jaqty taldaudyng nәtiyjesinde payda boldy. Jana Konstitusiya mәtini Qazaqstan memlekettigining jetilgenin, elding halyqaralyq bedelin jәne progressivti damu strategiyalyq baghytyn kórsetedi. Sonymen birge, Tәuelsiz Qazaqstannyng qalyptasuynda manyzdy ról atqarghan qoldanystaghy Ata Zanmen sabaqtastyqty saqtaydy.

Jalpy alghanda, jana Konstitusiyanyng mazmúny adamgha baghdarlanghan. Ol zamanauy qoghamdyq qúndylyqtardy, memlekettik qaghidattardy kórsetedi jәne sayasy instituttardyng tiyimdiligin arttyrugha baghyttalghan. Jana Konstitusiya mәtinining negizgi ereksheligi – adam qúqyqtaryna basymdyq beriluinde. Atap aitqanda, adamnyng qúqyqtary men bostandyqtary tek jana Preambulada ghana emes, sonymen birge tolyqtay Konstitusiyanyng manyzdy basymdyqtary men mәndik tiregine ainaldy.

Preambulada birlik, tatulyq jәne etnosaralyq kelisim memlekettilikting negizi retinde bekitilgen.

Negizgi myzghymas qúndylyqtargha Qazaqstannyng Egemendigi, Tәuelsizdigi, unitarlyghy jәne aumaqtyq tútastyghy jatady.

Konstitusiyalyq dengeyde Ádiletti Qazaqstan iydeyasy, Zang men Tәrtip qaghidaty, tabighatqa qamqorlyq kórsetu qajettiligi, sonday-aq jana Konstitusiyada biylikting birden-bir bastauy jәne Egemendikting iyesi – Qazaqstan halqy ekeni bekitildi.

Jana Konstitusiya jobasynda alghash ret azamattardyng sifrlyq ortadaghy qúqyqtaryn qorghau normasy bekitildi. Sonday-aq, advokatura men advokattyq qyzmetke arnalghan arnayy bap engizildi.

Adam kapitalynyn, bilim, ghylym, mәdeniyet pen innovasiyanyng damuyna erekshe kónil bólindi. Búl – memleket bolashaghynyng miyneraldyq resurstar men tabighy baylyqtargha emes, adam kapitaly men azamattardyng jetistikterine baylanysty ekenin kórsetetin sheshushi baghyt.

Din men memleketting róli aiqyn bólingen. Bilim beru jәne tәrbie jýiesining zayyrly sipaty bekitilgen.

Neke erikti jәne teng qúqyqty er men әielding odaghy ekeni turaly norma engizilgen. Búl dәstýrli qúndylyqtardy qorghaudy kýsheytip, әielderding qúqyqtaryn joghary qúqyqtyq dengeyde qamtamasyz etedi.

Konstitusiyalyq dengeyde últtyq mәdeniyetti qoldau jәne tarihiy-mәdeny múrany saqtau negizgi qaghidattardyng biri retinde bekitildi.

Jana Konstitusiya jobasynyng negizgi janalyqtarynyng biri 145 deputattan túratyn, jana әri keneytilgen ókilettikterge ie bir palataly Parlament – Qúryltaydy qúru. Onyng qúramy proporsionaldy saylau jýiesi boyynsha qúrylady, al deputattardyng ókilettik merzimi 5 jyldy qúraydy. Proporsionaldy jýie partiyalardyng kadrlyq sayasatty damytuyna yqpal etip, olardyng institusionaldyq rólin kýsheytedi jәne sayasy kýshterding qogham aldyndaghy jauapkershiligin arttyrady.

Jobadaghy janalyqtardyng biri – Viyse-Preziydent institutyn jәne jana últtyq dialog alany – Qazaqstan Halyq Kenesin qúru.

Jalpy, jana Konstitusiyanyng erejeleri memleketimizding institusionaldyq negizin transformasiyalau prosesining ayaqtaluyn jәne mýldem jana konstitusiyalyq ýlgige kóshudi kózdeydi.

Jana Ata zang jobasy tek zamanauy qoghamdyq qúndylyqtar men memlekettik sayasat qaghidattaryn kórsetip qana qoymay, elimizding aldaghy ilgeri damuy ýshin úzaq merzimdi negizderin qalaydy.

Jana Konstitusiyany qabyldau jónindegi sheshimdi elimizding azamattary 2026 jylghy 15 nauryzgha belgilengen respublikalyq referendumda qabyldaytyn bolady.

Konstitusiyalyq reformalar jónindegi Komissiya

****

JOBA

QAZAQSTAN RESPUBLIKASYNYNG KONSTITUSIYaSY

Biz, birtútas Qazaqstan halqy,

bayyrghy qazaq jerinde memlekettilikti nyghayta otyryp,

Úly Dalanyng myndaghan jyldyq tarihynyng sabaqtastyghyn saqtap,

memleketting unitarly sipatyn, onyng shekarasy men aumaghynyng tútastyghyna qol súghugha bolmaytynyn naqtylap,

Ádiletti Qazaqstan iydeyasyn jәne Zang men Tәrtip qaghidatyn ústanyp,

adamnyng jәne azamattyng qúqyqtary men bostandyqtary mýltiksiz saqtalatynyn mәlimdep,

birlik pen yntymaq, etnosaralyq jәne konfessiyaaralyq tatulyq qaghidattaryna sýienip,

mәdeniyet pen bilim, ghylym men innovasiya qúndylyqtaryn baghdargha alyp,

tabighatty ayalau qajettigin moyyndap,

beybitshilikke jәne barlyq elmen dostyqqa úmtylyp,

keleshek úrpaq aldyndaghy asa joghary jauapkershilikti sezinip,

Qazaqstan Respublikasynyng Ata Zanyn – osy Konstitusiyany qabyldaymyz.

I bólim

Konstitusiyalyq qúrylys negizderi

1-bap

Qazaqstan Respublikasy – demokratiyalyq, zayyrly, qúqyqtyq jәne әleumettik memleket. Memleketting eng joghary qúndylyghy – adam men onyng ómiri, qúqyqtary men bostandyqtary.

2-bap

1. Qazaqstan Respublikasy – unitarly memleket. Basqaru ýlgisi – preziydenttik respublika.

2. Qazaqstan Respublikasynyng Egemendigi onyng býkil aumaghyn qamtidy. Memleket óz aumaghynyng tútastyghyn, qol súghylmauyn, bólinbeuin qamtamasyz etedi.

3. Qazaqstan Respublikasynyng әkimshilik-aumaqtyq qúrylysy konstitusiyalyq zanda aiqyndalady.

4. Qazaqstan Respublikasynyng elordasy – Astana qalasy. Elorda mәrtebesi konstitusiyalyq zanda aiqyndalady.

5. Qazaqstan Respublikasy men Qazaqstan ataularynyng mәni birdey.

6. Qazaqstan Respublikasynyng últtyq valutasy (aqsha birligi) – tenge.

Tengeni emissiyalau airyqsha qúqyghy Qazaqstan Respublikasyna tiyesili.

7. Qazaqstan Respublikasynyng Egemendigi, Tәuelsizdigi, unitarlyghy, aumaqtyq tútastyghy men basqaru ýlgisi ózgermeydi. 

3-bap

1. Qazaqstan Respublikasy qyzmetining negiz qúraushy qaghidattary: Egemendik pen Tәuelsizdikti qorghau; adamnyng jәne azamattyng qúqyqtary men bostandyqtaryn saqtau; zang men tәrtip ýstemdigin qamtamasyz etu; jalpyúlttyq birlikti bekemdeu; halyqtyng әl-auqatyn arttyru; jauapty әri jasampaz otanshyldyq iydeyasyn ilgeriletu; qoghamdyq dialogty damytu; enbeksýigishtik, progress, bilim qúndylyqtaryn bekitu; joghary ekologiyalyq mәdeniyetti qalyptastyru; tarihiy-mәdeny múrany saqtau; tól mәdeniyetti qoldau.

2. Qazaqstan Respublikasy adam kapitalyn, bilimdi, ghylymdy, innovasiyany damytudy memleket qyzmetining strategiyalyq baghyty dep tanidy. 

4-bap

1. Qazaqstan halqy – memlekettik biylikting birden-bir bastauy jәne Egemendik iyesi.

2. Halyq biylikti jalpyhalyqtyq referendum jәne erkin saylau arqyly tikeley jýrgizedi, sonday-aq óz biyligin memlekettik organdar arqyly jýzege asyrady.

3. Qazaqstan Respublikasynda biylikti eshkim de iyemdenip kete almaydy. Biylikti iyemdenip ketu zanmen qudalanady. Halyq pen memleket atynan әreket etu qúqyghy Qazaqstan Respublikasynyng Preziydentine, sonday-aq konstitusiyalyq ókilettigi sheginde Qazaqstan Respublikasynyng Qúryltayyna tiyesili. Qazaqstan Respublikasynyng Ýkimeti men ózge de memlekettik organdar ózderine berilgen ókilettik sheginde memleket atynan әreket etedi.

4. Qazaqstan Respublikasynda memlekettik biylik birtútas, ol zang shygharushy, atqarushy, sot tarmaqtaryna bólinu jәne ózara is-qimyl jasau qaghidatyna sәikes Konstitusiya men zandar negizinde jýzege asyrylady.

5-bap

1. Qazaqstan Respublikasynyng qoldanystaghy qúqyghy – Konstitusiyanyn, oghan sәikes keletin zandardyn, Qazaqstan Respublikasy Konstitusiyalyq Soty men Qazaqstan Respublikasy Jogharghy Sotynyng normativtik qaulylarynyn, ózge de normativtik qúqyqtyq aktilerdin, Qazaqstan Respublikasynyng halyqaralyq shart mindettemelerining normalary.

2. Konstitusiyanyng eng joghary zandy kýshi bar jәne ol Qazaqstan Respublikasynyng býkil aumaghynda tikeley qoldanylady.

3. Qazaqstan Respublikasynyng aumaghynda halyqaralyq sharttardy qoldanu tәrtibi zandarda aiqyndalady.

4. Barlyq zandar men Qazaqstan Respublikasy ratifikasiyalaghan halyqaralyq sharttar jariyalanady. Azamattardyng qúqyqtaryna, bostandyqtary men mindetterine qatysty normativtik qúqyqtyq aktilerding resmy jariyalanuy – olardy qoldanudyng mindetti sharty.

5. Azamattargha jana mindetter jýkteytin nemese olardyng jaghdayyn nasharlatatyn zandardyng keri kýshi bolmaydy.

Jauaptylyqty belgileytin nemese kýsheytetin zandardyng keri kýshi bolmaydy.

Jana zang búryn jasalghan qúqyq búzushylyq ýshin jauaptylyqty joyatyn nemese jenildetetin bolsa, onda jana zang qoldanylady.

6. Qazaqstan Respublikasynyng jekelegen ónirlerining ekonomikasyn qarqyndy damytu maqsatynda qarjy salasyna qatysty arnauly qúqyqtyq rejim nemese «qarqyndy damityn qala» arnauly qúqyqtyq rejiymi konstitusiyalyq zandargha sәikes belgilenui mýmkin. Osy arnauly qúqyqtyq rejimder memlekettik basqaru, sot jýiesining júmys isteu erekshelikterin kózdeui mýmkin.

6-bap

1. Qazaqstan Respublikasynda iydeologiyalyq jәne sayasy әraluandyq tanylady.

2. Qoghamdyq birlestikter zang aldynda ten. Memleketting qoghamdyq birlestik isine, al qoghamdyq birlestikting memleket isine zansyz aralasuyna jәne qoghamdyq birlestikke memlekettik organ funksiyalaryn jýkteuge jol berilmeydi. Memlekettik organda sayasy partiya úiymyn qúrugha jol berilmeydi.

3. Maqsaty nemese әreketi konstitusiyalyq qúrylys negizderin kýshtep ózgertuge, Qazaqstan Respublikasynyng tútastyghyn jәne qoghamdyq tәrtipti búzugha, últtyq qauipsizdikke núqsan keltiruge, soghysty, әleumettik, nәsildik, últtyq, diny arazdyqty qozdyrugha baghyttalghan qoghamdyq birlestik qúrugha jәne onyng qyzmetine, sonday-aq zannamada kózdelmegen әskeriylendirilgen jasaq qúrugha tyiym salynady.

4. Basqa memleketting sayasy partiyasy men kәsiptik odaghynyn, diny negizdegi sayasy partiyanyng qyzmetine jol berilmeydi, sonday-aq sayasy partiya men kәsiptik odaqty sheteldik zandy túlghanyn, shetel azamaty men azamattyghy joq adamnyn, sheteldik qatysuy bar zandy túlghanyn, shet memleket pen halyqaralyq úiymnyng qarjylandyruyna jol berilmeydi.

5. Kommersiyalyq emes úiymnyng shet memleketten, halyqaralyq jәne sheteldik zandy túlghadan, shetel azamaty men azamattyghy joq adamnan alatyn aqsha qarajatynyng qozghalysy jәne aktivteri turaly aqparat Qazaqstan Respublikasynyng zandaryna sәikes ashyq әri qoljetimdi bolugha tiyis.

7-bap

1. Din memleketten bólek.

2. Qazaqstan aumaghynda diny úiymdardyng qyzmeti zangha sәikes jýzege asyrylady jәne ol konstitusiyalyq qúrylys negizderin, adamnyng jәne azamattyng qúqyqtary men bostandyqtaryn qorghau, últtyq qauipsizdikti qamtamasyz etu, qoghamdyq tәrtipti, azamattardyng densaulyghy men qoghamnyng adamgershilik bolmysyn saqtau maqsatynda shektelui mýmkin.

8-bap

1. Qazaqstan Respublikasynda barlyq menshik týri tanylady, olargha kepildik beriledi jәne teng qorghalady.

2. Menshikti paydalanu qogham men memleket mýddesine say keluge, qorshaghan ortany qorghau salasyndaghy belgilengen talaptar saqtalyp iske asyrylugha tiyis, basqa túlghalardyng zanmen qorghalatyn qúqyqtary men mýddelerine núqsan keltirmeuge tiyis. Menshik subektileri men obektileri, menshik iyelerining qúqyqtarynyng kólemi men shegi, olardy qorghau kepildikteri zanda aiqyndalady.

3. Jer jəne onyng qoynauy, su kózderi, ósimdikter men januarlar dýniyesi, basqa da tabighy resurstar halyqqa tiyesili. Halyq atynan menshik qúqyghyn memleket jýzege asyrady. Jer zanda belgilengen negizderde, sharttar men shekterde jeke menshikte de boluy mýmkin.

9-bap

1. Qazaqstan Respublikasynyng memlekettik tili – qazaq tili.

2. Memlekettik úiymdarda jәne jergilikti ózin-ózi basqaru organdarynda qazaq tilimen qatar orys tili resmy týrde qoldanylady.

