ورتالىق رەفەرەندۋم كوميسسياسىنىڭ الدىن الا دەرەكتەرىنە سايكەس، 15 ناۋرىزدا وتكەن رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمعا قاتىسقان قازاقستاندىقتاردىڭ 87,15%-ى جاڭا كونستيتۋتسيا قابىلداۋدى قولداپ داۋىس بەردى. سايلاۋشىلاردىڭ قاتىسۋ كورسەتكىشى – 73,12%.  

ەكزيتپولدار دەرەكتەرى كەلەسىنى راستايدى:

– ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا ينستيتۋتىنىڭ زەرتتەۋىنە سايكەس، جاڭا كونستيتۋتسيانى قابىلداۋدى بولجامدى سايلاۋعا قاتىسۋ دەڭگەيى 75,3% (قاتەلىك شەگى ±1%) دەپ ەسەپتەگەندە 30 مىڭ ساۋالناماعا قاتىسقان ازاماتتىڭ 86,7%-ى قولداعان.

– «استانا سوتسيس-ا» كەشەندى الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ساۋالناماسى بويىنشا، داۋىس بەرۋگە قاتىسقانداردىڭ 87,4%-ى  قولداعان، بولجامدى قاتىسۋ دەڭگەيى 73,8% (قاتەلىك شەگى ±1,5%).

– ۇقساس ناتيجەنى قوعامدىق ساياسات ينستيتۋتىنىڭ ەكزيتپولى دا كورسەتتى: ساۋالناماعا قاتىسقان 24 مىڭ رەسپوندەنتتىڭ 88,6%-ى جاڭا كونستيتۋتسيانى قولداعان. بولجامدى قاتىسۋ دەڭگەيى – 72,1%.

ءۇش ەكزيتپولدىڭ دا دەرەكتەرى جاڭا كونستيتۋتسيانى قولداۋ دەڭگەيى شامامەن 87-89% ارالىعىندا. بۇل ءارتۇرلى الەۋمەتتانۋلىق كومپانيالاردىڭ باعالاۋلارىنىڭ جوعارى دارەجەدە سايكەس كەلىپ وتىرعانىن بىلدىرەدى جانە رەفەرەندۋم ناتيجەلەرىن قازاقستاندىقتاردىڭ تۇراقتى تاڭداۋى رەتىندە قاراستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

دەموكراتيا ينستيتۋتىنىڭ الەۋمەتتىك ساۋالناماسىنىڭ ناتيجەلەرى قوعام تەك زاڭدى وزگەرىستەردى عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە ەلدىڭ بولاشاعىن انىقتايتىن پرينتسيپتەردى دە قولدايتىنىن كورسەتتى.

اتاپ ايتقاندا، ءبىرىنشى ورىندا تابيعاتقا قۇرمەت قاعيداتىن كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە بەكىتۋ تۇر. قازاقستاندىقتاردىڭ 86,5%-ى بۇل نورمانى تولىعىمەن قولداسا، ال تاعى 8,5%-ى ونى قولدايتىنىن بىلدىرگەن. بۇل شامامەن 95% قوعامدىق قولداۋدى كورسەتەدى. ساۋالناما ناتيجەلەرى تابيعاتقا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ قازاقستاندىقتار ءۇشىن بىرتىندەپ مىنەز-قۇلىقتىڭ قالىپتى نورماسىنا اينالىپ كەلە جاتقانىن اڭعارتادى.

قولداۋ دەڭگەيى بويىنشا ەكىنشى ورىندا جاڭا كونستيتۋتسيادا مادەنيەت پەن ءبىلىم، عىلىم جانە يننوۆاتسيالار قۇندىلىقتارىن بەكىتۋ ماسەلەسى تۇر. ازاماتتاردىڭ 78,6%-ى بۇل نورمانى تولىق قولدايتىنىن، ال تاعى 13%-ى ونى قولدايتىنىن بىلدىرگەن. بۇل حالىقتىڭ 91%-دان استامىنىڭ قولداۋى. قوعامدا ەلدىڭ بولاشاعىن تەك ەكونوميكالىق رەسۋرستارمەن عانا ەمەس، ەڭ الدىمەن ادامي كاپيتالمەن بايلانىستىراتىن كوزقاراس بارعان سايىن ايقىن كورىنە باستادى. بۇل – ءبىلىم، بىلىمگە نەگىزدەلگەن قۇندىلىقتار، عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن يننوۆاتسيالار.

ءۇشىنشى ەرەجە ازاماتتاردىڭ تسيفرلىق ورتاداعى دەربەس دەرەكتەرىن قورعاۋعا قاتىستى. قازاقستاندىقتاردىڭ 77,7%-ى بۇل نورمانى كونستيتۋتسيادا بەكىتۋدى تولىق قولدايدى، ال رەسپوندەنتتەردىڭ تاعى 12,2%-ى «كوبىنە قولدايمىن» دەپ جاۋاپ بەرگەن. جالپى قولداۋ دەڭگەيى شامامەن – 90%. مۇنداي نورمانى كونستيتۋتسيادا بەكىتۋ بۇكىل الەمدەگى تەحنولوگيالىق كومپانيالار مەن ينۆەستورلارعا ماڭىزدى سيگنال رەتىندە قاراستىرىلۋى مۇمكىن: قازاقستان تسيفرلىق دامۋدى ادام قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ زاماناۋي ستاندارتتارى نەگىزىندە قۇرۋعا نيەتتى.

