Ortalyq referendum komissiyasynyng aldyn ala derekterine sәikes, 15 nauryzda ótken respublikalyq referendumgha qatysqan qazaqstandyqtardyng 87,15%-y jana Konstitusiya qabyldaudy qoldap dauys berdi. Saylaushylardyng qatysu kórsetkishi – 73,12%.  

Ekzitpoldar derekteri kelesini rastaydy:

– Euraziyalyq integrasiya institutynyng zertteuine sәikes, jana Konstitusiyany qabyldaudy boljamdy saylaugha qatysu dengeyi 75,3% (qatelik shegi ±1%) dep eseptegende 30 myng saualnamagha qatysqan azamattyn 86,7%-y qoldaghan.

– «Astana Sosiys-A» keshendi әleumettik zertteuler institutynyng saualnamasy boyynsha, dauys beruge qatysqandardyn 87,4%-y  qoldaghan, boljamdy qatysu dengeyi 73,8% (qatelik shegi ±1,5%).

– Úqsas nәtiyjeni Qoghamdyq sayasat institutynyng ekzitpoly da kórsetti: saualnamagha qatysqan 24 myng respondentting 88,6%-y jana Konstitusiyany qoldaghan. Boljamdy qatysu dengeyi – 72,1%.

Ýsh ekzitpoldyng da derekteri jana Konstitusiyany qoldau dengeyi shamamen 87-89% aralyghynda. Búl әrtýrli әleumettanulyq kompaniyalardyng baghalaularynyng joghary dәrejede sәikes kelip otyrghanyn bildiredi jәne referendum nәtiyjelerin qazaqstandyqtardyn túraqty tandauy retinde qarastyrugha mýmkindik beredi.

Demokratiya institutynyng әleumettik saualnamasynyng nәtiyjeleri qogham tek zandy ózgeristerdi ghana emes, sonymen birge elding bolashaghyn anyqtaytyn prinsipterdi de qoldaytynyn kórsetti.

Atap aitqanda, birinshi orynda tabighatqa qúrmet qaghidatyn konstitusiyalyq dengeyde bekitu túr. Qazaqstandyqtardyng 86,5%-y búl normany tolyghymen qoldasa, al taghy 8,5%-y ony qoldaytynyn bildirgen. Búl shamamen 95% qoghamdyq qoldaudy kórsetedi. Saualnama nәtiyjeleri tabighatqa jauapkershilikpen qarau qazaqstandyqtar ýshin birtindep minez-qúlyqtyng qalypty normasyna ainalyp kele jatqanyn anghartady.

Qoldau dengeyi boyynsha ekinshi orynda jana Konstitusiyada mәdeniyet pen bilim, ghylym jәne innovasiyalar qúndylyqtaryn bekitu mәselesi túr. Azamattardyng 78,6%-y búl normany tolyq qoldaytynyn, al taghy 13%-y ony qoldaytynyn bildirgen. Búl halyqtyng 91%-dan astamynyng qoldauy. Qoghamda elding bolashaghyn tek ekonomikalyq resurstarmen ghana emes, eng aldymen adamy kapitalmen baylanystyratyn kózqaras barghan sayyn aiqyn kórine bastady. Búl – bilim, bilimge negizdelgen qúndylyqtar, ghylymy zertteuler men innovasiyalar.

Ýshinshi ereje azamattardyng sifrlyq ortadaghy derbes derekterin qorghaugha qatysty. Qazaqstandyqtardyng 77,7%-y búl normany Konstitusiyada bekitudi tolyq qoldaydy, al respondentterding taghy 12,2%-y «kóbine qoldaymyn» dep jauap bergen. Jalpy qoldau dengeyi shamamen – 90%. Múnday normany Konstitusiyada bekitu býkil әlemdegi tehnologiyalyq kompaniyalar men investorlargha manyzdy signal retinde qarastyryluy mýmkin: Qazaqstan sifrlyq damudy adam qúqyqtaryn qorghaudyng zamanauy standarttary negizinde qúrugha niyetti.

Osy normalar arqyly Qazaqstannyng damuynyng jana formulasy: ekologiya, bilim jәne sifrlyq qúqyqtar qalyptasuda.

Áleumettik saualnama derekteri sonday-aq kәsiby bilimge degen senimning artqanyn da kórsetedi. Respondentterge: «Konstitusiyalyq reforma boyynsha qanday toptardyng pikiri siz ýshin manyzdy?» degen súraq qoyyldy. Árbir ýshinshi qazaqstandyq (31,6%) senim artatyn kәsiby top retinde zangerlerdi ataghan. Taghy bir manyzdy әri jana senim artylatyn top sarapshylar qauymdastyghy boldy, olardyng qatarynda sayasattanushylar, әleumettanushylar jәne taldaushylar bar (23,1%).

Búl derekter qogham sanasyndaghy belgili bir tújyrymdamalyq ózgeristi kórsetedi. Býginde qazaqstandyqtardyng kóbi kәsiby bilim men saraptamalyq qúzyrettilikke kóbirek mәn bere bastaghan.

Taghy bir manyzdy mәsele – biylik instituttaryna degen senim dengeyine qatysty. Saualnama derekteri Qazaqstan Preziydentine degen senimning túraqty týrde joghary ekenin kórsetedi (shamamen 86%). Konstitusiyalyq reforma Memleket basshysynyng bastamasy bolghandyqtan, ol ekologiyalyq túraqtylyq, ghylym men innovasiyalardy damytu, azamattardyng sifrlyq qúqyqtaryn qorghau siyaqty zamanauy kýn tәrtibindegi manyzdy mәselelerdi keng qoghamdyq talqylaugha shyghardy. Sondyqtan joghary senim dengeyin jýrgizilip jatqan ózgerister baghytyn qoldau retinde de týsinuge bolady.

Búl baghalaulardy qazaqstandyqtardyng elding damu baghytyn qalay qabyldaytynyn kórsetetin kenirek kontekste qarastyru manyzdy. «Sizding oiynyzsha, Qazaqstan dúrys baghytta damyp kele me, әlde búrys baghytta ma?» degen súraqqa respondentterding basym bóligi ong bagha bergen. Atap aitqanda, 30,6% elding damuyn sózsiz dúrys baghytta dep sanasa, al taghy 47,8% Qazaqstan kóbine dúrys baghytta damyp jatyr dep ataghan. Ong baghalaudyng jiyntyq ýlesi – 78,4%.

Shyn mәninde, jana Konstitusiyany talqylau Qazaqstannyng XXI ghasyrda qanday memleket bolghysy keletini turaly pikiralmasugha ainaldy. Qoghamnyng jauaptary jetkilikti aiqyn kórinedi. Búl ekologiyalyq jauapkershilik qoghamdyq normagha ainalatyn el. Bilim, ghylym jәne innovasiya damudyng negizgi resursy retinde qarastyrylatyn memleket. Sonymen qatar, búl adam qúqyqtary tek fizikalyq kenistikte ghana emes, sifrlyq orta da da qorghalatyn el.

Abai.kz