3. Memleket birtútas Qazaqstan halqynyng tilderin ýirenu jәne damytu ýshin jaghday jasaugha qamqorlyq kórsetedi.

10-bap

Qazaqstan Respublikasy halyqaralyq qúqyq qaghidattary men normalaryn qúrmetteydi, mýddeli memlekettermen beybitshilik pen yntymaqtastyqty, olardyng ishki isine aralaspaudy, halyqaralyq daudy beybit jolmen sheshudi kózdeytin syrtqy sayasat jýrgizedi.

11-bap

Qazaqstan Respublikasynyng memlekettik rәmizderi – Memlekettik Tu, Memlekettik Eltanba, Memlekettik Ánúran. Olardyng sipattamasy jәne paydalanu tәrtibi konstitusiyalyq zanda belgilenedi.

II bólim

Negizgi qúqyqtar, bostandyqtar men mindetter 

12-bap

1. Ár adamnyng qúqyq subektisi retinde tanylugha qúqyghy bar.

Ár adam qúqyqtary men bostandyqtaryn zangha qayshy kelmeytin barlyq tәsilmen, onyng ishinde qajetti qorghanys arqyly qorghaugha qúqyly. 

2. Ár adamnyng óz qúqyqtary men bostandyqtaryn sot arqyly qorghaugha qúqyghy bar.

3. Qazaqstan Respublikasynda zangha sәikes bilikti zang kómegin alu qúqyghy tanylady.

13-bap

1. Qazaqstan Respublikasynyng azamattyghy zangha sәikes beriledi jәne toqtatylady, ol berilgen negizine qaramastan birynghay jәne ten.

2. Qazaqstan Respublikasynyng azamatyn óz azamattyghynan aiyrugha, azamattyghyn ózgertu qúqyghynan aiyrugha, sonday-aq Qazaqstannan tys jerge alastatugha bolmaydy. Azamattyqtan aiyrugha terroristik qylmys jasaghany, sonday-aq Qazaqstan Respublikasynyng últtyq mýddelerine ózge de auyr ziyan keltirgeni ýshin sot sheshimimen ghana jol beriledi.

3. Qazaqstan Respublikasynyng azamatynda qos nemese kóp azamattyghy boluyna jol berilmeydi. Ózge el azamattyghynyng boluy Qazaqstan Respublikasynyng azamattyghyn toqtatugha negiz bolady. Shet memlekette tughanyna baylanysty sol memleketting azamattyghyn alghan kәmeletke tolmaghan balagha qatysty zanda kózdelgen erejeler qoldanylady.

14-bap

1. Qazaqstan Respublikasynyng halyqaralyq sharttarynda ózgeshe belgilenbese, Qazaqstan Respublikasynyng azamaty shet memleketke berilmeydi.

2. Qazaqstan Respublikasy óz azamattaryn el aumaghynan tys jerde zangha sәikes qorghaugha kepildik beredi.

15-bap

1. Qazaqstan Respublikasynda Konstitusiyagha sәikes adam qúqyqtary men bostandyqtary tanylady jәne olargha kepildik beriledi.

2. Adam qúqyqtary men bostandyqtary әrkimge tumysynan tiyesili, olar ajyratugha jәne aiyrugha bolmaytyn dep tanylady, Qazaqstan Respublikasynyng qoldanystaghy qúqyghynyng mazmúny men qoldanyluy osyghan qaray aiqyndalady.

3. Qazaqstan Respublikasy azamatynyng óz azamattyghyna oray qúqyqtary men mindetteri bar.

4. Konstitusiyada, zandarda jәne halyqaralyq sharttarda kózdelgen jaghdayda shetel azamaty men azamattyghy joq adam Qazaqstan Respublikasynyng azamaty ýshin belgilengen qúqyqtar men bostandyqtardy paydalanady, sonday-aq mindetterdi atqarady.

5. Adamnyng jәne azamattyng qúqyqtary men bostandyqtaryn iske asyru basqa túlghanyng qúqyqtaryn búzbaugha jәne bostandyqtaryn shektemeuge tiyis, konstitusiyalyq qúrylys negizderine, qoghamdyq tәrtipke, azamattardyng densaulyghy men qoghamnyng adamgershilik bolmysyna núqsan keltirmeuge tiyis.

6. Ár adamnyng memlekettik organnyng nemese onyng lauazymdy adamynyng zansyz әreketimen keltirilgen ziyandy memleketten ótetip alugha qúqyghy bar.

16-bap

1. Zang men sot aldynda bәri ten.

2. Qazaqstan Respublikasynyng azamatyn, Qazaqstan Respublikasynyng aumaghynda túratyn nemese uaqytsha jýrgen shetel azamaty men azamattyghy joq adamdy tegine, әleumettik, lauazymdyq jәne mýliktik jaghdayyna, jynysyna, nәsiline, últyna, tiline, diny kózqarasyna, nanymyna, túrghylyqty jerine nemese kez kelgen ózge de sebepterge baylanysty kemsituge bolmaydy.

17-bap

1. Ómir sýru qúqyghy – әr adamnyng ajyratugha jәne aiyrugha bolmaytyn qúqyghy.

2. Eshkimning óz betimen adam ómirin qiigha qúqyghy joq.

3. Ólim jazasyna tyiym salynghan.

18-bap

1. Ár adamgha jeke bas bostandyghy men jeke basyna qol súghylmau qúqyghyna kepildik beriledi.

2. Sot sheshiminsiz adamdy zanda kózdelgen merzimnen artyq ústaugha bolmaydy.

Kýzetpen ústaugha sot sheshimimen ghana rúqsat etiledi jәne oghan shaghym jasau qúqyghy beriledi.

3. Ár adamgha ústalghan sәtte bostandyghyn shekteu negizderi jәne onyng qúqyqtary týsindiriledi.

4. Ústalghan adamnyn, kýdiktinin, aiyptalushynyng tiyisinshe ústalghan, kýdikti retinde tanylghan nemese aiyp taghylghan sәtten bastap advokat (qorghaushy) kómegin paydalanugha qúqyghy bar.

19-bap

1. Zandy kýshine engen sot ýkimimen adam kinәli dep tanylmayynsha, ol jasalghan qylmystyq qúqyq búzushylyqqa kinәli emes dep sanalady.

2. Eshkim óz-ózine, júbayyna (zayybyna) jәne zanda aiqyndalghan jaqyn tuystaryna qarsy aighaq beruge mindetti emes.

Diny qyzmetshiler ózderine senip, syryn ashqan adamdargha qarsy kuәlik etuge mindetti emes.

3. Adamdy dәl sol qúqyq búzushylyq ýshin qylmystyq nemese әkimshilik jauaptylyqqa qayta tartugha tyiym salynady.

20-bap

1. Adamnyng ar-namysy men qadir-qasiyetine qol súghugha bolmaydy jәne olar zanmen qorghalady.

2. Eshkimdi azaptaugha, oghan zorlyq-zombylyq jasaugha, basqa da qatygezdik kórsetip nemese adamnyng qadir-qasiyetin qorlap jәbirleuge ne jazalaugha bolmaydy. 

21-bap

1. Jeke ómirge qol súghylmau qúqyghyna, jeke jәne otbasy qúpiyasynyng bolu qúqyghyna, sifrlyq tehnologiyalardy qoldanudy qosa alghanda, derbes derekterdi zansyz jinaudan, óndeuden, saqtaudan jәne paydalanudan qorghau qúqyghyna zanmen kepildik beriledi.

2. Bank operasiyalarynyn, jeke salymdar men jinaqtardyn, jazysqan hattardyn, telefon arqyly sóilesken sózderdin, poshta habarlamalarynyng jәne baylanys qúraldary, onyng ishinde sifrlyq tehnologiyalardy qoldanu arqyly beriletin ózge de habarlamalardyng qúpiyasy zanmen qorghalady. Búl qúqyqty shekteuge zanda belgilengen jaghdayda jәne kózdelgen tәrtippen ghana jol beriledi.

3. Memlekettik organdar, qoghamdyq birlestikter, lauazymdy adamdar jәne búqaralyq aqparat qúraldary әr adamgha óz qúqyqtary men mýddelerine qatysty qújatpen, sheshimmen jәne aqparat kózimen tanysu mýmkindigin qamtamasyz etuge mindetti.

22-bap

1. Ár adam ózining qay últqa jatatynyn aiqyndaugha, ony kórsetuge ne kórsetpeuge qúqyly.

2. Ár adamnyng ana tili men tól mәdeniyetin qoldanugha, qarym-qatynas jasau, tәrbie beru, oqu men shygharmashylyq tilin erkin tandaugha qúqyghy bar.

23-bap

1. Sóz erkindigine, ghylymi, tehnikalyq, kórkem shygharmashylyq erkindigine kepildik beriledi.

2. Ziyatkerlik menshik zanmen qorghalady.

3. Memlekettik qúpiyalardy qospaghanda, erkin aqparat alu jәne taratu qúqyghy zanmen tyiym salynbaghan kez kelgen tәsilmen iske asyrylady. Qazaqstan Respublikasynyng memlekettik qúpiyalaryn qúraytyn mәlimetter tizbesi zanda aiqyndalady.

4. Sóz erkindigi jәne aqparat taratu erkindigi basqa adamdardyng ar-namysy men qadir-qasiyetine, azamattardyng densaulyghy men qoghamnyng adamgershilik bolmysyna núqsan keltirmeuge, qoghamdyq tәrtipti búzbaugha tiyis.

5. Senzuragha tyiym salynady.

6. Qazaqstan Respublikasynyng konstitusiyalyq qúrylys negizderin kýshtep ózgertudi, aumaghynyng tútastyghyna, Egemendigi men Tәuelsizdigine qol súghudy, qoghamdyq tәrtipti búzudy, últtyq qauipsizdikke núqsan keltirudi, soghysty, qaruly qaqtyghysty, әleumettik, nәsildik, últtyq, etnostyq, diny basymdyqty nemese alauyzdyqty, qatygezdik pen zorlyq-zombylyqqa bas úrudy nasihattaugha, sonday-aq osynday әreketterge shaqyrugha jol berilmeydi.

24-bap

1. Zanda belgilengen jaghdaylardy qospaghanda, Qazaqstan Respublikasynyng aumaghynda zandy týrde jýrgen әr adamnyng el aumaghynda erkin jýrip-túrugha jәne túrghylyqty jerin erkin tandaugha qúqyghy bar.

2. Ár adamnyng Qazaqstan Respublikasynan tys jerge shyghugha qúqyghy bar. Búl qúqyqty shekteuge zanda belgilengen jaghdayda jәne kózdelgen tәrtippen jol beriledi. Qazaqstan Respublikasy azamattarynyng Qazaqstan Respublikasyna kedergisiz oralugha qúqyghy bar.

25-bap

1. Ár adamnyng ar-ojdan bostandyghyna qúqyghy bar.

2. Ar-ojdan bostandyghy qúqyghyn paydalanu jalpyadamzat pen azamat qúqyqtaryn, memleket aldyndaghy mindetterdi shektemeuge tiyis.

26-bap

1. Qazaqstan Respublikasy azamattarynyng birlestik qúru bostandyghyna qúqyghy bar. Qoghamdyq birlestik qyzmeti zanmen retteledi.

2. Qazaqstan Respublikasynyng Konstitusiyalyq Soty, Jogharghy Soty jәne ózge de sottary tóraghalary men sudiyalarynyn, Ortalyq saylau komissiyasy, Joghary auditorlyq palatasy tóraghalary men mýshelerinin, qúqyq qorghau organy jәne arnauly memlekettik organ qyzmetkerleri men júmyskerlerinin, әskery qyzmetshilerding sayasy partiya men kәsiptik odaqta bolugha, qanday da bir sayasy partiyagha nemese qoghamdyq-sayasy qozghalysqa qoldau kórsetuge ne syny pikir bildiruge qúqyghy joq.

27-bap

1. Ár adamnyng enbek etuge, qyzmet pen kәsip týrin erkin tandaugha qúqyghy bar. Enbekke mәjbýrlep tartugha qylmystyq nemese әkimshilik qúqyq búzushylyq jasaghany ýshin adamdy kinәli dep tanu turaly sot aktisining negizinde, ne tótenshe jaghdayda, ne soghys jaghdayynda jol beriledi.

2. Qazaqstan Respublikasy qauipsizdik pen gigiyena talaptaryna say enbek jaghdaylary qúqyghyna, enbegi ýshin qanday da bir kemsitusiz syiaqy alu, sonday-aq әleumettik qorghalu qúqyghyna zangha sәikes kepildik beredi.

3. Zanda belgilengen tәsilderdi qoldana otyryp, jeke jәne újymdyq enbek daularyn sheshu qúqyghy tanylady.

4. Tynyghu, júmys uaqytynyng úzaqtyghy, demalys jәne mereke kýnderi, aqy tólenetin demalys qúqyghyna zanmen kepildik beriledi.

28-bap

1. Túrghyn ýige qol súghugha bolmaydy. Sot sheshiminsiz túrghyn ýiden aiyrugha jәne shygharyp jiberuge jol berilmeydi. Túrghyn ýige basyp kiruge, ony qarap-tekseruge, tintuge zanda belgilengen jaghdayda jәne kózdelgen tәrtippen jol beriledi.

2. Qazaqstan Respublikasynda óz azamattaryn túrghyn ýimen qamtamasyz etuge jaghday jasalady. Túrghyn ýy soghan múqtaj azamattardyng zanda kórsetilgen sanattaryna zanda belgilengen normalargha sәikes beriledi.

29-bap

1. Qazaqstan Respublikasy azamattarynyng zandy týrde alghan kez kelgen mýlkine jeke menshik qúqyghy bar.

2. Menshikke jәne múragerlik qúqyqqa zanmen kepildik beriledi.

3. Sot sheshiminsiz eshkimdi óz mýlkinen aiyrugha bolmaydy. Zanmen kózdelgen airyqsha jaghdayda memleket múqtajy ýshin mýlikti mәjbýrlep iyelikten shygharugha onyng teng qúny ótelgen kezde jol beriledi.

4. Qazaqstan Respublikasy kәsipkerlik qyzmet bostandyghy qúqyghyna, óz mýlkin kez kelgen zandy kәsipkerlik qyzmet ýshin erkin paydalanu qúqyghyna kepildik beredi. Monopolistik qyzmet zanmen retteledi nemese shekteledi. Josyqsyz bәsekege tyiym salynady.

