2026 jylghy 21 aqpanda Astanada «Jana Konstitusiya: senim men damudyng jana arhiytekturasy» atty saraptamalyq alang ótti. Is-sharagha Parlament deputattary, Konstitusiyalyq komissiya mýsheleri, memlekettik organdar ókilderi, akademiyalyq jәne sarapshylyq qauymdastyq, sonday-aq azamattyq qogham instituttarynyng ókilderi qatysty.

Is-sharany Qazaqstan Respublikasy Preziydentining janyndaghy Qazaqstan strategiyalyq zertteuler instituty men «AMANAT» partiyasynyng Qoghamdyq sayasat institutymen birlesip úiymdastyrdy.

Saraptamalyq alang jana Konstitusiya jobasynyng negizgi erejelerin, olardyng institusionaldyq, qúqyqtyq jәne sayasy saldaryn ashyq talqylau formatynda ótti.

Qazaqstan Respublikasynyng Memlekettik kenesshisi Erlan Qariyn alghysóz sóilep, Konstitusiya tek eng joghary zandyq qújat әri qúqyqtyq akt qana emes, sonymen qatar ózindik qoghamdyq kelisim ekenin atap ótti.

«Meninshe, jana Konstitusiya mýddeler tepe-tendigin neghúrlym aiqyn bekituge, qoghamdaghy jana súranystar men ýmitterdi dәlirek kórsetuge mýmkindik beredi, shekten shyqpay, parasatty tepe-tendikti saqtay otyryp jәne aqylgha qonymdy sayasat logikasyn rastaydy», – dedi E. Qariyn.

Memlekettik kenesshi jana Konstitusiyany әzirleu jәne ony qoghamdyq talqylau jana tarihy kezenning bastaluyn bildiretinin atap ótti. Onyng aituynsha, jana Konstitusiyanyng basty ereksheligi – qújat qoghamda qalyptasqan tepe-tendik pen kelisimdi ghana bekitip qoymay, elding qay baghytta damitynyn jәne Qazaqstan bolashaqta qanday memleket qúrudy kózdeytinin aiqyndaytyn basty súraqqa jauap beredi.

Birinshi panelidik sessiya sayasy transformasiya, biylik tarmaqtary arasyndaghy ókilettikterdi qayta bólu, memlekettik instituttardyng ýilesimdiligi men basqaryluyn kýsheytu mәselelerine arnaldy. Pikirtalasty Qazaqstan Respublikasy Preziydentining janyndaghy Qazaqstan strategiyalyq zertteuler institutynyng diyrektory Jandos Shaymardanov jýrgizip, jana sayasy modeli institusionaldyq jetiluge ​​— ókildi organdardyng rólin nyghaytugha, partiyalyq eseptilikti damytugha, ýilestiru mehanizmderin kýsheytuge jәne sheshimderding sapasyn jaqsartugha baghyttalghanyn atap ótti.

Sayasattanushy Marat Shibutov qazirgi Konstitusiya jobasy auqymy men qúqyqtyq retteu terendigi jaghynan sapalyq túrghyda erekshelenetinin atap ótti.

«Búl – eng kólemdi әri egjey-tegjeyli Negizgi zan. Negizinde, sóz búrynghy modelidi týzetu turaly emes, memleketting strategiyalyq bolashaghyna baghyttalghan úzaq merzimdi institusionaldyq qúrylymdy qalyptastyru jóninde bolyp otyr», – dep atap ótti Marat Shibutov.

QR Ádilet ministri Erlan Sarsembaev jana Konstitusiya jobasyndaghy últtyq jәne halyqaralyq qúqyqtyng araqatynasy mәselesine týsinikteme berdi.

«Konstitusiyanyng 1-babynda Qazaqstan Respublikasy qúqyqtyq memleket ekeni kórsetilgen… Búdan keyin óte manyzdy qaghida keltiriledi – soghan nazar audarghym keledi – Konstitusiyanyng eng joghary zandyq kýshi bar jәne ol Qazaqstan Respublikasynyng býkil aumaghynda tikeley qoldanylady», – dep atap ótti E. Sәrsembaev.

