Seysenbi, 31 Nauryz 2026
Jahan janghyryghy 1541 0 pikir 11 Nauryz, 2026 saghat 14:04

Ormuz búghazynyng jabyluy Qazaqstangha qalay әser etedi?

Suret: JY arqyly jasaldy.

Keshe AQSh-taghy BAQ-tar Irannyng әskery biyligining Ormuz búghazyn minalay bastaghanyn jazdy.

«CBS News» dereginshe, Amerika barlau qyzmeti osynday mazmúndaghy derekterdi ala bastaghan. «Iran [mina qoi ýshin] әrqaysysy eki-ýsh mina tasymaldaugha qabiletti shaghyn kemelerdi paydalanyp jatyr», — dep habarlady arna.

Boljam boyynsha, Irannyng iyeliginde irandyq, qytaylyq jәne reseylik óndiristen shyqqan 2 mynnan 6 myngha deyin teniz minasy boluy mýmkin. Tayau Shyghystaghy soghys bastalghaly beri múnay tasymalynyng manyzdy dәlizi bolyp tabylatyn Ormuz búghazy is jýzinde búghattalghan kýiinde qalyp otyr.

Al Tramp: «Eger Ormuz shynymen minalanghan bolsa, Iran ol minalardy dereu tazartsyn. Áytpese, biz ayamaymyz. Saldary tym auyr bolady», - dedi.

Osyghan baylanysty biz JIY-den súradyq. Irandaghy soghys pen Ormuzdyng búghattaluy әlemdik múnay naryghyna, sonyng ishinde Qazaqstangha qalay әser etedi? Jauaby mynau boldy:


1. Ormuz búghazynyng manyzy

Strait of Hormuz – Parsy shyghanaghyn әlemdik múhitpen baylanystyratyn tar teniz joly.

  • әlemdik múnaydyng shamamen 20%-y (kýnine 20 mln barreli) osy jerden ótedi;
  • әlemdik LNG (súiytylghan gaz) saudasynyng 20–25% osy marshrut arqyly ótedi;
  • múnaydyng negizgi eksporttaushylary: Saud Arabiyasy, Irak, BAÁ, Kuveyt, Iran.

Sondyqtan búl búghazdy keyde “әlemdik múnaydyng kýretamyry” dep ataydy.

2. Búghaz jabylsa әlemdik múnay naryghyna әseri

1) Múnay baghasynyng kýrt ósui

Eger búghaz tolyq jabylsa:

  • naryqtan kýnine 20 mln barreli múnay joghalady;
  • múnay baghasy $100–120+ barrelige deyin kóterilui mýmkin;

Sebebi:

  • úsynys azayady
  • alyp-satarlyq ósedi
  • qauip tәuekeli (risk premium) qosylady.

2) Álemdik inflyasiya

Múnay qymbattasa:

  • kólik
  • óndiris
  • logistika bәri qymbattaydy.

Sarapshylardyng baghasy:

  • múnay baghasynyng 10% ósui inflyasiyany 0.2–0.3% arttyruy mýmkin.

3) Energetikalyq jәne ekonomikalyq daghdarys

Saldary:

  • әlemdik ekonomikanyng bayaulauy
  • tasymal baghasynyng ósui
  • óndiristing qysqaruy.

Qazirding ózinde soghys saldarynan:

  • diyzeli baghasy ósip jatyr
  • tasymal kompaniyalary qosymsha tólem engizude.

3. Irandaghy soghys pen Ormuz búghazynyng jabyluy Qazaqstangha qalay әser etedi?

Qazaqstan múnay eksporttaytyn el bolghandyqtan әser eki týrli boluy mýmkin: paydaly jәne qauipti.

1) Paydaly әseri (qysqa merzimde)

1. Múnay baghasy ósedi

Qazaqstan eksporty:

  • negizgi múnay:
  • Tengiz oil field
  • Kashagan oil field

Eger Brent baghasy ósse:

  • budjet kirisi kóbeyedi
  • Últtyq qor tolyghady
  • eksport tabysy ósedi.

Mysaly:
$10 ósse → Qazaqstan budjetine milliardtaghan dollar qosymsha tabys kelui mýmkin.

2) Teris әseri

1. Álemdik ekonomikanyng bayaulauy

Eger múnay baghasy óte joghary bolsa:

  • әlemdik ekonomika bayaulaydy
  • múnaygha súranys tómendeui mýmkin.

Búl úzaq merzimde Qazaqstan eksportyna keri әser etedi.

2. Inflyasiya

Múnay men janarmay qymbattasa:

Qazaqstanda:

  • benziyn
  • diyzeli
  • tasymal
  • azyq-týlik baghasy kóterilui mýmkin.

3. Logistika jәne sauda

Soghys saldarynan:

  • teniz tasymaly qymbattaydy
  • saqtandyru baghasy ósedi
  • әlemdik sauda bayaulaydy.

Búl Qazaqstan eksportyna әser etui mýmkin.

4. Geosayasy qauip

Eger soghys keneyse:

  • Tayau Shyghys túraqsyzdanady
  • Resey-Batys qatynastary shiyelenisui mýmkin
  • energiya naryghy sayasilanady.

Búl Qazaqstannyng kópvektorly syrtqy sayasatyna qysym әkelui mýmkin.

4. Qazaqstan ýshin eng yqtimal ssenariy

Qysqa merzim (3–6 ai)

  • múnay baghasy ósedi
  • eksport tabysy kóbeyedi

Orta merzim (1–2 jyl)

– әlemdik ekonomika bayaulaydy
– inflyasiya ósedi
– energetikalyq naryq túraqsyz bolady.

Qorytyndy: Ormuz búghazy jabylsa, әlemdik múnay naryghynda ýlken shok bolady. Qysqa merzimde múnay eksporttaushy el retinde Qazaqstan payda kóre alady. Biraq úzaq merzimde әlemdik ekonomikanyng әlsireui, inflyasiya jәne geosayasy túraqsyzdyq Qazaqstan ýshin tәuekel tughyzady.

Abai.kz

0 pikir