30-bap

1. Neke jәne otbasy, ana, әke men bala memleket qorghauynda bolady.

2. Neke – er men әielding memleket zangha sәikes tirkegen erikti jәne teng qúqyqty odaghy.

3. Balagha qamqorlyq jasau jәne tәrbie beru – ata-ananyng etene qúqyghy әri mindeti.

4. Kәmeletke tolghan enbekke qabiletti balalar enbekke jaramsyz
ata-anasyna qamqorlyq jasaugha mindetti.

31-bap

1. Qazaqstan Respublikasynyng azamatyna jalaqy men zeynetaqynyng eng tómen mólsherine kepildik beriledi, sonday-aq jasyna, nauqastanuyna, mýgedektigine, asyraushysynan aiyryluyna baylanysty jәne ózge de zandy negizder boyynsha әleumettik qamsyzdandyrugha kepildik beriledi.

2. Qazaqstan Respublikasynda erikti әleumettik saqtandyru, ózge de әleumettik qamsyzdandyru nysandary, volonterlik qyzmet pen qayyrymdylyq qoldau tabady. 

32-bap

1. Qazaqstan Respublikasy azamattarynyng densaulyghyn saqtaugha qúqyghy bar.

2. Qazaqstan Respublikasynyng azamattary zanda belgilengen medisinalyq kómekti aqy tólemey alugha qúqyly.

3. Memlekettik jәne jekemenshik emdeu mekemelerinde, sonday-aq jeke medisinalyq praktikamen ainalysatyn túlghalardan aqyly medisinalyq kómek alu zanda belgilengen negizderde jәne kózdelgen tәrtippen jýzege asyrylady.

33-bap

1. Qazaqstan Respublikasy azamattarynyng memlekettik oqu oryndarynda aqy tólemey orta bilim aluyna kepildik beriledi. Bastauysh jәne negizgi orta bilim mindetti.

2. Qazaqstan Respublikasy azamatynyng zangha sәikes joghary oqu oryndarynda joghary bilim alugha qúqyghy bar.

3. Jekemenshik oqu oryndarynda aqyly bilim alu zanda belgilengen negizderde jәne kózdelgen tәrtippen jýzege asyrylady.

4. Memleket jalpygha mindetti bilim beru standarttaryn belgileydi. Barlyq oqu ornynyng qyzmeti osy standarttargha sәikes keluge tiyis.

5. Ruhany (dini) bilim beru úiymdaryn qospaghanda, Qazaqstan Respublikasynyng aumaghyndaghy bilim beru úiymdarynda bilim men tәrbie beru jýiesi zayyrly sipatqa iye.

34-bap

Qazaqstan Respublikasy azamattarynyng beybit jinalysqa qúqyghy bar. Búl qúqyqty paydalanu konstitusiyalyq qúrylys negizderin, adamnyng jәne azamattyng qúqyqtary men bostandyqtaryn qorghau, últtyq qauipsizdikti qamtamasyz etu, qoghamdyq tәrtipti, azamattardyng densaulyghy men qoghamnyng adamgershilik bolmysyn saqtau maqsatynda zanmen shektelui mýmkin.

35-bap

1. Qazaqstan Respublikasy azamattarynyng tikeley jәne óz ókilderi arqyly memleket isin basqarugha qatysugha, memlekettik organdar men jergilikti ózin-ózi basqaru organdaryna ózi jýginuge, sonday-aq jeke jәne újymdyq ótinish joldaugha qúqyghy bar.

2. Qazaqstan Respublikasy azamattarynyng memlekettik organdar men jergilikti ózin-ózi basqaru organdaryn saylaugha jәne olargha saylanugha, sonday-aq jalpyhalyqtyq referendumgha qatysugha qúqyghy bar. Jalpyhalyqtyq referendum ótkizu tәrtibi konstitusiyalyq zanda aiqyndalady.

3. Sot әreketke qabiletsiz dep tanyghan Qazaqstan Respublikasy azamattarynyn, sonday-aq sot ýkimimen bas bostandyghynan aiyru oryndarynda jazasyn ótep jýrgen Qazaqstan Respublikasy azamattarynyng saylaugha, jalpyhalyqtyq referendumgha qatysugha qúqyghy joq.

Sot әreketke qabiletsiz dep tanyghan Qazaqstan Respublikasy azamattarynyn, sottalghandyghy zanda belgilengen tәrtippen joyylmaghan nemese alynbaghan Qazaqstan Respublikasy azamattarynyn, sonday-aq sybaylas jemqorlyq qylmys nemese sybaylas jemqorlyq qúqyq búzushylyq jasaugha qatysty kinәsin sot zanda belgilengen tәrtippen tanyghan Qazaqstan Respublikasy azamattarynyng saylanugha qúqyghy joq.

4. Qazaqstan Respublikasy azamattarynyng memlekettik qyzmetke kiruge teng qúqyghy bar. Memlekettik qyzmetshi lauazymyna kandidatqa qoyylatyn talaptar zangha sәikes lauazymdyq mindetining sipatyna ghana qatysty bolady.

36-bap

1. Ár adam Qazaqstan Respublikasynyng Konstitusiyasy men zannamasyn saqtaugha, basqa adamdardyng qúqyqtaryn, bostandyqtaryn, ar-namysy men qadir-qasiyetin qúrmetteuge mindetti.

2. Ár adam Qazaqstan Respublikasynyng memlekettik rәmizderin qúrmetteuge mindetti. 

37-bap

1. Qazaqstan Respublikasynyng azamattary tabighatty saqtaugha jәne tabighy baylyqqa úqypty qaraugha mindetti.

2. Memleket adamnyng ómir sýruine jәne densaulyghyna qolayly bolatyn qorshaghan ortany qorghaudy maqsat etedi.

3. Adam ómiri men densaulyghyna, qorshaghan ortagha qater tóndiretin faktilerdi, mәn-jaylardy lauazymdy adamdardyng jasyruy zangha sәikes jauaptylyqqa alyp keledi.

38-bap

Zandy týrde belgilengen salyqtardy, alymdardy jәne ózge de mindetti tólemderdi tóleu – әr adamnyng boryshy men mindeti.

39-bap

1. Qazaqstan Respublikasyn qorghau – onyng әr azamatynyng qasiyetti paryzy men mindeti.

2. Qazaqstan Respublikasynyng azamattary әskery qyzmetti zanda belgilengen týrde jәne kózdelgen tәrtippen ótkeredi.

40-bap

Qazaqstan Respublikasynyng azamattary tarihy jәne mәdeny múranyng saqtaluyna qamqor bolugha, tarih pen mәdeniyet eskertkishterine úqypty qaraugha mindetti.

41-bap

1. Adamnyng jәne azamattyng qúqyqtary men bostandyqtary konstitusiyalyq qúrylys negizderin, adamnyng jәne azamattyng qúqyqtary men bostandyqtaryn qorghau, últtyq qauipsizdikti qamtamasyz etu, qoghamdyq tәrtipti, azamattardyng densaulyghy men qoghamnyng adamgershilik bolmysyn saqtau maqsatynda tek zanmen jәne qajetti shamada ghana shektelui mýmkin.

2. Etnosaralyq jәne konfessiyaaralyq tatulyqty búzugha alyp keletin әreket konstitusiyalyq emes dep tanylady.

3. Azamattardyng qúqyqtary men bostandyqtaryn sayasy sebeptermen shekteuge jol berilmeydi. Qazaqstan Respublikasy Konstitusiyasynyng 12, 14, 16, 17, 20, 22, 25-baptarynda kózdelgen qúqyqtar men bostandyqtar eshbir jaghdayda shektelmeuge tiyis.

III bólim

Preziydent

42-bap

1. Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti – memleket basshysy, memleketting ishki jәne syrtqy sayasatynyng negizgi baghyttaryn aiqyndaytyn, Qazaqstan atynan el ishinde jәne halyqaralyq qatynastarda ókildik etetin eng joghary lauazymdy túlgha.

2. Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti – halyq pen memlekettik biylik birliginin, Konstitusiyanyng myzghymastyghynyn, adamnyng jәne Qazaqstan Respublikasy azamatynyng qúqyqtary men bostandyqtarynyng nyshany әri kepili.

3. Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti memlekettik biylikting barlyq tarmaghynyng ýilesimdi әri kedergisiz júmys isteuin, biylik organdarynyng birtútas Qazaqstan halqynyng aldyndaghy jauapkershiligin qamtamasyz etedi.

43-bap

1. Qazaqstan Respublikasynyng Preziydentin Qazaqstan Respublikasynyng kәmeletke tolghan azamattary konstitusiyalyq zangha sәikes jalpygha birdey, teng jәne tóte saylau qúqyghy negizinde jasyryn dauys beru arqyly jeti jyl merzimge saylaydy.

Konstitusiyagha sәikes bir adam bir retten artyq Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti bolyp saylana almaydy.

2. Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti bolyp tumysynan Qazaqstan Respublikasynyng azamaty bolyp tabylatyn, qyryq jasqa tolghan, memlekettik tildi jetik mengergen, Qazaqstanda songhy on bes jyl boyy túratyn, joghary bilimi bar jәne memlekettik qyzmette nemese saylanbaly memlekettik lauazymda keminde bes jyl júmys istegen Qazaqstan Respublikasynyng azamaty saylana alady.

3. Qazaqstan Respublikasy Preziydentining kezekti saylauy onyng ókilettik merzimi ayaqtalghangha deyin eki aidan keshiktirilmey ótkiziledi jәne Qazaqstan Respublikasy Qúryltayynyng jana qúramyn saylau merzimimen túspa-tús kelmeuge tiyis.

4. Dauys beruge qatysqan saylaushylardyng elu payyzynan astam dauysyn alghan kandidat saylandy dep sanalady. Kandidattardyng eshqaysysy elu payyzdan astam dauys ala almasa, eng kóp dauys sanyn alghan eki kandidat qayta dauysqa salynady. Dauys beruge qatysqan saylaushylardyng eng kóp dauys sanyn alghan kandidat saylandy dep sanalady.

5. Osy baptyng 1-tarmaghynyng erejeleri ózgermeydi. 

44-bap

1. Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti: «Qazaqstan halqyna adal qyzmet etuge, Qazaqstan Respublikasynyng Konstitusiyasy men zandaryn qatang saqtaugha, Qazaqstan Respublikasy azamattarynyng qúqyqtary men bostandyqtaryna kepildik beruge, ózime jýktelgen Qazaqstan Respublikasy Preziydentining mәrtebeli mindetin adal atqarugha saltanatty týrde ant etemin», – dep halyqqa ant bergen sәtten bastap qyzmetine kirisedi.

2. Ant beru rәsimi saylau qorytyndysy jariyalanghan kýnnen bastap bir ay ishinde Qazaqstan Respublikasy Qúryltayy deputattarynyn, Konstitusiyalyq Soty, Jogharghy Soty sudiyalarynyn, eks-Preziydentterinin, sonday-aq qogham ókilderi men shaqyrylghan shetel azamattarynyng qatysuymen ótkiziledi. Konstitusiyanyng 51-babynda kózdelgen jaghdayda Qazaqstan Respublikasy Preziydentining ókilettigin qabyldaghan túlgha Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti óz erkimen ornynan týsuine, densaulyq jaghdayyna qaray óz mindetterin atqarugha túraqty qabiletining bolmauyna nemese qyzmetinen ketiriluine baylanysty merziminen búryn lauazymynan bosatylghan ne qaytys bolghan kýnnen bastap jeti kýn ishinde ant beredi.

3. Janadan saylanghan Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti qyzmetine kirisken sәtten bastap, sonday-aq Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti óz erkimen ornynan týsuine, densaulyq jaghdayyna qaray óz mindetterin atqarugha túraqty qabiletining bolmauyna nemese qyzmetinen ketiriluine baylanysty merziminen búryn lauazymynan bosatylghan ne qaytys bolghan jaghdayda Qazaqstan Respublikasy Preziydentining ókilettigi toqtatylady. Qyzmetinen ketirilgenderden basqa, Qazaqstan Respublikasynyng barlyq búrynghy Preziydentterining Qazaqstan Respublikasynyng eks-Preziydenti ataghy bolady.

45-bap

1. Qazaqstan Respublikasy Preziydentining óz ókilettigi kezeninde ókildi organnyng deputaty bolyp saylanugha, ózge de aqy tólenetin lauazymdy atqarugha, kәsipkerlik qyzmetti jýzege asyrugha, sonday-aq sayasy partiyada bolugha qúqyghy joq.

2. Qazaqstan Respublikasy Preziydentining jaqyn tuystarynyng memlekettik sayasy qyzmetshi lauazymynda, kvaziymemlekettik sektor subektilerining basshy lauazymynda bolugha qúqyghy joq.

46-bap

Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti:

1) Qazaqstan halqyna eldegi jaghday men Qazaqstan Respublikasynyng ishki jәne syrtqy sayasatynyng negizgi baghyttary turaly joldau jasaydy;

2) deputattardyng jalpy sanynyng kópshilik dauysymen berilgen Qúryltay kelisimimen Qazaqstan Respublikasynyng Viyse-Preziydentin taghayyndaydy; Viyse-Preziydentti lauazymynan bosatady, onyng ókilettigin aiqyndaydy.

Konstitusiyanyng 62-babynyng 3-tarmaghynda kózdelgen jaghdaylardy qospaghanda, Viyse-Preziydentti taghayyndaugha kelisim beruden qayta bas tartylghan jaghdayda Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti Qúryltaydy taratugha qúqyly;

3) Qazaqstan Respublikasy Qúryltayynyng kezekti jәne kezekten tys saylauyn taghayyndaydy; Qúryltaydyng birinshi sessiyasyn shaqyrady jәne onyng deputattarynyng Qazaqstan halqyna beretin antyn qabyldaydy; Qúryltaydyng kezekten tys sessiyasyn shaqyrady; Qúryltay úsynghan zangha bir ay ishinde qol qoyady, zandy halyqqa jariyalaydy nemese zandy ne onyng jekelegen baptaryn qayta talqylap, dauysqa salu ýshin qaytarady;

4) Qúryltayda ókildigi bar sayasy partiyalar fraksiyalarymen konsulitasiyadan keyin Qazaqstan Respublikasy Premier-Ministrining kandidaturasyn kelisim beru ýshin Qúryltaydyng qarauyna úsynady; deputattardyng jalpy sanynyng kópshilik dauysymen berilgen Qúryltay kelisimimen Premier-Ministrdi taghayyndaydy; Premier-Ministrdi lauazymynan bosatady; Premier-Ministrding úsynuymen Ýkimet qúrylymyn aiqyndaydy; Qúryltaymen konsulitasiyadan keyin Premier-Ministr úsynghan Ýkimet mýshelerin taghayyndaydy; syrtqy ister, qorghanys, ishki ister ministrlerin derbes taghayyndaydy; Ýkimet mýshelerin lauazymynan bosatady; Ýkimet mýshelerining antyn qabyldaydy; asa manyzdy mәseleler boyynsha Ýkimet otyrystaryna tóraghalyq etedi.

