Almatyda KISY GPS alanynda jana Konstitusiyanyng qúndylyqtyq baghdarlalary talqylandy
Almaty qalasynda «KISY GPS: Gylym. Pikir. Sayasat» Últtyq saraptamalyq alanynda jana Konstitusiya jobasy jәne onyng memleketti odan әri transformasiyalaugha әseri talqylandy.
Diskussiyany Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti janyndaghy Qazaqstan strategiyalyq zertteuler instituty (QSZI) jәne QR Ghylym jәne joghary bilim ministrligining Ghylym komiytetine qarasty Filosofiya, sayasattanu jәne dintanu instituty (FSDI) úiymdastyrdy. Alang júmysyn moderator retinde QR Preziydenti janyndaghy QSZY diyrektorynyng orynbasary Alua Joldybalina jýrgizdi.
Sarapshylyq talqylau jana Konstitusiya jobasynyng negizgi erejelerine jәne olardyng memleket pen qoghamnyng strategiyalyq basymdyqtary men qúndylyqtyq negizderine arnaldy.
QR Preziydenti janyndaghy QSZY diyrektory Jandos Shaymardanov Ata zang jobasy tereng kәsiby saraptamanyng jәne keng qoghamdyq dialogtyng nәtiyjesinde qalyptasqanyn atap ótti. Konstitusiyalyq komissiya mýshesi retinde ol komissiya júmysynyng joghary dengeydegi ashyqtyghyna toqtaldy – 12 ashyq otyrys barysyndaghy talqylaular tikeley efirde kórsetilip, túrghyndar tarapynan týsken 10 mynnan astam úsynys qaraldy.

(Suret:Úiymdastyrushylardan alyndy)
J. Shaymardanov jana Konstitusiya jobasy memleketting nazary adamgha baghdarlanghandyghyn kýsheytuge baghyttalghanyn erekshe atap ótti.
«Qazaqstannyng konstitusiyalyq damuynyng zamanauy kezeni memleketting týbegeyli adamgha baghyttalghan jana modeline kóshudi bildiredi. Kirispede adam qúqyqtary men bostandyqtary Ata Zannyng eng joghary basymdyghy jәne ózegi retinde bekitilgen. Ádilet, Zandylyq jәne tәrtip, tabighatqa qúrmet sanattary tikeley konstitusiyalyq mәrtebege ie boldy, búl qúqyq qorghau tәjiriybesinde jana baghdarlardy qalyptastyrdy», - dep atap ótti QSZY diyrektory.
Ol sonday-aq Konstitusiyadaghy birqatar negizgi erejeler azamattyq qoghamnyng súranystary men úsynystaryna tikeley jauap retinde engizilgenin atap ótti. Qoghamnyng bastamasymen mәtinge últtyq valuta - tengening mәrtebesi turaly erejeler engizildi, memlekettik tilding mәrtebesi nyghaytyldy jәne memlekettik organdardy jauapkershilikke tartu tetikteri belgilendi, sonyng ishinde memlekettik organdardyng zansyz sheshimderi, әreketteri nemese әreketsizdigi saldarynan keltirilgen zalaldy óteu kepildikteri belgilendi.
Filosofiya, sayasattanu jәne dintanu institutynyng bas diyrektory Aygýl Sәduaqasova bilim beruding zayyrly sipatyn konstitusiyalyq túrghydan bekitu zang ýstemdigin nyghaytudaghy manyzdy qadam ekenin atap ótti.
Onyng aituynsha, bilim beru jýiesi ghylymy bilimge, akademiyalyq erkindikke jәne syny oilaudy damytugha basymdyq beriletin beytarap jәne ashyq orta bolyp qaluy kerek.
«Zamanauy әlemde últtyng intellektualdyq әleuetin qalyptastyratyn, innovasiyalyq damudy yntalandyratyn jәne elding bәsekege qabilettiligin arttyratyn nәrse – bilim men ghylym. Búl qaghidattardyng konstitusiyalyq túrghydan bekitilui bilim beru sayasatynyng túraqtylyghyn qamtamasyz etedi, studentter men múghalimderding qúqyqtaryn qorghaydy jәne ghylymy zertteulerdi damytu ýshin jaghday jasaydy», - dep atap ótti Sәduaqasova.
