AQSh preziydenti Donalid Tramp sәrsenbide (11 aqpan) Aq ýide Izraili premier-ministri Biniyamin Netaniyahumen kezdesti.

Tramp Iranmen kelissózderdi jalghastyra beretinin atap ótip, kelisimge qol jetkizu onyng «basty núsqasy» ekenin mәlimdedi. Degenmen, Netaniyahu: «AQSh-Iran dialogy Izrailiding qauipsizdigin qamtamasyz etuge negizdelui kerek», - dedi.

AFP agenttigining habarlauynsha, Netaniyahumen kezdeskennen keyin Tramp ózining «Truth Social» platformasynda: «Áli songhy sheshim qabyldanghan joq. Jalghyz senimdilik - men Iranmen kelissózder kelisimge qol jetkizuge bolatynyn anyqtau ýshin jalghasatynyn atap óttim. Eger qol jetkizilse, búl mening qalaghan núsqam», - dep jazdy.

Tramp sonymen qatar, kelissózder sәtsiz ayaqtalsa, «songhy nәtiyje qanday bolatynyn kóremiz», dep mәlimdedi.

Qazirgi uaqytta Amerika Qúrama Shtattary Tayau Shyghysta ýlken әskery kýsh ornalastyrdy. Tramp «ótken joly Iran kelisimge kelmeu turaly sheshim qabyldaghanyn» jәne nәtiyjesi «olar ýshin jaqsy bolmaghanyn» atap ótti. Ol Izraili Irangha qarsy 12 kýndik әskery operasiya bastaghannan keyin, AQSh-tyng Irannyng yadrolyq nysandaryn bombalauyn menzedi.

Tramp jazbasynda: «Búl joly olar (Iran biyligi) aqyldy bolady dep ýmittenemin», - dep jazdy.

Izraili premier-ministrining kensesi taratqan mәlimdemege sәikes, Netaniyahu kelissózder barysynda Izrailiding qauipsizdik qajettilikteri AQSh-Iran kelissózderi ayasynda tolyq qarastyryluy kerek ekenin atap ótten. Eki tarap ta tyghyz ýilestiru men baylanys ornatugha kelisken.

Netaniyahu búghan deyin kez kelgen kelissózder Irannyng ballistikalyq zymyran baghdarlamasyna shekteuler engizui kerek ekenin mәlimdedi jәne Irannyng aimaqtyq odaqtastardyng qaruly toptaryna qoldau kórsetuin toqtatudy talap etti. Búl toptargha Yemendegi husit kóterilisshileri, Livandaghy Hezbolla jәne Palestinadaghy Hamas kiredi.

Izraili Irannyng zymyran mýmkindikterin «qyzyl syzyq» dep sanaydy. Eki elding arasy shamamen 2000 shaqyrym. Netaniyahu úzaq uaqyt boyy әskery qúraldar Irannyng yadrolyq mәselesin tolyghymen sheshuding jalghyz joly dep mәlimdep keledi.

AQSh pen Iran maydany mýlde kereghar. 6 aqpanda AQSh pen Iran Omanda alghashqy kelissózder kezenin ótkizip, dialogty jalghastyrugha dayyn ekendikterin bildirdi, biraq ústanymdaryndaghy eleuli kelispeushilikter әli de saqtaluda.

Irannyng Últtyq qauipsizdik kenesining tóraghasy Ály Larijany sәrsenbide Al Jazeera arnasyna bergen súhbatynda qazirgi kelissózder «yadrolyq mәselemen shektelip jatqanyn» mәlimdedi. Ol Tegeran uran bayytu qyzmetinen tolyghymen bas tartpaytynyn qaytalap, Izrailidi kelissóz prosesin «sabotajdaugha» tyrysty dep aiyptady. Ol sonday-aq AQSh shabuyl jasasa, «biz aimaqtaghy AQSh bazalaryna soqqy beremiz» dep eskertti.

Ekinshi jaghynan, AQSh kez kelgen bolashaq kelisim yadrolyq mәselemen shektelmeui kerek, sonymen qatar Irannyng ballistikalyq zymyrandarynyng úshu qashyqtyghyn shekteudi jәne Izrailige qarsy qaruly toptardy qoldaudy toqtatudy qamtuy kerek dep mәlimdedi.

Netaniyahu sol kýni AQSh Memlekettik hatshysy Marko Rubiomen kezdesip, Izrailiding Tramp bastaghan «Beybitshilik komiytetine» qosylatynyn resmy týrde rastady.

Búl kópjaqty mehanizm bastapqyda 19 aqpanda Vashingtonda iske qosu rәsimin ótkizui kerek edi. Sarapshylardyng pikirinshe, Netaniyahudyng kezekti sapary Tramptyng kelesi aptada arab kóshbasshylarymen kezdesuining aldyn orau ekeni anyq. Sol arqyly keybir arab elderining Irangha qatysty sayasatynda beytaraptyq bolady dep kýtilude.

Tramp basqaratyn «Beybitshilik komiyteti» bastapqyda Gaza soghysyn toqtatugha baghyttalghan bolatyn, biraq onyng jarghysy jahandyq qaqtyghystardy retteudi qamtyp, jauapkershilik ayasyn keneytti. Keybir baqylaushylar búl BÚÚ-nyng araaghayyndyq mehanizmderimen funksionaldy týrde bәsekelesuge arnalghan dep sanaydy.

Esbol Ýsenúly

Abai.kz