Konstitusiyanyng 62-babynyng 3-tarmaghynda kózdelgen jaghdaylardy qospaghanda, Premier-Ministrdi taghayyndaugha kelisim beruden qayta bas tartylghan jaghdayda Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti Qúryltaydy taratugha qúqyly;

5) Qazaqstan Respublikasy Konstitusiyalyq Sotynyng Tóraghasyn, Jogharghy Sotynyng Tóraghasyn, Últtyq Bankining Tóraghasyn, Bas Prokuroryn, Últtyq qauipsizdik komiytetining Tóraghasyn, Ortalyq saylau komissiyasynyng Tóraghasyn, Joghary auditorlyq palatasynyng Tóraghasyn, Joghary Sot Kenesining Tóraghasyn, Memlekettik kýzet qyzmetining Bastyghyn, Qazaqstan Respublikasyndaghy Adam qúqyqtary jónindegi uәkildi taghayyndaydy jәne olardy lauazymynan bosatady;

6) Qazaqstan Respublikasynyng Preziydentine tikeley baghynatyn jәne esep beretin memlekettik organdardy qúrady, taratady jәne qayta qúrady, olardyng basshylaryn taghayyndaydy jәne lauazymynan bosatady;

7) Qazaqstan Respublikasy diplomatiyalyq ókildikterining basshylaryn taghayyndaydy jәne keri shaqyryp alady;

8) deputattardyng jalpy sanynyng kópshilik dauysymen berilgen Qúryltay kelisimimen Konstitusiyalyq Sottyng on sudiyasyn segiz jyl merzimge, Ortalyq saylau komissiyasynyng alty mýshesin bes jyl merzimge, Joghary auditorlyq palatanyng segiz mýshesin bes jyl merzimge taghayyndaydy; olardy lauazymynan bosatady.

Konstitusiyanyng 62-babynyng 3-tarmaghynda kózdelgen jaghdaylardy qospaghanda, Konstitusiyalyq Sot sudiyalaryn, Ortalyq saylau komissiyasy men Joghary auditorlyq palata mýshelerin taghayyndaugha kelisim beruden qayta bas tartylghan jaghdayda Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti Qúryltaydy taratugha qúqyly;

9) Qazaqstan Respublikasy Qaruly Kýshterining Jogharghy Bas Qolbasshysy bolyp tabylady, Qaruly Kýshterding joghary qolbasshylyghyn taghayyndaydy jәne lauazymynan bosatady;

10) jalpyhalyqtyq referendum ótkizu turaly sheshim qabyldaydy;

11) adamnyng jәne Qazaqstan Respublikasy azamatynyng qúqyqtary men bostandyqtaryn qorghau, últtyq qauipsizdikti, memleketting Egemendigi men tútastyghyn qamtamasyz etu mýddesinde Konstitusiyalyq Sotqa kýshine engen zannyng nemese ózge de qúqyqtyq aktining Konstitusiyagha sәikestigin qarau turaly jәne Konstitusiyanyng 93-babynda kózdelgen jaghdayda qorytyndy beru turaly ótinish jiberedi;

12) Qazaqstan Respublikasynyng atynan kelissózder jýrgizedi jәne halyqaralyq sharttargha qol qoyady; ratifikasiyalyq gramotalargha qol qoyady; shet memleketterding Qazaqstan Respublikasynda akkredittelgen diplomatiyalyq ókildikteri basshylarynyn, sonday-aq halyqaralyq úiym basshylarynyng senim jәne keri shaqyryp alu gramotalaryn qabyldaydy;

13) memlekettik nagradalardy, qúrmetti ataqtardy belgileydi;

14) memlekettik nagradalarmen marapattaydy, qúrmetti ataqtardy, joghary әskery jәne ózge de ataqtardy, synyptyq shenderdi, diplomatiyalyq dәrejelerdi, biliktilik synyptaryn beredi;

15) Qazaqstan Respublikasynyng azamattyghy mәselesin, sayasy baspana beru mәselesin sheshedi;

16) keshirim berudi jýzege asyrady;

17) Qazaqstan Respublikasynyng Tәuelsizdigi men aumaghynyng tútastyghyna, ishki sayasy túraqtylyghyna, azamattarynyng qauipsizdigine tikeley qater tónse jәne búl memlekettik konstitusiyalyq organdardyng júmys isteuin búzugha alyp kelse, Qazaqstan Respublikasynyng Premier-Ministrimen jәne Qúryltayy Tóraghasymen resmy konsulitasiyadan keyin Qazaqstan Respublikasynyng býkil aumaghynda nemese jekelegen aimaqtarynda tótenshe jaghday engizudi, Qazaqstan Respublikasynyng Qaruly Kýshterin qoldanudy qosa alghanda, osy mәn-jaylar talap etetin sharalardy qabyldaydy;

18) Qazaqstan Respublikasyna qarsy agressiya jasalghan ne onyng qauipsizdigine syrttan tikeley qater tóngen jaghdayda Qazaqstan Respublikasynyng býkil aumaghynda nemese onyng jekelegen aimaqtarynda soghys jaghdayyn engizedi, ishinara ne jalpy júmyldyru jariyalaydy, búl jóninde Qazaqstan Respublikasynyng Qúryltayyna dereu habarlaydy;

19) ózine baghynatyn Memlekettik kýzet qyzmetin qúrady;

20) Qazaqstan Respublikasy Preziydentining Ákimshiligin qúrady;

21) Qauipsizdik Kenesin, ózge de konsulitativtik-kenesshi organdardy, sonday-aq Joghary Sot Kenesin qúrady;

22) Qazaqstan Respublikasynyng Konstitusiyasy men zandaryna sәikes basqa da ókilettikterdi jýzege asyrady.

47-bap

1. Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti Konstitusiya men zandar negizinde jәne olardyng oryndaluy ýshin Qazaqstan Respublikasynyng býkil aumaghynda mindetti kýshi bar jarlyqtar men ókimder shygharady.

2. Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti Qúryltay ókilettigi merziminen búryn toqtatylyp, ol uaqytsha bolmaghan kezende Qazaqstan Respublikasynyng konstitusiyalyq zang kýshi nemese zang kýshi bar jarlyqtar shygharady.

3. Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti qol qoyghangha deyin zandardy Qúryltay Tóraghasy men Premier-Ministr aldyn ala qol qoyyp bekemdeydi jәne olargha zandardyng Konstitusiya men zandargha sәikestigi ýshin jauaptylyq jýkteledi.

Ýkimet bastamasymen shygharylatyn Qazaqstan Respublikasy Preziydentining aktilerin Premier-Ministr aldyn ala qol qoyyp bekemdeydi jәne oghan aktilerding Konstitusiya men zandargha sәikestigi ýshin jauaptylyq jýkteledi.

48-bap

1. Qazaqstan Respublikasynyng Preziydentine, onyng ar-namysy men qadir-qasiyetine qol súghylmaydy.

Memleketke opasyzdyq jasaudy qospaghanda, Preziydent ókilettigin atqaru kezindegi әreketi ýshin Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti qylmystyq jәne әkimshilik jauaptylyqqa tartylmaydy.

2. Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti men onyng otbasyn qamtamasyz etu, qyzmet kórsetu jәne kýzetu memleket esebinen jýzege asyrylady.

3. Osy baptyng erejeleri Qazaqstan Respublikasynyng eks-Preziydentterine qoldanylady.

49-bap

1. Qazaqstan Respublikasynyng Viyse-Preziydentin deputattardyng jalpy sanynyng kópshilik dauysymen berilgen Qazaqstan Respublikasy Qúryltayynyng kelisimimen Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti taghayyndaydy.

2. Viyse-Preziydentting óz ókilettigi kezeninde ókildi organnyng deputaty bolyp saylanugha, ózge de aqy tólenetin lauazymdy atqarugha, kәsipkerlik qyzmetti jýzege asyrugha, sonday-aq sayasy partiyada bolugha qúqyghy joq.

3. Viyse-Preziydent Qazaqstan Respublikasy Preziydentining tapsyrmasy boyynsha Qúryltaymen, Ýkimetpen jәne basqa da memlekettik organdarmen ózara is-qimyl jasau kezinde Preziydent atynan ókildik etedi, sonday-aq Preziydent aiqyndaytyn ózge de ókilettikterdi jýzege asyrady.

50-bap

1. Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti Qazaqstan Respublikasynyng Konstitusiyalyq Sotyna mәlimdeme beru arqyly óz erkimen ornynan týsuge qúqyly. Konstitusiyalyq Sot Qazaqstan Respublikasy Preziydentining ornynan týsu turaly mәlimdemeni ózi jәne óz erkimen bergenin rastaydy. Konstitusiyalyq Sot qorytyndy bergen sәtten bastap Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti óz erkimen ornynan týsuine baylanysty lauazymynan bosatyldy dep sanalady.

2. Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti densaulyghyna baylanysty óz mindetterin atqarugha túraqty qabileti bolmaghan jaghdayda merziminen búryn lauazymynan bosatyluy mýmkin. Búl jaghdayda Qúryltay deputattardan jәne tiyisti medisina salalarynyng mamandarynan túratyn komissiya qúrady. Merziminen búryn bosatu turaly sheshim komissiyanyng qorytyndysy negizinde jәne Konstitusiyalyq Sottyng belgilengen konstitusiyalyq rәsimderding saqtalghany turaly qorytyndysy negizinde Qúryltay otyrysynda deputattardyng jalpy sanynyng keminde tórtten ýshining dauysymen qabyldanady.

3. Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti óz ókilettigin atqaru kezindegi әreketi ýshin memleketke opasyzdyq jasaghanda ghana jauapty bolady jәne búl ýshin Qúryltay ony qyzmetinen ketirui mýmkin. Qazaqstan Respublikasynyng Preziydentine memleketke opasyzdyq jasady dep aiyp taghu jәne ony tergep-tekseru turaly bastamany Qúryltay deputattary jalpy sanynyng keminde ýshten biri kóteredi. Búl mәsele boyynsha sheshim Qúryltay deputattarynyng jalpy sanynyng kópshilik dauysymen qabyldanady. Qúryltay taghylghan aiypty tergep-tekserudi úiymdastyrady jәne onyng nәtiyjeleri Qúryltay deputattary jalpy sanynyng kópshilik dauysymen Qúryltay otyrysynyng qarauyna shygharylady. Búl mәsele boyynsha týpkilikti sheshim Jogharghy Sottyng aiyp taghudyng negizdiligi turaly qorytyndysy jәne Konstitusiyalyq Sottyng belgilengen konstitusiyalyq rәsimderding saqtalghany turaly qorytyndysy bolghan jaghdayda Qúryltay otyrysynda deputattardyng jalpy sanynyng keminde tórtten ýshining dauysymen qabyldanady. Ayyp taghylghan sәtten bastap eki ay ishinde týpkilikti sheshim qabyldanbasa, búl Qazaqstan Respublikasynyng Preziydentine qarsy aiypty qabyldanbady dep tanugha alyp keledi. Qazaqstan Respublikasynyng Preziydentine memleketke opasyzdyq jasady dep taghylghan aiyptyng kez kelgen satyda qabyldanbauy osy mәseleni qaraugha bastamashy bolghan Qúryltay deputattarynyng ókilettigin merziminen búryn toqtatugha alyp keledi.

4. Qazaqstan Respublikasynyng Preziydentin qyzmetinen ketiru turaly mәsele Qúryltaydyng ókilettigin merziminen búryn toqtatu mәselesin qarau kezeninde úsynylmaydy.

51-bap

1. Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti óz erkimen ornynan týsuine, densaulyq jaghdayyna qaray óz mindetterin atqarugha túraqty qabiletining bolmauyna nemese Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti qyzmetinen ketiriluine baylanysty merziminen búryn lauazymynan bosatylghan, sonday-aq qaytys bolghan jaghdayda Qazaqstan Respublikasy Preziydentining ókilettigi Viyse-Preziydentke ótedi; Viyse-Preziydentting densaulyq jaghdayyna nemese jeke sipattaghy ózge de sebepterge baylanysty Qazaqstan Respublikasy Preziydentining ókilettigin qabyldauy mýmkin bolmaghan kezde Qazaqstan Respublikasy Preziydentining ókilettigi Qúryltay Tóraghasyna ótedi; Qazaqstan Respublikasy Preziydentining ókilettigin Qúryltay Tóraghasynyng qabyldauy mýmkin bolmaghan kezde Qazaqstan Respublikasy Preziydentining ókilettigi Premier-Ministrge ótedi.

Qazaqstan Respublikasy Preziydentining ókilettigin qabyldaudan bas tartu jóninde sheshim qabyldaghan túlgha Konstitusiyalyq Sotqa Qazaqstan Respublikasy Preziydentining ókilettigin qabyldaudan bas tartu turaly mәlimdeme beredi. Konstitusiyalyq Sot Qazaqstan Respublikasy Preziydentining ókilettigin qabyldaudan bas tartu turaly mәlimdemeni osy túlghanyng ózi jәne óz erkimen bergenin rastaydy jәne qorytyndy beredi.

Qazaqstan Respublikasy Preziydentining ókilettigin qabyldaghan túlgha tiyisinshe Viyse-Preziydent, Qúryltay Tóraghasy, Premier-Ministr ókilettigin dogharady. Búl jaghdayda bos memlekettik lauazymdargha ornalasu Konstitusiyada kózdelgen tәrtippen jýzege asyrylady.

2. Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti óz erkimen ornynan týsuine, densaulyq jaghdayyna qaray óz mindetterin atqarugha túraqty qabiletining bolmauyna nemese Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti qyzmetinen ketiriluine baylanysty merziminen búryn lauazymynan bosatylghan ne qaytys bolghan kýnnen bastap jeti kýn ishinde Qúryltay Qazaqstan Respublikasy Preziydentining saylauyn ótkizu turaly jariyalaydy. Saylau Qúryltay tiyisti sheshim qabyldaghan kýnnen bastap eki ay ishinde ótkiziledi.

3. Osy baptyng 1-tarmaghyna sәikes Qazaqstan Respublikasy Preziydentining ókilettigin qabyldaghan túlghanyng Konstitusiyagha ózgerister men tolyqtyrular engizuge bastama jasaugha, sonday-aq Qúryltaydy taratugha qúqyghy joq.

IV bólim

Qúryltay

52-bap

1. Qazaqstan Respublikasynyng Qúryltayy – zang shygharu biyligin jýzege asyratyn Qazaqstan Respublikasynyng joghary ókildi organy.

2. Qúryltaydyng ókilettigi onyng birinshi sessiyasy ashylghan kezden bastalady jәne janadan shaqyrylghan Qúryltaydyng birinshi sessiyasynyng júmysy bastalghan kezde ayaqtalady.

3. Qúryltaydyng ókilettigi Konstitusiyada kózdelgen jaghdayda jәne belgilengen tәrtippen merziminen búryn toqtatyluy mýmkin.