QR Parlamenti Mәjilisining deputaty Aydos Sarym Parlament júmysy qalay ózgeretini jәne onyng elding jana sayasy jýiesindegi yqpaly qalay artatyny turaly súraqqa jauap bere otyryp, bylay dedi:

«Qazirgi jaghdayda biz, bir jaghynan, zandardyng jedel, uaqtyly әri joghary sapada qabyldanuyn qamtamasyz etuimiz qajet. Ekinshi jaghynan, sayasy bәsekelestikti kýsheytu ýshin qosymsha mýmkindikter jasau manyzdy».

L.N. Gumiylev atyndaghy EÚU prorektory Indira Rystina tolyq proporsionaldy jýie jaghdayynda partiyalardyng júmysy qalay ózgeretini turaly pikir bildirip, bylay dedi:

«Aralas modeli kezinde partiyalar birmandattyq okrugterdegi jekelegen kandidattardyng bedeline sýiene alsa, proporsionaldy jýiede zang shygharushy biylikti qalyptastyrudyng jalghyz arnasy – partiyanyng ózi bolady. Búl personalistik sayasat modelinen baghdarlamalyq-partiyalyq modelige kóshudi bildiredi. Ayryqsha manyz ónirlik dengeyge beriledi».

QR Parlamenti Mәjilisining deputaty Nikita Shatalov biylikti bólu jana modelining zang qabyldau jyldamdyghy men sapasyna yqpaly turaly aita otyryp, eng bastysy jyldamdyq emes, zang shygharushy organ júmysynyng tiyimdiligi ekenin atap ótti. Onyng aituynsha, bir palataly ókildi organ zang jobalarynyng institusionaldyq ýzilistersiz ýzdiksiz qaraluyn qamtamasyz etedi.

Ekinshi panelidik pikirtalas qoghamdyq qatysudyng jana tetikterin jәne konstitusiyalyq baqylaudy qalyptastyrugha, sonday-aq memlekettik biylik organdarynyng eseptiligin kýsheytuge arnaldy. Sessiya moderatory AMANAT partiyasynyng Atqarushy hatshysy Dәulet Kәribek boldy.

QR Parlamenti Mәjilisining deputaty Erlan Sairov jana Konstitusiya jobasynda Qúryltaydyng baqylau funksiyalaryn kýsheytuge erekshe mәn berdi.

«Qúryltay men Qazaqstan Halyq kenesi instituttary túraqtylyqty qamtamasyz etuding demokratiyalyq tәsili retinde engiziledi. Qúryltaygha keletin bolsaq, Qazaqstanda Preziydent instituty kýshti saqtalghan jaghdayda onyng týrli biylik tarmaqtaryna qatysty baqylau funksiyalary kýsheyedi», – dep atap ótti E. Sairov.

QR Ghylym komiytetining Filosofiya, sayasattanu jәne dintanu institutynyng diyrektory Aygýl Sәduaqasova Qazaqstan Halyq Kenesining birneshe qoghamdyq alandardyng tarihy jәne institusionaldyq tәjiriybesin biriktiretin organ retindegi róline toqtaldy:

«Onyng әleueti – qoghamdyq dialogty, saraptamalyq talqylaudy jәne ónirlik ókildilikti birtútas institusionaldyq qúrylym shenberinde biriktire otyryp, azamattardyng mýddelerin jýieli týrde bildirudi qamtamasyz etu jәne qoghamdyq senimdi nyghaytu», – dedi A. Sәduaqasova.

M.S. Nәrikbaev atyndaghy KAZGUU Uniyversiytet Basqarma tóraghasy Talghat Nәrikbaev Qazaqstan Halyq Kenesi birneshe konsulitasiyalyq organdy biriktiretinin, búl azamattyq qoghamnyng tútas birligin beyneleytinin atap ótti.

