Кеше АҚШ-тағы БАҚ-тар Иранның әскери билігінің Ормуз бұғазын миналай бастағанын жазды.

«CBS News» дерегінше, Америка барлау қызметі осындай мазмұндағы деректерді ала бастаған. «Иран [мина қою үшін] әрқайсысы екі-үш мина тасымалдауға қабілетті шағын кемелерді пайдаланып жатыр», — деп хабарлады арна.

Болжам бойынша, Иранның иелігінде ирандық, қытайлық және ресейлік өндірістен шыққан 2 мыңнан 6 мыңға дейін теңіз минасы болуы мүмкін. Таяу Шығыстағы соғыс басталғалы бері мұнай тасымалының маңызды дәлізі болып табылатын Ормуз бұғазы іс жүзінде бұғатталған күйінде қалып отыр.

Ал Трамп: «Егер Ормуз шынымен миналанған болса, Иран ол миналарды дереу тазартсын. Әйтпесе, біз аямаймыз. Салдары тым ауыр болады», - деді.

Осыған байланысты біз ЖИ-ден сұрадық. Ирандағы соғыс пен Ормуздың бұғатталуы әлемдік мұнай нарығына, соның ішінде Қазақстанға қалай әсер етеді? Жауабы мынау болды:

1. Ормуз бұғазының маңызы

Strait of Hormuz – Парсы шығанағын әлемдік мұхитпен байланыстыратын тар теңіз жолы.

• әлемдік мұнайдың шамамен 20%-ы (күніне 20 млн баррель) осы жерден өтеді;
• әлемдік LNG (сұйытылған газ) саудасының 20–25% осы маршрут арқылы өтеді;
• мұнайдың негізгі экспорттаушылары: Сауд Арабиясы, Ирак, БАӘ, Кувейт, Иран.

Сондықтан бұл бұғазды кейде “әлемдік мұнайдың күретамыры” деп атайды.

2. Бұғаз жабылса әлемдік мұнай нарығына әсері

1) Мұнай бағасының күрт өсуі

Егер бұғаз толық жабылса:

• нарықтан күніне 20 млн баррель мұнай жоғалады;
• мұнай бағасы $100–120+ баррельге дейін көтерілуі мүмкін;

Себебі:

• ұсыныс азаяды
• алып-сатарлық өседі
• қауіп тәуекелі (risk premium) қосылады.

2) Әлемдік инфляция

Мұнай қымбаттаса:

• көлік
• өндіріс
• логистика бәрі қымбаттайды.

Сарапшылардың бағасы:

• мұнай бағасының 10% өсуі инфляцияны 0.2–0.3% арттыруы мүмкін.

3) Энергетикалық және экономикалық дағдарыс

Салдары:

• әлемдік экономиканың баяулауы
• тасымал бағасының өсуі
• өндірістің қысқаруы.

Қазірдің өзінде соғыс салдарынан:

• дизель бағасы өсіп жатыр
• тасымал компаниялары қосымша төлем енгізуде.

3. Ирандағы соғыс пен Ормуз бұғазының жабылуы Қазақстанға қалай әсер етеді?

Қазақстан мұнай экспорттайтын ел болғандықтан әсер екі түрлі болуы мүмкін: пайдалы және қауіпті.

1) Пайдалы әсері (қысқа мерзімде)

1. Мұнай бағасы өседі

Қазақстан экспорты:

• негізгі мұнай:
• Tengiz oil field
• Kashagan oil field

Егер Brent бағасы өссе:

• бюджет кірісі көбейеді
• Ұлттық қор толығады
• экспорт табысы өседі.

Мысалы:
$10 өссе → Қазақстан бюджетіне миллиардтаған доллар қосымша табыс келуі мүмкін.

2) Теріс әсері

1. Әлемдік экономиканың баяулауы

Егер мұнай бағасы өте жоғары болса:

• әлемдік экономика баяулайды
• мұнайға сұраныс төмендеуі мүмкін.

Бұл ұзақ мерзімде Қазақстан экспортына кері әсер етеді.

2. Инфляция

Мұнай мен жанармай қымбаттаса:

Қазақстанда:

• бензин
• дизель
• тасымал
• азық-түлік бағасы көтерілуі мүмкін.

3. Логистика және сауда

Соғыс салдарынан:

• теңіз тасымалы қымбаттайды
• сақтандыру бағасы өседі
• әлемдік сауда баяулайды.

Бұл Қазақстан экспортына әсер етуі мүмкін.

4. Геосаяси қауіп

Егер соғыс кеңейсе:

• Таяу Шығыс тұрақсызданады
• Ресей-Батыс қатынастары шиеленісуі мүмкін
• энергия нарығы саясиланады.

Бұл Қазақстанның көпвекторлы сыртқы саясатына қысым әкелуі мүмкін.

4. Қазақстан үшін ең ықтимал сценарий

Қысқа мерзім (3–6 ай)

• мұнай бағасы өседі
• экспорт табысы көбейеді

Орта мерзім (1–2 жыл)

– әлемдік экономика баяулайды
– инфляция өседі
– энергетикалық нарық тұрақсыз болады.

Қорытынды: Ормуз бұғазы жабылса, әлемдік мұнай нарығында үлкен шок болады. Қысқа мерзімде мұнай экспорттаушы ел ретінде Қазақстан пайда көре алады. Бірақ ұзақ мерзімде әлемдік экономиканың әлсіреуі, инфляция және геосаяси тұрақсыздық Қазақстан үшін тәуекел туғызады.

Abai.kz