4. Qúryltaydyng úiymdastyryluy men qyzmeti, onyng deputattarynyng qúqyqtyq jaghdayy konstitusiyalyq zanda aiqyndalady.

53-bap

1. Qúryltay birtútas jalpyúlttyq saylau okrugining aumaghy boyynsha proporsiyaly ókildik jýie negizinde konstitusiyalyq zanda belgilengen tәrtippen saylanatyn bir jýz qyryq bes deputattan túrady.

2. Qúryltay deputattarynyng ókilettik merzimi – bes jyl.

54-bap

1. Qúryltay deputattary jalpygha birdey, teng jəne tóte saylau qúqyghy negizinde jasyryn dauys beru arqyly saylanady. Qúryltay deputattarynyng kezekti saylauy júmys istep túrghan Qúryltay shaqyrylymynyng ókilettik merzimi ayaqtalghangha deyin eki aidan keshiktirilmey ótkiziledi.

2. Qúryltay deputattarynyng kezekten tys saylauy Qúryltaydyng ókilettigi merziminen búryn toqtatylghan kýnnen bastap eki ay ishinde ótkiziledi.

3. Jiyrma bes jasqa tolghan, Qazaqstan Respublikasynyng azamattyghy bar, onyng aumaghynda songhy on jyl boyy túraqty túryp jatqan adam Qúryltay deputaty bola alady.

4. Qúryltay deputattarynyng saylauy konstitusiyalyq zanmen retteledi.

5. Qúryltay deputattary Qazaqstan halqyna ant beredi.

55-bap

1. Qúryltay deputattary onyng júmysyna qatysugha mindetti. Qúryltayda deputattyng jeke ózi dauys beredi. Deputat Qúryltay men onyng organdarynyng otyrystaryna dәleldi sebepsiz ýsh retten artyq qatyspasa, sol siyaqty dauys beru qúqyghyn basqagha berse, búl zanda belgilengen jazalau sharalaryn qoldanugha alyp keledi.

2. Qúryltay deputatynyng basqa ókildi organnyng deputaty bolugha, oqytushylyq, ghylymi, shygharmashylyq qyzmetten basqa aqy tólenetin lauazymdy atqarugha, kәsipkerlik qyzmetti jýzege asyrugha, kommersiyalyq úiymnyng basshy organynyng nemese bayqaushy kenesining qúramyna kiruge qúqyghy joq. Osy talaptardy búzu deputattyng ókilettigin toqtatugha alyp keledi.

3. Qúryltay deputatyn qylmys ornynda nemese auyr jәne asa auyr qylmys jasaghanda ústau jaghdaylaryn qospaghanda, ony óz ókilettigi merzimi ishinde Qúryltaydyng kelisiminsiz ústaugha, kýzetpen ústaugha, kýshtep әkeluge, sot tәrtibimen qoldanylatyn әkimshilik jazalaugha, qylmystyq jauaptylyqqa tartugha bolmaydy.

4. Qúryltay deputatynyng ókilettigi deputat ornynan týsken, qaytys bolghan, zandy kýshine engen sot sheshimimen әreketke qabiletsiz, qaytys bolghan nemese habarsyz ketken dep tanylghan jәne Konstitusiya men konstitusiyalyq zanda kózdelgen ózge de jaghdayda toqtatylady.

Qúryltay deputaty:

1) Qazaqstannan tys jerge túraqty túrugha ketken;

2) ózine qatysty sottyng aiyptau ýkimi zandy kýshine engen;

3) Qazaqstan Respublikasynyng azamattyghy toqtatylghan;

4) saylanghan sayasy partiyasynan shyqqan nemese shygharylghan;

5) saylanghan sayasy partiyasy qyzmetin toqtatqan kezde mandatynan aiyrylady.

Qúryltay deputattarynyng ókilettigi Qúryltay taratylghan jaghdayda toqtatylady.

5. Deputattargha jazalau sharalaryn qoldanugha, olardyng osy baptyng 2-tarmaghynyng talaptaryn jәne deputattyq әdep qaghidalaryn saqtauyna, sonday-aq deputattardyng ókilettigin toqtatugha, olardy ókilettiginen jәne qol súghylmau kepildiginen aiyrugha baylanysty mәselelerdi dayyndau Qazaqstan Respublikasynyng Ortalyq saylau komissiyasyna jýkteledi.

56-bap

Qúryltay:

1) konstitusiyalyq zandardy jәne zandardy qabyldaydy;

2) Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti qarsylyq bildirgen zandardy nemese zang baptaryn qarsylyq jiberilgen kýnnen bastap bir ay merzimde qayta talqylap, dauysqa salady. Búl merzimning saqtalmauy Preziydent qarsylyghynyng qabyldanghanyn bildiredi. Eger Qúryltay konstitusiyalyq zandar nemese konstitusiyalyq zang baptary boyynsha deputattardyng jalpy sanynyng tórtten ýshining dauysymen, al zandar nemese zang baptary boyynsha deputattardyng jalpy sanynyng ýshten ekisining dauysymen Preziydentting qarsylyghyn enserse, Preziydent bir ay ishinde konstitusiyalyq zangha nemese zangha qol qoyady. Eger Preziydentting qarsylyghy enserilmese, konstitusiyalyq zang nemese zang qabyldanbady nemese Preziydent úsynghan redaksiyada qabyldandy dep sanalady;

3) soghys jәne bitim mәselelerin sheshedi;

4) Qazaqstan Respublikasy Preziydentining úsynysy boyynsha beybitshilik pen qauipsizdikti saqtau jónindegi halyqaralyq mindettemelerdi oryndau ýshin Qazaqstan Respublikasynyng Qaruly Kýshterin qoldanu turaly sheshim qabyldaydy;

5) Qazaqstan Respublikasy Preziydentining saylauyn jariyalaydy;

6) jalpyhalyqtyq referendum taghayyndau turaly bastama kóteredi;

7) Qazaqstan Respublikasynyng Preziydentine Qúryltay deputattary jalpy sanynyng kópshilik dauysymen Qazaqstan Respublikasynyng Viyse-Preziydentin taghayyndaugha kelisim beredi;

8) Qazaqstan Respublikasynyng Preziydentine Qúryltay deputattary jalpy sanynyng kópshilik dauysymen Qazaqstan Respublikasynyng Premier-Ministrin taghayyndaugha kelisim beredi;

9) Qazaqstan Respublikasy Preziydentining Konstitusiyalyq Sot sudiyalaryn, Ortalyq saylau komissiyasy, Joghary auditorlyq palata mýshelerin taghayyndauyna Qúryltay deputattary jalpy sanynyng kópshilik dauysymen kelisim beredi;

10) Qazaqstan Respublikasy Preziydentining úsynuymen Qazaqstan Respublikasy Jogharghy Sotynyng sudiyalaryn saylaydy jәne lauazymynan bosatady, olardyng antyn qabyldaydy;

11) Konstitusiyalyq Sot sudiyalaryn, Jogharghy Sot sudiyalaryn qol súghylmau kepildiginen aiyrady;

12) Qúryltay deputatynyng ókilettigin toqtatady, sonday-aq Qazaqstan Respublikasy Bas Prokurorynyng úsynuymen Qúryltay deputatyn qol súghylmau kepildiginen aiyru mәselesin sheshedi;

13) Qúryltay deputattary jalpy sanynyng keminde besten birining bastamasy boyynsha Qúryltay deputattary jalpy sanynyng kópshilik dauysymen Ýkimetke senimsizdik votumyn bildiruge qúqyly;

14) Konstitusiyalyq Sottyng Qazaqstan Respublikasyndaghy konstitusiyalyq zandylyqtyng jay-kýii turaly jyl sayynghy joldauyn tyndaydy;

15) jylyna eki ret Joghary auditorlyq palata Tóraghasynyng esebin tyndaydy;

16) Ýkimet pen Joghary auditorlyq palatanyng respublikalyq budjetting atqaryluy turaly esepterin talqylaydy jәne bekitedi. Qúryltaydyng respublikalyq budjetting atqaryluy turaly Ýkimet esebin bekitpeui Qúryltaydyng Ýkimetke senimsizdik votumyn bildirui dep sanalady;

17) Qúryltay deputattary jalpy sanynyng keminde ýshten birining bastamasymen Qazaqstan Respublikasy Ýkimeti mýshelerining óz qyzmeti jónindegi esepterin tyndaugha qúqyly. Ýkimet mýshesi Qazaqstan Respublikasynyng zandaryn oryndamaghan jaghdayda, esepti tyndau qorytyndysy boyynsha Qúryltay deputattary jalpy sanynyng keminde ýshten ekisining dauysymen Qazaqstan Respublikasynyng Preziydentine ony lauazymynan bosatu turaly ótinish bildiru jóninde sheshim qabyldaugha qúqyly. Búl jaghdayda Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti Ýkimet mýshesin lauazymynan bosatady;

18) óz qúzyretindegi mәseleler boyynsha tyndau ótkizedi;

19) óz qyzmetining reglamentin qabyldaydy jәne Qúryltaydyng júmysyn úiymdastyrugha, ishki tәrtibine baylanysty mәseleler boyynsha ózge de sheshim qabyldaydy;

20) Qúryltaydyng ýilestiru organyn jәne júmys organdaryn qúrady;

21) Qúryltay komissiyalaryn qúrady, tóraghalaryn saylaydy jәne lauazymynan bosatady, komissiyalardyng qyzmeti turaly esepti tyndaydy;

22) Qúryltaygha Konstitusiyamen jýktelgen ózge de ókilettikterdi jýzege asyrady.

57-bap

1. Qúryltaydy memlekettik tildi jetik mengergen deputattar arasynan Qúryltay deputattary jalpy sanynyng kópshilik dauysymen jasyryn dauys beru arqyly saylanghan Tóragha basqarady. Qúryltay Tóraghasynyng lauazymyna kandidaturany Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti úsynady.

Qúryltay Tóraghasyn saylaudan qayta bas tartqan jaghdayda Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti Qúryltaydy taratugha qúqyly.

2. Qúryltay deputattarynyng jalpy sanynyng kópshiligi dauys bergen jaghdayda Qúryltay Tóraghasy lauazymynan keri shaqyryp alynuy, sonday-aq ornynan týsui mýmkin.

3. Qúryltay Tóraghasy:

1) Qúryltay otyrysyn shaqyrady jәne oghan tóraghalyq etedi;

2) Qúryltaydyng qarauyna engiziletin mәselelerdi dayyndaugha jalpy basshylyq etedi;

3) Qúryltay Tóraghasynyng orynbasarlaryn lauazymgha saylau ýshin Qúryltaygha kandidaturalar úsynady;

4) Qúryltaydyng qyzmetinde reglamentting saqtaluyn qamtamasyz etedi;

5) Qúryltaydyng ýilestiru organynyng qyzmetine basshylyq etedi;

6) Qúryltay shygharatyn aktige qol qoyady;

7) ózine Qúryltay reglamentimen jýkteletin basqa da mindetterdi atqarady.

4. Konstitusiyada ózgeshe kózdelmese, Qúryltay Tóraghasy Qúryltay sessiyasyn ashady.

5. Qúryltay Tóraghasy óz qúzyretindegi mәseleler boyynsha ókim shygharady.

58-bap

1. Qúryltay sessiyasy otyrys týrinde ótkiziledi.

2. Qúryltaydyng birinshi sessiyasyn Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti saylau qorytyndysy jariyalanghan kýnnen bastap otyz kýnnen keshiktirmey shaqyrady.

3. Qúryltaydyng kezekti sessiyasy jylyna bir ret, qyrkýiekting birinshi júmys kýni men mausymnyng songhy júmys kýni aralyghynda ótkiziledi.

4. Sessiya Qúryltay otyrysynda ashylady jәne jabylady. Qúryltay sessiyasyn, әdette, Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti ashady. Qúryltay sessiyalary arasyndaghy kezende Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti óz bastamasymen, Qúryltay Tóraghasynyng nemese Qúryltay deputattary jalpy sanynyng keminde ýshten birining úsynysymen Qúryltaydyng kezekten tys sessiyasyn shaqyra alady. Onda sessiyany shaqyrugha negiz bolghan mәseleler ghana qaraluy mýmkin.

5. Qúryltay otyrysy Qúryltay deputattary jalpy sanynyng keminde ýshten ekisi qatysqan jaghdayda ótkiziledi.

6. Qúryltay otyrysy ashyq týrde ótedi. Reglamentte kózdelgen jaghdayda otyrys jabyq týrde ótkizilui mýmkin. Qazaqstan Respublikasy Preziydentinin, Viyse-Preziydenttin, Premier-Ministrding jәne Ýkimet mýshelerinin, Qazaqstan Halyq Kenesi Tóraghasynyn, Últtyq Bank Tóraghasynyn, Bas Prokurordyn, Últtyq qauipsizdik komiyteti Tóraghasynyng kez kelgen otyrysqa qatysugha jәne sóz sóileuge qúqyghy bar.

59-bap

1. Qúryltay konstitusiyalyq zanda sany aiqyndalatyn túraqty komiytetter, sonday-aq komissiyalar qúrady.

2. Komiytetter men komissiyalar óz qúzyretindegi mәseleler boyynsha qauly shygharady.

60-bap

1. Zang shygharugha bastama jasau qúqyghy Qazaqstan Respublikasynyng Preziydentine, Qúryltay deputattaryna, Ýkimetke, Qazaqstan Halyq Kenesine tiyesili jәne tek qana Qúryltayda iske asyrylady.

2. Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti zang jobalaryn qaraudyng basymdyghyn aiqyndaugha qúqyly, búl tiyisti zang jobalary birinshi kezekte eki ay ishinde qabyldanugha tiyis degendi bildiredi.

3. Qúryltay:

1) jeke jәne zandy túlghalardyng qúqyq subektisi boluyna, azamattyq qúqyqtary men bostandyqtaryna, jeke jәne zandy túlghalardyng mindettemeleri men jauaptylyghyna;

2) menshik rejiymine jәne ózge de zattyq qúqyqtargha;

3) memlekettik organdar men jergilikti ózin-ózi basqaru organdaryn úiymdastyrudyng jәne olardyng qyzmetinin, memlekettik jәne әskery qyzmetting negizderine;

4) salyq salugha, alymdar men basqa da mindetti tólemderdi belgileuge nemese olardyng kýshin jonggha;

5) respublikalyq budjet, memlekettik qaryz, Qazaqstan Respublikasynyng ekonomikalyq jәne ózge de kómek kórsetu mәselelerine;

6) sot qúrylysy men sot isin jýrgizu mәselelerine;

7) raqymshylyq jasau mәselelerine;

8) bilimge, ghylymgha, mәdeniyetke, densaulyq saqtaugha jәne әleumettik qamsyzdandyrugha;

9) kәsiporyndardy jәne olardyng mýlkin jekeshelendiruge;

10) qorshaghan ortany qorghaugha;

11) Qazaqstan Respublikacynyng әkimshilik-aumaqtyq qúrylysyna;

12) memleket qorghanysy men qauipsizdigin qamtamasyz etuge;

13) Qazaqstan Respublikasynyng memlekettik rәmizderine;

14) halyqaralyq sharttardy ratifikasiyalaugha jәne denonsasiyalaugha;

15) memlekettik nagradalar men qúrmetti ataqtargha;

16) Konstitusiyagha sәikes ózge de mәselelerge qatysty asa manyzdy qoghamdyq qatynastardy retteytin, negiz qúraushy qaghidattar men normalardy belgileytin zang shygharugha qúqyly.