QR Ádilet ministrligining Zannama jәne qúqyqtyq aqparat institutynyng diyrektory Indira Áubәkirova konstitusiyalyq reformanyng ónirlik ókildikke әserine toqtaldy:

«Konstitusiya jobasy ónir mýddelerin eskeretin qúraldardy úsynady. Búl – Qazaqstan Halyq Kenesi, oghan referendumdy bastau qúqyghy beriledi. Búl – ónirler óz bastamalaryn úsynyp, iske asyra alatyn alan», – dedi I. Áubәkirova.

Qogham qayratkeri, Mәjilis janyndaghy Qoghamdyq palata mýshesi Erlan Smaylov jana Konstitusiya jobasynyng ekologiyalyq baghytqa ie ekenin atap ótti, óitkeni Preambulada tabighatty qorghau prinsiypi bekitilgen.

Ýshinshi sessiya jana Konstitusiyanyng redaksiyasynda adam qúqyqtary men bostandyqtaryn jýieli týrde bekituge, prosestik kepildikterdi kýsheytuge jәne qúqyq qorghau instituttaryn damytugha arnaldy.

Sessiya moderatory – Madina Núrghaliva, ol jana Konstitusiya jobasynyng memleketting damuyn adamgha baghyttalghan logikada belgileetinin atap ótti.

QR Parlamenti Mәjilisining deputaty, Zannama jәne sot-qúqyqtyq reforma komiytetining tórayymy Snejana Imasheva jana Konstitusiya jobasy zannamalyq aktilerding ýlken massiyvin qayta qaraudy, býgingi jana normalar, baptar men erejeler arqyly olardyng әleuetin ashudy kózdeytinin atap ótti.

Mәjilis deputaty Unzila Shapaq «qoghamnyng moralidyq negizderi» men «qoghamdyq tәrtip» úghymdaryn týsindiruge toqtaldy:

«Eger osyny egjey-tegjey qarasaq, múnday shekteuler halyqaralyq qúqyqtyq aktilerde de qarastyrylghan – Azamattyq jәne sayasy qúqyqtar jónindegi halyqaralyq pakt jәne Adam qúqyqtary jónindegi Europa konvensiyasy», – dedi Ý. Shapaq.

Qazaqstan Respublikasyndaghy Adam qúqyqtary jónindegi uәkil Artur Lastaev qúqyq qorghau standarttaryn konstitusiyalyq dengeyde bekituding negizgi manyzdylyghyn atap ótti. Onyng aituynsha, Qazaqstan Konstitusiyada eng joghary qúqyqtyq dengeyde barlyq memlekettik organdar men qogham júmysynyng adam qúqyqtaryn basymdylyghyn bekitedi.

Qazaqstan Respublikasyndaghy Bala qúqyqtary jónindegi uәkil Dinara Zakiyeva sifrlyq transformasiya jaghdayynda balalardyng derbes derekterin qorghaudy kýsheytu qajettigin aitty.

«Biz sifrlyq ortada ómir sýremiz, jәne búl derbes derekterdi paydalanudy talap etedi. Bizding balalarymyz býgin әleumettik jelilerding belsendi qoldanushylary. Zertteuler kórsetkendey, balalardyng 46%-y internetti 5–8 jasynda qoldana bastaydy», – dedi ol.

Ádil sóz halyqaralyq sóz bostandyghyn qorghau qorynyng preziydenti Qarlyghash Jamanqúlova sifrlyq qauip-qaterler men jana Konstitusiya jobasynyng qúqyq qorghau әleueti turaly pikir bildirdi.

Saraptamalyq alang kәsiby pikirtalastyng joghary dengeyin jәne jana Konstitusiya jobasyn talqylaugha sarapshylar qauymdastyghynyng keninen tartylghanyn kórsetti.

Suret: kisi.kz saytynan alyndy.

Suret: kisi.kz saytynan alyndy.

Suret: kisi.kz saytynan alyndy.

Suret: kisi.kz saytynan alyndy.

Suret: kisi.kz saytynan alyndy.

Suret: kisi.kz saytynan alyndy.

Suret: kisi.kz saytynan alyndy.

Suret: kisi.kz saytynan alyndy.

Suret: kisi.kz saytynan alyndy.

Abai.kz