Ol sonday-aq adamgha baghyttalghan ústanymdardy atap ótti: memlekettik sayasattyng basty nazarynda – adamdar, olardyng qadir-qasiyeti, tandau erkindigi, sapaly bilim alugha qol jetkizu jәne ózin-ózi jýzege asyru mýmkindikteri boluy kerek.
Onyng pikirinshe, bilim beru jәne ghylym adam әleuetin ashudyng jәne jauapty azamattyq qoghamdy qalyptastyrudyng negizgi qúraldary.
«Aliternativa» ózekti zertteuler ortalyghynyng diyrektory Andrey Chebotarev jana Konstitusiya jobasyn әzirleu Preziydent Qasym-Jomart Toqaevtyng sayasy janghyrtu sayasatynyng logikalyq jalghasy bolghanyna toqtaldy.
Ol 2019 jyldyng 6 qyrkýieginde Últtyq qoghamdyq senim kenesining birinshi otyrysynda Memleket basshysy reformalardyng rettiligi men kezen-kezenimen jýzege asyrylatynyn atap ótkenin eske aldy.
«Jana Konstitusiya býkilhalyqtyq referendum arqyly qabyldanady. Búl Qazaqstan qoghamy men memleketining damuyn jana dengeyge kóteredi, onyng sapasy kóbinese azamattardyng kópshiligining qatysuyna jәne olar men memleket arasyndaghy ózara әrekettesuge baylanysty bolady», - dep pikir bildirdi sarapshy.
Ál-Faraby atyndaghy Qazaq últtyq uniyversiytetining zang fakulitetining dekany Uәlihan Ahatov jana jobanyng qúndylyqqa negizdelgen jәne institusionaldyq innovasiyalaryn atap ótti.
«Manyzdy janalyqtardyng biri - halyq pen memleket arasyndaghy «altyn kópirge» ainaluy tiyis Halyq kenesining qúryluy. Azamattardyng ótinishteri men úsynystary qúqyqtyq túrghydan qarastyrylyp, tiyisti tetikter arqyly óndelip, uәkiletti organdargha joldanady. Búl «halyq ýnine qúlaq asatyn memleket» tújyrymdamasyna sәikes keledi», - dep atap ótti U.Ahatov.
Almaty Azamattyq Aliyansynyng tóraghasy Qayyrjan Ábdihalyqov Halyq kenesi institutynyng manyzdylyghyn atap ótip, onyng shynayy halyq ókildigining organy bola alatynyna senim bildirdi.
«Zang shygharu bastamasy qúqyghymen qatar Halyq kenesi konstitusiyalyq mәrtebege ie boluy manyzdy. Búl qoghamdyq kenesshi organdy sapalyq túrghydan jana dengeyge kóteredi», - dep atap ótti Qayyrjan Ábdihalyqov.
FSDY Salystyrmaly sayasy zertteuler ortalyghynyng ghynyng diyrektory Aydar Ámirebaev jana Konstitusiyany әzirleu prosesining ashyqtyghy men inkluzivtiligin atap ótti.
«1995 jylghy Konstitusiyany zanger ghalymdardyng shaghyn toby jasaghan bolsa, býginde biz qogham Ata Zandy qalyptastyrugha qatysatyn esen dengeyine jettik. Búl Konstitusiyanyng jana núsqasyna shynymen de tanymal sipat beredi», - dep atap ótti A. Ámirebaev.
Talqylau sonynda qatysushylar jana Konstitusiya jobasy tek institusionaldyq ózgeristerdi ghana emes, eng aldymen memlekettilikting qúndylyqqa negizdelgen negizin janartudy kórsetedi degen pikirge keldi. Adamgha baghdarlanu, qúqyqtar men bostandyqtardyng basymdyghy, zayyrlylyq, ghylym men innovasiyanyng damuy jetilgen memleketting baghytyn qalyptastyrady.
Abai.kz