4. Halyqtyng ómiri men densaulyghyna, konstitusiyalyq qúrylysqa, qoghamdyq tәrtipting saqtaluyna, elding ekonomikalyq qauipsizdigine qater tóndiretin jaghdaylargha jedel den qoy maqsatynda Qazaqstan Respublikasynyng Ýkimeti zang shygharu bastamasymen engizgen zang jobalaryn Qúryltay dereu qaraugha tiyis.

Osy tarmaqtyng birinshi bóliginde kózdelgen zang jobalary Qúryltaygha engizilgen jaghdayda Ýkimet ózine jauapkershilik ala otyryp, osy baptyng 3-tarmaghynda kórsetilgen mәseleler boyynsha zang kýshi bar uaqytsha normativtik qúqyqtyq akt qabyldaugha qúqyly. Múnday akt Qúryltay qabyldaghan zang kýshine engenge deyin nemese Qúryltay zang jobalaryn qabyldamay tastaghangha deyin qoldanysta bolady.

5. Qúryltay qabyldaghan zang on kýn ishinde Qazaqstan Respublikasynyng Preziydentine qol qoiygha úsynylady.

Qúryltay zang jobasyn deputattardyng jalpy sanynyng kópshilik dauysymen tútastay qabyldamay tastaugha qúqyly. Múnday jaghdayda zang jobasy qabyldanbady dep sanalady jәne bastamashygha qaytarylady.

6. Memlekettik kiristi qysqartudy nemese memlekettik shyghysty úlghaytudy kózdeytin zang jobalary Ýkimetting ong qorytyndysy bolghan kezde ghana engizilui mýmkin. Qazaqstan Respublikasy Preziydentining zang shygharu bastamasymen Qúryltaygha engiziletin zang jobalary ýshin múnday qorytyndy talap etilmeydi.

7. Ýkimet engizgen zang jobasy qabyldanbasa, Premier-Ministr Qúryltay otyrysynda Ýkimetke senim bildiru mәselesin qoygha qúqyly. Búl mәsele senim bildiru mәselesi qoyylghannan bastap qyryq segiz saghattan keyin ghana dauysqa salynady. Eger senimsizdik votumy turaly úsynys Qúryltay deputattary jalpy sanynyng kópshilik dauysyn almasa, zang jobasy dauysqa salynbay qabyldandy dep sanalady. Alayda Ýkimet búl qúqyqty jylyna eki retten artyq paydalana almaydy. 

61-bap

1. Qúryltay Qazaqstan Respublikasynyng býkil aumaghynda mindetti kýshi bar zang jәne qauly qabyldaydy.

2. Zang Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti qol qoyghannan keyin kýshine enedi.

3. Konstitusiyalyq zang Qazaqstan Respublikasynyng Konstitusiyasynda kózdelgen mәseleler boyynsha Qúryltay deputattary jalpy sanynyng keminde ýshten ekisining dauysymen qabyldanady.

4. Konstitusiyada ózgeshe kózdelmese, Qúryltay deputattardyng jalpy sanynyng kópshilik dauysymen zandy qabyldaydy.

Konstitusiyada ózgeshe kózdelmese, Qúryltay qaulysy deputattardyng jalpy sanynyng kópshilik dauysymen qabyldanady.

5. Zandar, Qúryltay qaulylary Konstitusiyagha qayshy kelmeuge tiyis. Qúryltay qaulylary zandargha qayshy kelmeuge tiyis.

6. Qazaqstan Respublikasynyng zannamalyq jәne ózge de normativtik qúqyqtyq aktilerin әzirleu, úsynu, talqylau, qoldanysqa engizu jәne jariyalau tәrtibi zanmen jәne Qúryltay reglamentimen retteledi.

62-bap

1. Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti Qúryltay Tóraghasymen jәne Premier-Ministrmen konsulitasiyadan keyin Qúryltaydy taratugha qúqyly.

2. Qúryltay kelisimimen taghayyndalatyn lauazymgha Preziydent úsynghan kandidaturany taghayyndaugha kelisim beruden qayta bas tartylghan, sonday-aq Qúryltay Tóraghasyn saylaudan qayta bas tartylghan jaghdayda Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti Qúryltaydy taratugha qúqyly.

3. Qúryltaydy tótenshe jaghday nemese soghys jaghdayy kezinde, Preziydent ókilettigining songhy alty aiynda, sonday-aq aldynghy taratudan keyingi bir jyl ishinde nemese Konstitusiyanyng 51-babynyng 3-tarmaghynda belgilengen jaghdayda taratugha bolmaydy.

V bólim
Ýkimet

63-bap

1. Qazaqstan Respublikasynyng Ýkimeti Qazaqstan Respublikasynyng atqarushy biyligin jýzege asyrady, atqarushy organdar jýiesin basqarady jәne olardyng qyzmetine basshylyq etedi.

2. Ýkimet – alqaly organ, ol óz qyzmetinde Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti men Qúryltay aldynda jauapty.

3. Ýkimet mýsheleri Konstitusiyanyng 56-babynyng 17) tarmaqshasynda kózdelgen jaghdayda Qúryltaygha esep beredi.

4. Ýkimetting qúzyreti, úiymdastyrylu jәne qyzmet tәrtibi konstitusiyalyq zanda aiqyndalady.

64-bap

1. Ýkimetti Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti Konstitusiyada kózdelgen tәrtippen qúrady.

2. Qazaqstan Respublikasynyng Premier-Ministri Qazaqstan Respublikasynyng Preziydentine Premier-Ministr taghayyndalghannan keyin on kýn ishinde Ýkimetting qúrylymy men qúramy turaly úsynys engizedi.

3. Ýkimet mýsheleri Qazaqstan Respublikasynyng halqy men Preziydentine ant beredi.

65-bap

Ýkimet:

1) memleketting әleumettik-ekonomikalyq sayasatynyn, qorghanys qabiletinin, qauipsizdiginin, qoghamdyq tәrtipti qamtamasyz etu isining negizgi baghyttaryn әzirleydi jәne olardyng jýzege asyryluyn úiymdastyrady;

2) Qúryltaygha respublikalyq budjetti jәne onyng atqaryluy turaly esepti úsynady, budjetting atqaryluyn qamtamasyz etedi;

3) Qúryltaygha zang jobalaryn engizedi jәne zandardyng oryndaluyn qamtamasyz etedi;

4) memlekettik menshikti basqarudy úiymdastyrady;

5) Qazaqstan Respublikasynyng syrtqy sayasatyn jýrgizu sharalaryn әzirleydi;

6) ministrlikterdin, ózge de ortalyq jәne jergilikti atqarushy organdardyng qyzmetine basshylyq etedi;

7) Qazaqstan Respublikasynyng ministrlikteri, ózge de ortalyq jәne jergilikti atqarushy organdary aktilerining tolyq nemese bir bóliginde kýshin joyady ne qoldanysyn toqtata túrady;

8) memlekettik budjet esebinen qamtylatyn barlyq organ ýshin qarjylandyrudyng jәne qyzmetkerlerge enbekaqy tóleuding birynghay jýiesin Qazaqstan Respublikasy Preziydentining kelisimimen bekitedi;

9) ózine Konstitusiyamen, zandarmen jәne Qazaqstan Respublikasy Preziydentining aktilerimen jýktelgen ózge de funksiyalardy oryndaydy.

66-bap

Qazaqstan Respublikasynyng Premier-Ministri:

1) Ýkimet qyzmetin úiymdastyrady jәne basqarady, onyng júmysy ýshin derbes jauap beredi;

2) Ýkimet qaulysyna qol qoyady;

3) Ýkimet qyzmetining negizgi baghyttary jóninde jәne onyng barlyq asa manyzdy sheshimderi turaly Preziydent pen Qúryltaygha bayandaydy;

4) Ýkimet qyzmetin úiymdastyrugha jәne basqarugha baylanysty basqa da funksiyalardy oryndaydy. 

67-bap

1. Ýkimet mýsheleri óz qúzyreti sheginde derbes sheshim qabyldaydy jәne ózine baghynysty memlekettik organdardyng júmysy ýshin Premier-Ministr aldynda derbes jauap beredi. Ýkimet jýrgizip otyrghan sayasatpen kelispeytin nemese ony iske asyrmaytyn Ýkimet mýshesi ornynan týsuge ótinish beredi ne lauazymynan bosatylugha tiyis.

2. Ýkimet mýshelerining ókildi organnyng deputaty bolugha, oqytushylyq, ghylymi, shygharmashylyq qyzmetten basqa aqy tólenetin lauazymdy atqarugha, kәsipkerlik qyzmetti jýzege asyrugha, sonday-aq Qazaqstan Respublikasynyng zannamasyna sәikes ózining lauazymdyq mindeti bolatyn jaghdaylardy qospaghanda, kommersiyalyq úiymnyng basqarushy organynyng nemese bayqaushy kenesining qúramyna kiruge qúqyghy joq.

68-bap

1. Ýkimet óz qúzyretindegi mәseleler boyynsha Qazaqstan Respublikasynyng býkil aumaghynda mindetti kýshi bar qauly shygharady.

2. Premier-Ministr Qazaqstan Respublikasynyng býkil aumaghynda mindetti kýshi bar ókim shygharady.

3. Ýkimet qaulylary men Premier-Ministrding ókimderi Konstitusiyagha, zandargha, Qazaqstan Respublikasy Preziydentining aktilerine qayshy kelmeuge tiyis.

69-bap

1. Ýkimet janadan saylanghan Qúryltay aldynda óz ókilettigin dogharady.

2. Ýkimet jәne onyng kez kelgen mýshesi ózderine jýktelgen funksiyalardy odan әri oryndau mýmkin emes dep eseptese, Qazaqstan Respublikasynyng Preziydentine ornynan týsu turaly mәlimdeme beruge qúqyly.

3. Qúryltay Ýkimetke senimsizdik votumyn bildirgen jaghdayda Ýkimet Qazaqstan Respublikasynyng Preziydentine ornynan týsu turaly mәlimdeydi.

4. Ornynan týsudi qabyldau nemese qabyldamau turaly mәseleni Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti on kýn ishinde qaraydy.

5. Ornynan týsudi qabyldau Ýkimetting ne onyng tiyisti mýshesining ókilettigi toqtatylghanyn bildiredi. Premier-Ministrding ornynan týsuin qabyldau býkil Ýkimetting ókilettigi toqtatylghanyn bildiredi.

6. Ýkimetting nemese onyng mýshesining ornynan týsui qabyldanbaghan jaghdayda Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti oghan mindetterin odan әri atqarudy tapsyrady.

7. Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti óz bastamasymen Ýkimetting ókilettigin toqtatu turaly sheshim qabyldaugha jәne onyng kez kelgen mýshesin lauazymynan bosatugha qúqyly. Premier-Ministrdi lauazymynan bosatu býkil Ýkimetting ókilettigi toqtatylghanyn bildiredi.

VI bólim

Qazaqstan Halyq Kenesi 

70-bap

1. Qazaqstan Halyq Kenesi – Qazaqstan Respublikasy halqynyng mýddesin bildiretin joghary konsulitativtik organ.

2. Qazaqstan Halyq Kenesi Qazaqstan Respublikasynyng azamattarynan qúralady.

3. Qazaqstan Halyq Kenesin qúru, onyng qúramyn qalyptastyru tәrtibi, ókilettigi jәne qyzmetining úiymdastyryluy konstitusiyalyq zanda aiqyndalady.

71-bap

Qazaqstan Halyq Kenesi:

1) memleketting ishki sayasatynyng negizgi baghyttary, qoghamdyq kelisimdi, jalpyúlttyq birlik pen yntymaqty nyghaytu, Qazaqstan Respublikasy qyzmetining negiz qúraushy qaghidattaryn jәne jalpyúlttyq qúndylyqtardy ilgeriletu jóninde úsynystar men úsynymdar әzirleydi;

2) Qúryltaygha zang jobalaryn engizedi;

3) jalpyhalyqtyq referendum taghayyndau turaly bastama kóteredi;

4) konstitusiyalyq zangha sәikes ózge de ókilettikterdi jýzege asyrady.

VII bólim

Konstitusiyalyq Sot

72-bap

1. Qazaqstan Respublikasynyng Konstitusiyalyq Soty – konstitusiyalyq baqylaudy jýzege asyratyn jәne býkil el aumaghynda Qazaqstan Respublikasy Konstitusiyasynyng ýstemdigin qamtamasyz etetin tәuelsiz memlekettik organ.

2. Konstitusiyalyq Sot Tóragha men on sudiyadan túrady. Olardyng ókilettik merzimi – segiz jyl.

Konstitusiyagha sәikes bir adam bir retten artyq Konstitusiyalyq Sot sudiyasy bolyp taghayyndalmaydy.

3. Konstitusiyalyq Sot Tóraghasyn Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti taghayyndaydy jәne ol ókilettik merzimi ishinde Konstitusiyalyq Sot sudiyasy da bolady.

Konstitusiyagha sәikes bir adam bir retten artyq Konstitusiyalyq Sot Tóraghasy bolyp taghayyndalmaydy.

4. Konstitusiyalyq Sot sudiyalaryn deputattardyng jalpy sanynyng kópshilik dauysymen berilgen Qúryltay kelisimimen Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti taghayyndaydy.

Konstitusiyalyq Sot Tóraghasynyng orynbasaryn Konstitusiyalyq Sot Tóraghasynyng úsynuymen Konstitusiyalyq Sot sudiyalary arasynan Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti taghayyndaydy.

5. Konstitusiyalyq Sot sudiyasynyng deputat mandatyn qatar alyp jýruine, oqytushylyq, ghylymi, shygharmashylyq qyzmetten basqa aqy tólenetin lauazymdy atqaruyna, kәsipkerlik qyzmetti jýzege asyruyna, sonday-aq kommersiyalyq úiymnyng basqarushy organynyng nemese bayqaushy kenesining qúramyna kiruine bolmaydy.