وسى نورمالار ارقىلى قازاقستاننىڭ دامۋىنىڭ جاڭا فورمۋلاسى: ەكولوگيا، ءبىلىم جانە تسيفرلىق قۇقىقتار قالىپتاسۋدا.

الەۋمەتتىك ساۋالناما دەرەكتەرى سونداي-اق كاسىبي بىلىمگە دەگەن سەنىمنىڭ ارتقانىن دا كورسەتەدى. رەسپوندەنتتەرگە: «كونستيتۋتسيالىق رەفورما بويىنشا قانداي توپتاردىڭ پىكىرى ءسىز ءۇشىن ماڭىزدى؟» دەگەن سۇراق قويىلدى. ءاربىر ءۇشىنشى قازاقستاندىق (31,6%) سەنىم ارتاتىن كاسىبي توپ رەتىندە زاڭگەرلەردى اتاعان. تاعى ءبىر ماڭىزدى ءارى جاڭا سەنىم ارتىلاتىن توپ ساراپشىلار قاۋىمداستىعى بولدى، ولاردىڭ قاتارىندا ساياساتتانۋشىلار، الەۋمەتتانۋشىلار جانە تالداۋشىلار بار (23,1%).

بۇل دەرەكتەر قوعام ساناسىنداعى بەلگىلى ءبىر تۇجىرىمدامالىق وزگەرىستى كورسەتەدى. بۇگىندە قازاقستاندىقتاردىڭ كوبى كاسىبي ءبىلىم مەن ساراپتامالىق قۇزىرەتتىلىككە كوبىرەك ءمان بەرە باستاعان.

تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە – بيلىك ينستيتۋتتارىنا دەگەن سەنىم دەڭگەيىنە قاتىستى. ساۋالناما دەرەكتەرى قازاقستان پرەزيدەنتىنە دەگەن سەنىمنىڭ تۇراقتى تۇردە جوعارى ەكەنىن كورسەتەدى (شامامەن 86%). كونستيتۋتسيالىق رەفورما مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسى بولعاندىقتان، ول ەكولوگيالىق تۇراقتىلىق، عىلىم مەن يننوۆاتسيالاردى دامىتۋ، ازاماتتاردىڭ تسيفرلىق قۇقىقتارىن قورعاۋ سياقتى زاماناۋي كۇن تارتىبىندەگى ماڭىزدى ماسەلەلەردى كەڭ قوعامدىق تالقىلاۋعا شىعاردى. سوندىقتان جوعارى سەنىم دەڭگەيىن جۇرگىزىلىپ جاتقان وزگەرىستەر باعىتىن قولداۋ رەتىندە دە تۇسىنۋگە بولادى.

بۇل باعالاۋلاردى قازاقستاندىقتاردىڭ ەلدىڭ دامۋ باعىتىن قالاي قابىلدايتىنىن كورسەتەتىن كەڭىرەك كونتەكستە قاراستىرۋ ماڭىزدى. «ءسىزدىڭ ويىڭىزشا، قازاقستان دۇرىس باعىتتا دامىپ كەلە مە، الدە بۇرىس باعىتتا ما؟» دەگەن سۇراققا رەسپوندەنتتەردىڭ باسىم بولىگى وڭ باعا بەرگەن. اتاپ ايتقاندا، 30,6% ەلدىڭ دامۋىن ءسوزسىز دۇرىس باعىتتا دەپ ساناسا، ال تاعى 47,8% قازاقستان كوبىنە دۇرىس باعىتتا دامىپ جاتىر دەپ اتاعان. وڭ باعالاۋدىڭ جيىنتىق ۇلەسى – 78,4%.

شىن مانىندە، جاڭا كونستيتۋتسيانى تالقىلاۋ قازاقستاننىڭ XXI عاسىردا قانداي مەملەكەت بولعىسى كەلەتىنى تۋرالى پىكىرالماسۋعا اينالدى. قوعامنىڭ جاۋاپتارى جەتكىلىكتى ايقىن كورىنەدى. بۇل ەكولوگيالىق جاۋاپكەرشىلىك قوعامدىق نورماعا اينالاتىن ەل. ءبىلىم، عىلىم جانە يننوۆاتسيا دامۋدىڭ نەگىزگى رەسۋرسى رەتىندە قاراستىرىلاتىن مەملەكەت. سونىمەن قاتار، بۇل ادام قۇقىقتارى تەك فيزيكالىق كەڭىستىكتە عانا ەمەس، تسيفرلىق ورتا دا دا قورعالاتىن ەل.

Abai.kz