Qazaqstan Respublikasynyng jana Konstitusiyasynyng jobasy el tarihyndaghy asa manyzdy kezenning bastauy bolyp otyr. Sebebi, búl qújat memleketting egemendigin nyghaytugha, sayasy jýieni janghyrtugha, qoghamdyq damudyng jana modelin qalyptastyrugha baghyttalghan.
        

Osyghan oray, jana Konstitusiya jobasy qazirgi tanda el ishinde keninen talqylanyp jatyr. Ásirese, qújatta sayasy jýieni janghyrtu, parlamenttik reformany kýsheytu, adam qúqyqtaryn qorghau syndy mәselelerge airyqsha mәn berilgenin airyqsha baghalauda.

 Búl rette, zangerler túrghyn ýy sayasatyna qatysty engizilgen ózgerister, búl boyynsha adam qúqyghyn konstitusiyalyq dengeyde kýsheytu jóninde óz oi-pikirlerimen bólisude. Mәselen, qoldanystaghy Konstitusiyada sot sheshiminsiz túrghyn ýiden aiyrugha jol berilmeydi degen ereje bar. Endi túrghyn ýiden mәjbýrlep shygharugha da sot sheshiminsiz rúqsat etilmeui qajet degen ereje qoldanylady.

Qazaqstan Respublikasy Zannama jәne qúqyqtyq aqparat institutynyng ghylymy qyzmetkeri, qúqyq magistri Darhan Tókeevting pikirinshe, búl – býgingi tandaghy óte ózekti mәselelerding biri.

«Eger, jana Konstitusiya jobasyna naqty toqtalar bolsaq, onyng preambulasynda manyzdy mәseleler kórsetilgen. Olardyng deni  azamattardyng qúqyqtary men bostandyqtarynyng mýltiksiz qorghaluy men saqtaluyna negizdelgen. Konstitusiyanyng 28-babynda túrghyn ýige qol súghugha bolmaytyny aiqyndalghan. Soghan sәikes, endi túrghyn ýiden aiyru, oghan basyp kiru, qarap-tekseru, tintu tek zanda belgilengen jaghdayda jәne kózdelgen tәrtippen ghana jýzege asyryluy tiyis. Yaghni, jana Ata Zang jobasy qoldau tapsa, sottyng sheshiminsiz eshkimdi túrghyn ýiden kýshtep, yaghny mәjbýrlep shygharugha jol berilmeydi», – deydi Darhan Shýkirbayúly.

Onyng sózinshe,  aldaghy uaqytta búl mәsele zang ayasynda bekitilip, oghan qatysty tetikterdi jýzege asyrugha basa mәn berilui qajet.

Sonday-aq, Darhan Tókeev adamnyng qúqyqtary men bostandyqtary qorghalyp, onyng kapitalyna airyqsha mәn berilui qajettigine toqtaldy.

  «Búl rette, eki tarap – jalgha berushi men jalgha alushynyng arasyndaghy qarym-qatynas eng aldymen jeke túlghanyn,  otbasy mýshelerining qúqyqtaryn qorghaugha tikeley baghyttaluy qajet. Demek, búl mәseleni negizgi qújatta bekitu onyng zandyq túrghydaghy túraqtylyghyn qamtamasyz etedi», – deydi Zannama jәne qúqyqtyq aqparat institutynyng ghylymy qyzmetkeri

  Búghan qosa, ol jana Konstitusiya jobasynda bilim jәne ghylym qúndylyqtaryn bekitu mәselesine airyqsha mәn berilgenin atap ótti. Darhan Tókeevting aituynsha, olar zandyq túrghyda bekitilip qana qoymay, әri qaray tiyisti dengeyde jýzege asyryluy, zang normalarynda aiqyn kórinis tabuy tiyis.

Sonday-aq, Darhan Shýkirbayúly jana Konstitusiya jobasynda zang men tәrtip, yntymaq pen birlik, etnosaralyq, konfessiyaaralyq kelisimder syndy naqty qaghidattardyng aiqyndalghanyn jetkizdi.

«Múnday qaghidattar eng bastapqy orynda túruy qajet. Sebebi olar memleketimizding túraqtylyghyna yqpal etedi, sәikesinshe, elding tiyisti dengeyde damuyna, dúrys baghytta ilgerileuine óz әserin tiygizedi», – deydi zanger.

Óz sózinde Darhan Tókeev jana Konstitusiya jobasynda aiqyndalghan sheteldik qarjylandyrudyng baqylanuyna qatysty da óz oiyn bildirdi.

«Jana Konstitusiya jobasynyng 6-babynyng 5-tarmaghynda «Kommersiyalyq emes úiymnyng shet memleketten, halyqaralyq jәne sheteldik zandy túlghadan, shetel azamaty men azamattyghy joq adamnan alynatyn aqsha qarajatynyng qozghalysy jәne aktivteri turaly aqparat Qazaqstan Respublikasynyn  zandaryna sәikes ashyq jәne qoljetimdi bolugha tiyis» dep kórsetilgen. Búdan neni bayqaugha bolady? Búghan deyin konstitusiyalyq dengeyde  múnday norma, ashyqtyq, jariyalylyq qaghidaty qarastyrylmaghan. Ol endi eng aldymen, memlekettin, halyqtyng mýddesi ýshin jýzege asyrylatyn bolady. Yaghni, sheteldik qarjylandyrudy baqylaudaghy basty maqsat – ol últtyq qauipsizdikti qamtamasyz etu, ashyqtyqty aiqyndau. Sondyqtan múny memleket ýshin manyzdy, qajetti zandyq norma dep esepteymin», – dedi ghylymy qyzmetker.

Abai.kz