6. Konstitusiyalyq Sot Tóraghasy men sudiyalaryn qylmys ornynda nemese auyr jәne asa auyr qylmys jasaghanda ústau jaghdaylaryn qospaghanda, olardy óz ókilettigi merzimi ishinde tiyisinshe Qazaqstan Respublikasy Preziydentining ne Qúryltaydyng kelisiminsiz ústaugha, kýzetpen ústaugha, kýshtep әkeluge, sot tәrtibimen qoldanylatyn әkimshilik jazalaugha, qylmystyq jauaptylyqqa tartugha bolmaydy.

7. Konstitusiyalyq Sottyng úiymdastyryluy jәne qyzmeti konstitusiyalyq zanmen retteledi.

73-bap

1. Konstitusiyalyq Sot Qazaqstan Respublikasy Preziydentinin, Qúryltay Tóraghasynyn, Qúryltay deputattarynyng jalpy sanynyng keminde besten birinin, Premier-Ministrding ótinishi boyynsha:

1) dau tuyndaghan jaghdayda Preziydenttin, Qúryltay deputattarynyng saylauyn jәne jalpyhalyqtyq referendumdy ótkizuding dúrystyghy mәselesin sheshedi;

2) Preziydent qol qoyghangha deyin Qúryltay qabyldaghan zandardyng Konstitusiyagha sәikestigin qaraydy;

3) Qúryltay qabyldaghan qaulylardyng Konstitusiyagha sәikestigin qaraydy;

4) halyqaralyq sharttardy ratifikasiyalaghangha deyin olardyng Konstitusiyagha sәikestigin qaraydy;

5) halyqaralyq úiymdar men olardyng organdary sheshimderining oryndaluynyng Konstitusiyagha sәikestigin qaraydy;

6) Konstitusiya normalaryna resmy týsindirme beredi;

7) Konstitusiyanyng 50-babynyng 2 jәne 3-tarmaqtarynda belgilengen jaghdaylarda qorytyndy beredi.

2. Konstitusiyalyq Sot Konstitusiyanyng 46-babynyng 11) tarmaqshasynda kózdelgen jaghdayda – Preziydentting ótinishin, sonday-aq Konstitusiyanyng 79-babynda belgilengen jaghdayda sottyng ótinishin qaraydy.

3. Konstitusiyalyq Sot Qazaqstan Respublikasy azamattarynyng Konstitusiyada kózdelgen qúqyqtary men bostandyqtaryna tikeley qatysty Qazaqstan Respublikasy normativtik qúqyqtyq aktilerining Konstitusiyagha sәikestigin olardyng ótinishteri boyynsha qaraydy.

Qazaqstan Respublikasy azamattarynyng Konstitusiyalyq Sotqa jýginu tәrtibi men sharttary konstitusiyalyq zanda aiqyndalady.

4. Konstitusiyalyq Sot osy baptyng 1-tarmaghynyng 4), 5) jәne 6) tarmaqshalarynda kórsetilgen mәselelerdi, sonday-aq Qazaqstan Respublikasynyng normativtik qúqyqtyq aktilerining Konstitusiyagha sәikestigin Bas Prokurordyng ótinishi boyynsha qaraydy.

5. Konstitusiyalyq Sot adamnyng jәne azamattyng Konstitusiyada bekitilgen qúqyqtary men bostandyqtaryna qatysty Qazaqstan Respublikasynyng normativtik qúqyqtyq aktilerining Konstitusiyagha sәikestigin Adam qúqyqtary jónindegi uәkilding ótinishi boyynsha qaraydy.

6. Konstitusiyalyq Sot Konstitusiyanyng 50-babynyng 1-tarmaghynda jәne 51-babynyng 1-tarmaghynda belgilengen jaghdaylarda qorytyndy beredi.

74-bap

1. Konstitusiyanyng 73-baby 1-tarmaghynyng 1) tarmaqshasynda kórsetilgen mәseleler boyynsha Konstitusiyalyq Sotqa ótinish berilgen jaghdayda tiyisinshe Qazaqstan Respublikasy Preziydentining qyzmetine kirisui, Qúryltaydyng saylanghan deputattaryn tirkeu, jalpyhalyqtyq referendum qorytyndysyn shygharu toqtatyla túrady.

2. Konstitusiyanyng 73-baby 1-tarmaghynyng 2) jәne 4) tarmaqshalarynda kórsetilgen mәseleler boyynsha Konstitusiyalyq Sotqa ótinish berilgen jaghdayda tiyisti aktilerge qol qoiy ne olardy ratifikasiyalau merzimining ótui toqtatyla túrady.

3. Konstitusiyalyq Sot óz sheshimin konstitusiyalyq zanda belgilengen merzimde shygharady.

75-bap

1. Konstitusiyagha sәikes kelmeydi dep tanylghan zandar men halyqaralyq sharttargha qol qoyylmaydy ne ratifikasiyalanbaydy jәne olar qoldanysqa engizilmeydi.

2. Konstitusiyagha sәikes kelmeydi dep tanylghan, onyng ishinde adamnyng jәne azamattyng Konstitusiyada bekitilgen qúqyqtary men bostandyqtaryna núqsan keltiredi dep tanylghan zandar men ózge de normativtik qúqyqtyq aktiler, olardyng jekelegen erejeleri Konstitusiyalyq Sot sheshim qabyldaghan kýnnen nemese ol belgilegen kýnnen bastap qoldanysyn toqtatady jәne qoldanylmaugha tiyis.

Konstitusiyalyq Sot bergen týsindirmede Konstitusiyagha sәikes keledi dep tanylghan zandar men ózge de normativtik qúqyqtyq aktiler, olardyng jekelegen erejeleri osy týsindirmedegidey qoldanylugha tiyis.

3. Konstitusiyalyq Sot oryndaluy Konstitusiyagha sәikes kelmeydi dep tanyghan halyqaralyq úiymdar men olardyng organdarynyng sheshimderi, onyng ishinde jekelegen erejeleri oryndalmaugha tiyis.

4. Konstitusiyalyq Sot sheshimderi qabyldanghan kýninen bastap kýshine enedi, Qazaqstan Respublikasynyng býkil aumaghynda jalpygha birdey mindetti, týpkilikti bolady jәne olargha shaghym jasalmaydy.

VIII bólim
Sot tóreligi. Prokuratura.

Qúqyq qorghau tetikteri

76-bap

1. Qazaqstan Respublikasynda sot tóreligin sot qana jýzege asyrady.

2. Sot biyligi sot isin jýrgizuding zanda belgilengen azamattyq, әkimshilik, qylmystyq jәne ózge de nysandary arqyly jýzege asyrylady. Zanda kózdelgen jaghdayda qylmystyq sot isin jýrgizu alqabiylerding qatysuymen ótedi.

3. Qazaqstan Respublikasynyng sottary – Jogharghy Sot, zanmen qúrylghan jergilikti jәne basqa da sottar.

4. Qazaqstan Respublikasynyng sot jýiesi Konstitusiyada jәne konstitusiyalyq zanda belgilenedi. Qanday da bir ataumen arnauly jәne tótenshe sottardy qúrugha jol berilmeydi.

77-bap

1. Sot biyligi Qazaqstan Respublikasynyng atynan jýzege asyrylady, ol adamnyn, azamattyn, úiymdardyng qúqyqtaryn, bostandyqtary men zandy mýddelerin qorghaudy, sonday-aq Konstitusiyanyn, zandardyn, ózge de normativtik qúqyqtyq aktilerdin, Qazaqstan Respublikasy halyqaralyq sharttarynyng oryndaluyn maqsat etedi.

2. Sot biyligi Konstitusiyanyn, zandardyn, ózge de normativtik qúqyqtyq aktilerdin, Qazaqstan Respublikasy halyqaralyq sharttarynyng normalaryn qoldanugha baylanysty tuyndaytyn barlyq ister men daulargha qoldanylady.

3. Sot sheshiminin, ýkimi men ózge de qaulysynyng Qazaqstan Respublikasynyng býkil aumaghynda mindetti kýshi bar.

78-bap

1. Sudiya sot tóreligin iske asyru kezinde tәuelsiz bolady jәne Konstitusiya men zangha ghana baghynady.

2. Sot tóreligin iske asyrghan kezde sottyng qyzmetine mýldem aralasugha bolmaydy jәne búl zang boyynsha jauaptylyqqa alyp keledi. Sudiyalar naqty ister boyynsha esep bermeydi.

3. Sudiya sot tóreligin iske asyru kezinde myna qaghidattardy basshylyqqa alugha tiyis:

1) eshkimning ózine zanda kózdelgen sottylyghyn onyng kelisiminsiz ózgertuge bolmaydy;

2) sotta әr adamnyng óz sózin tyndatugha qúqyghy bar;

3) aiyptalushy ózining kinәsiz ekenin dәleldeuge mindetti emes;

4) adamnyng kinәli ekenine qatysty kez kelgen kýmәn aiyptalushynyng paydasyna qarastyrylady;

5) zansyz jolmen alynghan dәleldemelerding zandy kýshi joq. Eshkimdi ózining jeke moyyndauy negizinde ghana sottaugha bolmaydy;

6) qylmystyq zandy úqsastyghyna qaray qoldanugha jol berilmeydi.

4. Konstitusiyada belgilengen sot tóreligi qaghidattary Qazaqstan Respublikasynyng barlyq sottary men sudiyalaryna ortaq jәne birynghay.

79-bap

Sottardyng adam men azamattyng Konstitusiyada bekitilgen qúqyqtary men bostandyqtaryna núqsan keltiretin zandardy jәne ózge de normativtik qúqyqtyq aktilerdi qoldanugha qúqyghy joq.

Eger sot qoldanylugha tiyis zang nemese ózge de normativtik qúqyqtyq akt adamnyng jәne azamattyng Konstitusiyada bekitilgen qúqyqtary men bostandyqtaryna núqsan keltiredi dep tapsa, ol is jýrgizudi toqtata túrugha jәne osy aktini konstitusiyalyq emes dep tanu turaly úsynumen Konstitusiyalyq Sotqa jýginuge mindetti.

80-bap

1. Sottar túraqty sudiyalardan túrady, olardyng tәuelsizdigi Konstitusiyamen jәne zanmen qorghalady. Sudiyanyng ókilettigi tek qana zanda belgilengen negizdermen toqtatyluy nemese toqtatyla túruy mýmkin.

2. Sudiyany qylmys ornynda nemese auyr jәne asa auyr qylmys jasaghanda ústau jaghdaylaryn qospaghanda, tiyisinshe Joghary Sot Kenesining qorytyndysyna negizdelgen Qazaqstan Respublikasy Preziydentining kelisiminsiz ne Qúryltaydyng kelisiminsiz ony ústaugha, kýzetpen ústaugha, kýshtep әkeluge, sot tәrtibimen qoldanylatyn әkimshilik jazalaugha, qylmystyq jauaptylyqqa tartugha bolmaydy.

3. Qazaqstan Respublikasy sottarynyng sudiyalaryna qoyylatyn talaptar konstitusiyalyq zanda aiqyndalady.

4. Sudiyanyng deputat mandatyn qatar alyp jýruine, oqytushylyq, ghylymi, shygharmashylyq qyzmetten basqa aqy tólenetin lauazymdy atqaruyna, kәsipkerlik qyzmetti jýzege asyruyna, kommersiyalyq úiymnyng basqarushy organynyng nemese bayqaushy kenesining qúramyna kiruine bolmaydy.

81-bap

Sottardy qarjylandyru, sudiyalardy túrghyn ýimen qamtamasyz etu respublikalyq budjet qarajaty esebinen jýrgiziledi jәne sot tóreligin tolyq әri tәuelsiz jýzege asyru mýmkindigin qamtamasyz etuge tiyis.

82-bap

Jogharghy Sot – jergilikti jәne basqa da sottardyng qarauyna jatatyn azamattyq, әkimshilik, qylmystyq jәne ózge de ister boyynsha joghary sot organy, ol zanda kózdelgen jaghdayda ózining qarauyna jatatyn sot isterin qaraydy jәne sot praktikasy mәseleleri boyynsha týsindiru beredi.

83-bap

1. Jogharghy Sot Tóraghasyn Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti Joghary Sot Kenesining úsynymymen taghayyndaydy jәne ol óz ókilettigi merzimi ishinde Jogharghy Sot sudiyasy da bolady. Jogharghy Sot Tóraghasynyng ókilettik merzimi – alty jyl.

Konstitusiyagha sәikes bir adam bir retten artyq Jogharghy Sot Tóraghasy bolyp taghayyndalmaydy.

Jogharghy Sot sudiyalaryn Qúryltay Joghary Sot Kenesining úsynymy negizinde Qazaqstan Respublikasy Preziydentining úsynuymen saylaydy.

2. Jergilikti jәne basqa da sot sudiyalaryn Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti Joghary Sot Kenesining úsynymymen taghayyndaydy.

3. Sottarda konstitusiyalyq zangha sәikes sot alqalary qúryluy mýmkin.

4. Joghary Sot Kenesining Tóraghasyn Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti taghayyndaydy.

5. Joghary Sot Kenesining mərtebesi, qúramyn qalyptastyru tərtibi jəne júmysyn úiymdastyru zanda aiqyndalady.

84-bap

1. Prokuratura memleket atynan Qazaqstan Respublikasynyng aumaghynda zandylyqtyng saqtaluyna joghary qadaghalaudy zanda belgilengen shekte jәne nysanda jýzege asyrady, sotta memleket mýddesin bildiredi jәne memleket atynan qylmystyq qudalaudy jýzege asyrady.

2. Qazaqstan Respublikasynyng prokuraturasy ortalyqtandyrylghan birynghay jýieni qúraydy, tómen túrghan prokurorlar joghary túrghan prokurorlargha jәne Bas Prokurorgha baghynady. Ol óz ókilettigin basqa memlekettik organdardan, lauazymdy adamdardan tәuelsiz jýzege asyrady jәne Qazaqstan Respublikasynyng Preziydentine ghana esep beredi.

3. Bas Prokurordy Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti taghayyndaydy. Bas Prokurordyng ókilettik merzimi – alty jyl.

Konstitusiyagha sәikes bir adam bir retten artyq Bas Prokuror bolyp taghayyndalmaydy.

4. Bas Prokurordy qylmys ornynda nemese auyr jәne asa auyr qylmys jasaghanda ústau jaghdaylaryn qospaghanda, ony óz ókilettigi merzimi ishinde Qazaqstan Respublikasy Preziydentining kelisiminsiz ústaugha, kýzetpen ústaugha, kýshtep әkeluge, sot tәrtibimen qoldanylatyn әkimshilik jazalaugha, qylmystyq jauaptylyqqa tartugha bolmaydy.

5. Prokuraturanyng qúzyreti, qyzmetining úiymdastyryluy men tәrtibi konstitusiyalyq zanda aiqyndalady.

85-bap

1. Qazaqstan Respublikasyndaghy Adam qúqyqtary jónindegi uəkil adamnyng jәne azamattyng búzylghan qúqyqtary men bostandyqtaryn qalpyna keltiruge jərdemdesedi, adamnyng jәne azamattyng qúqyqtary men bostandyqtaryn ilgeriletuge yqpal etedi.

