قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسىنىڭ جوباسى ەل تاريحىنداعى اسا ماڭىزدى كەزەڭنىڭ باستاۋى بولىپ وتىر. سەبەبى، بۇل قۇجات مەملەكەتتىڭ ەگەمەندىگىن نىعايتۋعا، ساياسي جۇيەنى جاڭعىرتۋعا، قوعامدىق دامۋدىڭ جاڭا مودەلىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان.
        

وسىعان وراي، جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى قازىرگى تاڭدا ەل ىشىندە كەڭىنەن تالقىلانىپ جاتىر. اسىرەسە، قۇجاتتا ساياسي جۇيەنى جاڭعىرتۋ، پارلامەنتتىك رەفورمانى كۇشەيتۋ، ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ سىندى ماسەلەلەرگە ايرىقشا ءمان بەرىلگەنىن ايرىقشا باعالاۋدا.

 بۇل رەتتە، زاڭگەرلەر تۇرعىن ءۇي ساياساتىنا قاتىستى ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر، بۇل بويىنشا ادام قۇقىعىن كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە كۇشەيتۋ جونىندە ءوز وي-پىكىرلەرىمەن بولىسۋدە. ماسەلەن، قولدانىستاعى كونستيتۋتسيادا سوت شەشىمىنسىز تۇرعىن ۇيدەن ايىرۋعا جول بەرىلمەيدى دەگەن ەرەجە بار. ەندى تۇرعىن ۇيدەن ماجبۇرلەپ شىعارۋعا دا سوت شەشىمىنسىز رۇقسات ەتىلمەۋى قاجەت دەگەن ەرەجە قولدانىلادى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭناما جانە قۇقىقتىق اقپارات ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى، قۇقىق ماگيسترى دارحان توكەەۆتىڭ پىكىرىنشە، بۇل – بۇگىنگى تاڭداعى وتە وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى.

«ەگەر، جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنا ناقتى توقتالار بولساق، ونىڭ پرەامبۋلاسىندا ماڭىزدى ماسەلەلەر كورسەتىلگەن. ولاردىڭ دەنى  ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ مۇلتىكسىز قورعالۋى مەن ساقتالۋىنا نەگىزدەلگەن. كونستيتۋتسيانىڭ 28-بابىندا تۇرعىن ۇيگە قول سۇعۋعا بولمايتىنى ايقىندالعان. سوعان سايكەس، ەندى تۇرعىن ۇيدەن ايىرۋ، وعان باسىپ كىرۋ، قاراپ-تەكسەرۋ، ءتىنتۋ تەك زاڭدا بەلگىلەنگەن جاعدايدا جانە كوزدەلگەن تارتىپپەن عانا جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس. ياعني، جاڭا اتا زاڭ جوباسى قولداۋ تاپسا، سوتتىڭ شەشىمىنسىز ەشكىمدى تۇرعىن ۇيدەن كۇشتەپ، ياعني ماجبۇرلەپ شىعارۋعا جول بەرىلمەيدى»، – دەيدى دارحان شۇكىربايۇلى.

ونىڭ سوزىنشە،  الداعى ۋاقىتتا بۇل ماسەلە زاڭ اياسىندا بەكىتىلىپ، وعان قاتىستى تەتىكتەردى جۇزەگە اسىرۋعا باسا ءمان بەرىلۋى قاجەت.

سونداي-اق، دارحان توكەەۆ ادامنىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى قورعالىپ، ونىڭ كاپيتالىنا ايرىقشا ءمان بەرىلۋى قاجەتتىگىنە توقتالدى.

  «بۇل رەتتە، ەكى تاراپ – جالعا بەرۋشى مەن جالعا الۋشىنىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناس ەڭ الدىمەن جەكە تۇلعانىڭ،  وتباسى مۇشەلەرىنىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا تىكەلەي باعىتتالۋى قاجەت. دەمەك، بۇل ماسەلەنى نەگىزگى قۇجاتتا بەكىتۋ ونىڭ زاڭدىق تۇرعىداعى تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتەدى»، – دەيدى زاڭناما جانە قۇقىقتىق اقپارات ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى

  بۇعان قوسا، ول جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىندا ءبىلىم جانە عىلىم قۇندىلىقتارىن بەكىتۋ ماسەلەسىنە ايرىقشا ءمان بەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى. دارحان توكەەۆتىڭ ايتۋىنشا، ولار زاڭدىق تۇرعىدا بەكىتىلىپ قانا قويماي، ءارى قاراي ءتيىستى دەڭگەيدە جۇزەگە اسىرىلۋى، زاڭ نورمالارىندا ايقىن كورىنىس تابۋى ءتيىس.

سونداي-اق، دارحان شۇكىربايۇلى جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىندا زاڭ مەن ءتارتىپ، ىنتىماق پەن بىرلىك، ەتنوسارالىق، كونفەسسياارالىق كەلىسىمدەر سىندى ناقتى قاعيداتتاردىڭ ايقىندالعانىن جەتكىزدى.

«مۇنداي قاعيداتتار ەڭ باستاپقى ورىندا تۇرۋى قاجەت. سەبەبى ولار مەملەكەتىمىزدىڭ تۇراقتىلىعىنا ىقپال ەتەدى، سايكەسىنشە، ەلدىڭ ءتيىستى دەڭگەيدە دامۋىنا، دۇرىس باعىتتا ىلگەرىلەۋىنە ءوز اسەرىن تيگىزەدى»، – دەيدى زاڭگەر.

ءوز سوزىندە دارحان توكەەۆ جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىندا ايقىندالعان شەتەلدىك قارجىلاندىرۋدىڭ باقىلانۋىنا قاتىستى دا ءوز ويىن ءبىلدىردى.

«جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ 6-بابىنىڭ 5-تارماعىندا «كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمنىڭ شەت مەملەكەتتەن، حالىقارالىق جانە شەتەلدىك زاڭدى تۇلعادان، شەتەل ازاماتى مەن ازاماتتىعى جوق ادامنان الىناتىن اقشا قاراجاتىنىڭ قوزعالىسى جانە اكتيۆتەرى تۋرالى اقپارات قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ  زاڭدارىنا سايكەس اشىق جانە قولجەتىمدى بولۋعا ءتيىس» دەپ كورسەتىلگەن. بۇدان نەنى بايقاۋعا بولادى؟ بۇعان دەيىن كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە  مۇنداي نورما، اشىقتىق، جاريالىلىق قاعيداتى قاراستىرىلماعان. ول ەندى ەڭ الدىمەن، مەملەكەتتىڭ، حالىقتىڭ مۇددەسى ءۇشىن جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. ياعني، شەتەلدىك قارجىلاندىرۋدى باقىلاۋداعى باستى ماقسات – ول ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ، اشىقتىقتى ايقىنداۋ. سوندىقتان مۇنى مەملەكەت ءۇشىن ماڭىزدى، قاجەتتى زاڭدىق نورما دەپ ەسەپتەيمىن»، – دەدى عىلىمي قىزمەتكەر.

Abai.kz