Shetelderde soghysqa qatynasqandargha jaza jenildey me?!
Býgin Mәjilisting jalpy otyrysynda deputat Jarqynbek Amantayúly sheteldik qaruly qaqtyghystargha qatysqan Qazaqstan azamattaryna qatysty qylmystyq sayasatty izgilendiru mәselesin qarastyrudy úsyndy.
Búl túrghyda terroristik úiymdar qúramynda bolmaghan jәne әskery qylmys jasamaghan adamdardy qamtu kerek ekeni aityldy.
- Qazirgi kezende halyqaralyq qatynastar jýiesinde geosayasy jәne geoekonomikalyq shiyelenister kýsheye týsti. Memleketter arasyndaghy sanksiyalyq shekteuding úlghangy, әskeriy-sayasy teketiresting jiyileui әlemdik qauipsizdik arhiytekturasyna aitarlyqtay әser etip otyr. Osynday kýrdeli jaghdayda týrli taraptar qaruly qaqtyghystargha adamdar tartu ýshin jaldau, aldau, ýgitteu tәsilin belsendi qoldanuda. Ókinishke qaray, múnday yqpalgha týsken otandastarymyzdyng sany artyp keledi. Qazaqstan Respublikasy Qylmystyq kodeksining 172-baby boyynsha (sheteldik qaruly qaqtyghystargha qatysu) tirkelgen qylmystyq isterding sany jyl sayyn ósip keledi. Atap aitqanda, 2023 jyly – 23 is, 2024 jyly – 36 is, 2025 jyly – 141 is tirkeldi. Osy 2025 jyly tirkelgen ister boyynsha 26 adam sottalghan, - dedi J. Amantayúly Bas prokuror men Ishki ister ministrining atyna joldaghan saualynda.
Onyng payymynsha, búl kórsetkish әlemdegi әskery qaqtyghystyng ushyghuy saldarynan azamattardy tartu әreketining de eselep artqanyn anghartady.
- Halyqaralyq tәjiriybege nazar audarsaq, birqatar memleket óz azamattarynyng shetelding resmy qaruly kýshteri qúramynda úrys qimylyna qatysuyn avtomatty týrde qylmys retinde qarastyrmaydy. Qatang jauapkershilik, negizinen, terroristik úiymdar qataryna qosylghandargha, әskery qylmys jasaghandargha nemese óz memleketining últtyq mýddesine qarsy әreket etkenderge qoldanylady. Áriyne, qaruly qaqtyghys aimaghyna eshkim ajal izdep, sebepsiz barmaydy. Biri – әleumettik qiyndyqtyng saldarynan, biri – adasu nemese aldanu arqyly, endi biri mәjbýrleu jaghdayynda baruy mýmkin. Osynday jaghdaygha tap bolghandardyng deni tabysty júmys tabamyz degen ýmitting jeteginde jýrip úrynyp qalghanyn aitady. Qúryqqa ilingenin týsingen shaqta, sheginerge jer joq, sharasyz jat elding qandy maydanynyng qatysushysyna ainalady. Artta anyrap, ata-ana, enirep otbasy men jaqyndary qalady. Alayda óz isine ókinip, elge oralugha niyet bildirgen azamattar ýshin qazirgi zannamadaghy qatang sanksiya eleuli tosqauyl bolyp otyr. Tәubesine kelip, Otangha oralghan azamattyng úzaq merzimge bas bostandyghynan aiyryluy onyng tolyqqandy qayta әleumettenuine keri әser etui mýmkin, - dedi deputat.
Onyng pikirinshe, osy rette halyqaralyq tәjiriybeni jәne últtyq qauipsizdik mýddelerin eskere otyryp, terroristik úiymdar qúramynda bolmaghan jәne әskery qylmys jasamaghan azamattargha qatysty qylmystyq sayasatty izgilendiru mәselesin qarastyru oryndy bolar edi.
Osyghan baylanysty deputat mynaday úsynystardy joldady:
- Álem elderining qúqyqtyq tәjiriybesin jan-jaqty zerdelep, Qazaqstan Respublikasy Qylmystyq kodeksinin
170-172 baptaryn jetildiru jәne saralau bóligin naqtylau boyynsha zannamalyq ózgerister paketin әzirlep, Parlament qarauyna engizudi;
- Terroristik úiymdar qúramynda bolmaghan, әskery qylmys jasamaghan jәne óz erkimen elimizge oralghan azamattargha qatysty qúqyqtyq baghalaudyng saralanghan tetigin engizudi qarastyru qajet. Atap aitqanda, olardyng qoghamgha qauiptilik dengeyin eskere otyryp, shartty jaza, bas bostandyghyn shekteu, probasiyalyq baqylau nemese ózge de balamaly jazany qoldanu mýmkindigin zannamalyq túrghydan bekitudi;
- Sheteldik qaruly qaqtyghystargha qatysyp, elge oralghan azamattardy qúqyqtyq, psihologiyalyq jәne әleumettik onaltugha baghyttalghan keshendi memlekettik baghdarlama әzirleudi úsyndy.
Abai.kz