2. Adam qúqyqtary jónindegi uəkildi Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti taghayyndaydy.

3. Adam qúqyqtary jónindegi uəkil óz ókilettigin jýzege asyru kezinde təuelsiz bolady jəne memlekettik organdar men lauazymdy adamdargha esep bermeydi.

4. Adam qúqyqtary jónindegi uəkildi qylmys ornynda nemese auyr jәne asa auyr qylmys jasaghanda ústau jaghdaylaryn qospaghanda, ony óz ókilettigi merzimi ishinde Qazaqstan Respublikasy Preziydentining kelisiminsiz ústaugha, kýzetpen ústaugha, kýshtep әkeluge, sot tәrtibimen qoldanylatyn әkimshilik jazalaugha, qylmystyq jauaptylyqqa tartugha bolmaydy.

5. Adam qúqyqtary jónindegi uəkilding qúqyqtyq jaghdayy men qyzmetin úiymdastyru konstitusiyalyq zanda aiqyndalady.

86-bap

1. Qazaqstan Respublikasyndaghy advokatura adamnyng memleket kepildik bergen sot arqyly qorghalu qúqyghyn jәne zang kómegin alu qúqyghyn iske asyrugha jәrdemdesedi. Zang kómegin advokattar men ózge túlghalar zangha sәikes kórsetedi.

2. Advokat qyzmetin jýzege asyru tәrtibi, advokat qúqyqtary, mindetteri men jauaptylyghy zanda aiqyndalady.

IX bólim

Jergilikti memlekettik basqaru jәne ózin-ózi basqaru

87-bap

Jergilikti memlekettik basqarudy tiyisti aumaqtaghy ahualdyng jay-kýiine jauapty jergilikti ókildi jәne atqarushy organdar jýzege asyrady.

88-bap

1. Jergilikti ókildi organdar – mәslihattar tiyisti әkimshilik-aumaqtyq birlik halqynyng erik-mýddesin bildiredi jәne jalpymemlekettik mýddelerdi eskere otyryp, ony iske asyrugha qajetti sharalardy aiqyndaydy, olardyng jýzege asyryluyn baqylaydy.

2. Mәslihattardy halyq jalpygha birdey, ten, tóte saylau qúqyghy negizinde jasyryn dauys beru arqyly bes jyl merzimge saylaydy.

3. Qazaqstan Respublikasynyng jiyrma jasqa tolghan azamaty mәslihat deputaty bolyp saylana alady. Qazaqstan Respublikasynyng azamaty bir ghana mәslihattyng deputaty bola alady.

4. Mәslihattardyng qarauyna:

1) aumaqty damytudyng josparlaryn, ekonomikalyq jәne әleumettik baghdarlamalaryn, jergilikti budjetti jәne olardyng atqaryluy turaly esepterdi bekitu;

2) óz qarauyna jatqyzylghan jergilikti әkimshilik-aumaqtyq qúrylys mәselelerin sheshu;

3) zanmen mәslihat qúzyretine jatqyzylghan mәseleler boyynsha jergilikti atqarushy organ basshylarynyng esebin qarau;

4) mәslihattyng túraqty komissiyalaryn jәne ózge de júmys organdaryn qúru, olardyng qyzmeti turaly esepti tyndau, mәslihat júmysyn úiymdastyrugha baylanysty ózge de mәselelerdi sheshu;

5) zangha sәikes Qazaqstan Respublikasy azamattarynyng qúqyqtary men zandy mýddelerin qamtamasyz etu jónindegi ózge de ókilettikterdi jýzege asyru jatady.    

5. Mәslihattyng ókilettigin Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti Premier-Ministrmen jәne Qúryltay Tóraghasymen konsulitasiyadan keyin merziminen búryn toqtatady, sonday-aq onyng ókilettigi mәslihat ózin-ózi taratu turaly sheshim qabyldaghan jaghdayda merziminen búryn toqtatylady.

6. Mәslihattardyng qúzyreti, úiymdastyrylu jәne qyzmet tәrtibi, deputattardyng qúqyqtyq jaghdayy zanda belgilenedi.

89-bap

1. Jergilikti atqarushy organdar Qazaqstan Respublikasy atqarushy organdarynyng birtútas jýiesine kiredi, atqarushy biylikting jalpymemlekettik sayasatyn tiyisti aumaqty damytu mýddesimen jәne qajettiligimen ýilestire jýrgizudi qamtamasyz etedi.

2. Jergilikti atqarushy organdardyng qarauyna:

1) aumaqty damytudyng josparlaryn, ekonomikalyq jәne әleumettik baghdarlamalaryn, jergilikti budjetti әzirleu men olardyng atqaryluyn qamtamasyz etu;

2) kommunaldyq menshikti basqaru;

3) jergilikti atqarushy organ basshylaryn taghayyndau jәne lauazymynan bosatu, jergilikti atqarushy organdardyng júmysyn úiymdastyrugha baylanysty ózge de mәselelerdi sheshu;

4) jergilikti atqarushy organdargha zanmen jýkteletin ózge de ókilettikterdi jergilikti memlekettik basqaru mýddesinde jýzege asyru jatady.

3. Jergilikti atqarushy organdy tiyisti әkimshilik-aumaqtyq birlikting әkimi basqarady, ol Qazaqstan Respublikasy Preziydenti men Ýkimetining ókili bolyp tabylady.

4. Astana, oblys, respublikalyq manyzy bar qala əkimderin Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti tiyisinshe astana məslihaty, oblys aumaghyndaghy məslihattar, respublikalyq manyzy bar qala məslihaty deputattarynyng kelisimimen taghayyndaydy.

Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti keminde eki kandidaturany úsynady, olar dauysqa salynady. Dauys beruge qatysqan məslihat deputattarynyng kópshilik dauysyn alghan kandidat kelisim aldy dep sanalady.

Ózge əkimshilik-aumaqtyq birlik əkimderi zanda aiqyndalatyn tərtippen taghayyndalady nemese saylanady, sonday-aq lauazymynan bosatylady. Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti óz úigharuymen astana, oblys, respublikalyq manyzy bar qala əkimderin lauazymynan bosatugha qúqyly.

5. Mәslihat deputattarynyng jalpy sanynyng keminde besten birining bastamasymen әkimge senimsizdik votumyn bildiru mәselesi qoyyluy mýmkin. Búl jaghdayda məslihat óz deputattarynyng jalpy sanynyng kópshilik dauysymen əkimge senimsizdik bildiruge jəne ony lauazymynan bosatu mәselesin tiyisinshe astana, oblys, respublikalyq manyzy bar qala əkimderine qatysty – Qazaqstan Respublikasy Preziydentining aldyna ne ózge de əkimshilik-aumaqtyq birlik əkimderine qatysty – joghary túrghan əkimning aldyna qonggha qúqyly. Astana, oblys, respublikalyq manyzy bar qala әkimderining ókilettigi janadan saylanghan Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti óz qyzmetine kirisken kezde toqtatylady.

6. Jergilikti atqarushy organdardyng qúzyreti, úiymdastyrylu jәne qyzmet tәrtibi zanda belgilenedi.

90-bap

1. Mәslihattar óz qúzyretindegi mәseleler boyynsha – sheshim, al әkimder sheshim men ókim qabyldaydy, búlar tiyisti әkimshilik-aumaqtyq birlik aumaghynda oryndalugha mindetti.

2. Jergilikti budjet kirisin qysqartudy nemese jergilikti budjet shyghysyn úlghaytudy kózdeytin mәslihat sheshimining jobalary әkimning ong qorytyndysy bolghan kezde ghana qaraugha engizilui mýmkin.

3. Qazaqstan Respublikasynyng Konstitusiyasy men zannamasyna sәikes kelmeytin mәslihat sheshimining kýshi sot tәrtibimen joyyluy mýmkin.

4. Ákimderding sheshimderi men ókimderining kýshin tiyisinshe Qazaqstan Respublikasynyng Ýkimeti ne joghary túrghan әkim joya alady, olardyng kýshi sot tәrtibimen de joyyluy mýmkin.

91-bap

1. Qazaqstan Respublikasynda jergilikti manyzy bar mәselelerdi túrghyn halyqtyng ózi sheshuin qamtamasyz etetin jergilikti ózin-ózi basqaru tanylady.

2. Jergilikti ózin-ózi basqarudy halyq tikeley jýzege asyrady, sonday-aq ol mәslihattar arqyly jәne túrghyn sany shaghyn aumaqtardy qamtityn jergilikti qoghamdastyqtarda ózge de jergilikti ózin-ózi basqaru organdary arqyly jýzege asyrylady.

Jergilikti ózin-ózi basqaru organdaryna zangha sәikes memlekettik funksiyalar berilui mýmkin.

3. Qazaqstanda jergilikti ózin-ózi basqarudy úiymdastyru jәne onyng qyzmeti zanmen retteledi.

4. Jergilikti ózin-ózi basqaru organdarynyng derbestigine zanda belgilengen ókilettigi sheginde kepildik beriledi.

X bólim

Konstitusiyagha ózgerister men tolyqtyrular engizu

92-bap

1. Qazaqstan Respublikasynyng Konstitusiyasyna ózgerister men tolyqtyrular Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti óz bastamasy boyynsha, Qúryltaydyn, Ýkimettin, Qazaqstan Halyq Kenesining bastamasy boyynsha qabyldaghan sheshimmen ótkiziletin jalpyhalyqtyq referendumda engiziledi.

2. Jalpyhalyqtyq referendumgha qatysugha qúqyghy bar Qazaqstan Respublikasy azamattarynyng jartysynan astamy dauys beruge qatyssa, jalpyhalyqtyq referendum ótkizildi dep sanalady.

3. Oblystardyn, respublikalyq manyzy bar qalalardyng jәne astananyng keminde ýshten ekisinde dauys beruge qatysqan Qazaqstan Respublikasy azamattarynyng jartysynan astamy jalpyhalyqtyq referendumgha shygharylghan Konstitusiyagha ózgerister men tolyqtyrulardy jaqtap dauys berse, olar qabyldandy dep sanalady.

93-bap

Qazaqstan Respublikasynyng Konstitusiyasyna ózgerister men tolyqtyrulardyng Konstitusiyanyng 2-baby 7-tarmaghynyng jәne 43-baby 5-tarmaghynyng talaptaryna sәikestigi turaly Konstitusiyalyq Sot qorytyndysy bolghan jaghdayda olar jalpyhalyqtyq referendumgha shygharylady.

XI bólim

Qorytyndy jәne ótpeli erejeler

94-bap

1. Respublikalyq referendumda qabyldanghan Qazaqstan Respublikasynyng Konstitusiyasy 2026 jylghy 1 shildeden bastap kýshine enedi, búghan deyin qabyldanghan Qazaqstan Respublikasy Konstitusiyasynyng qoldanysy sol mezgilden bastap toqtatylady.

2. Respublikalyq referendumda Konstitusiya qabyldanghan kýn memlekettik mereke – Qazaqstan Respublikasynyng Konstitusiyasy kýni dep jariyalanady. 

95-bap

1. 1995 jylghy 30 tamyzdaghy Qazaqstan Respublikasynyng Konstitusiyasyna sәikes qalyptastyrylghan Qazaqstan Respublikasynyng Parlamenti óz ókilettigin 2026 jylghy 1 shildeden bastap toqtatady.

Konstitusiya kýshine engen kýnnen bastap bir ay ishinde Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti Qúryltay saylauyn jariyalaugha tiyis jәne ol eki ay ishinde ótkiziluge tiyis.

2. Birinshi shaqyrylghan Qúryltaydyng birinshi sessiyasy ashylghan kýnnen bastap eki ay ishinde Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti Qúryltaydyng kelisimimen Viyse-Preziydentti taghayyndaugha tiyis.

3. Konstitusiyalyq Sot Tóraghasy men sudiyalary birinshi shaqyrylghan Qúryltaydyng birinshi sessiyasy ashylghan kýnnen bastap eki ay ishinde taghayyndalugha tiyis.

1995 jylghy 30 tamyzdaghy Qazaqstan Respublikasynyng Konstitusiyasyna sәikes taghayyndalghan Konstitusiyalyq Sot Tóraghasy men sudiyalary Konstitusiyalyq Sottyng jana qúramy qalyptastyrylghangha deyin óz ókilettigin saqtaydy.

4. Ortalyq saylau komissiyasynyn, Joghary auditorlyq palatanyng tóraghalary men mýsheleri birinshi shaqyrylghan Qúryltaydyng birinshi sessiyasy ashylghan kýnnen bastap eki ay ishinde taghayyndalugha tiyis.

1995 jylghy 30 tamyzdaghy Qazaqstan Respublikasynyng Konstitusiyasyna sәikes taghayyndalghan Ortalyq saylau komissiyasynyn, Joghary auditorlyq palatanyng tóraghalary men mýsheleri Ortalyq saylau komissiyasynyng jәne Joghary auditorlyq palatanyng jana qúramy qalyptastyrylghangha deyin óz ókilettigin saqtaydy.

5. Jogharghy Sot Tóraghasy, Últtyq Bank Tóraghasy, Bas Prokuror, Últtyq qauipsizdik komiytetining Tóraghasy, Joghary Sot Kenesining Tóraghasy, Adam qúqyqtary jónindegi uәkil Konstitusiya kýshine engen kýnnen bastap eki ay ishinde taghayyndalugha tiyis.

6. 1995 jylghy 30 tamyzdaghy Qazaqstan Respublikasynyng Konstitusiyasyna sәikes saylanghan (taghayyndalghan) Jogharghy Sottyn, jergilikti jәne basqa da sottyng sudiyalary, mәslihat deputattary, ózge de lauazymdy adamdar óz ókilettikterin Qazaqstan Respublikasynyng Konstitusiyasy men zandarynda kózdelgen negizder boyynsha ókilettigi toqtatylghangha deyin saqtaydy.

96-bap

1. Konstitusiya kýshine engen kýni qoldanysta bolatyn Qazaqstan Respublikasynyng zandary men ózge de normativtik qúqyqtyq aktileri Konstitusiyagha qayshy kelmeytin bóliginde qoldanylady.

2. Ýkimet, ortalyq jәne jergilikti memlekettik organdar normativtik qúqyqtyq aktilerdi Konstitusiyagha sәikes keltiru jóninde qajetti sharalar qabyldaydy.

3. Konstitusiya kýshine engen kýni qoldanysta bolatyn Qazaqstan Respublikasynyng zannamasyna sәikes qabyldanghan Konstitusiyalyq Kenesting jәne Konstitusiyalyq Sottyng normativtik qaulylary Konstitusiyagha qayshy kelmeytin bóliginde zandy kýshin saqtaydy.

Abai.kz