Preziydent Qasym-Jomart Toqaev jaqynda Qoja Ahmet Yasauy ordenin Qazaqstannyng memlekettik marapattar tizimine qosu turaly jarlyqqa qol qoyatynyn mәlimdedi.

«Men jaqyn arada Qoja Ahmet Yasauy ordenin memlekettik marapattar tizimine qosu turaly jarlyqqa qol qoyamyn. Búl bedeldi marapat tanymal otandyq jәne sheteldik ghalymdargha, memlekettik qyzmetkerlerge jәne qogham qayratkerlerine beriledi. Mening oiymsha, búl orden joghary mәrtebege ie boluy kerek. Últtyq biregeylik jәne erekshe mәdeniyet - búl negizsiz progressivti memleket qúru mýmkin emes», - dep atap ótti Preziydent.

«Últtyq qúryltaydyng bir otyrysynda men әigili Qoja Ahmet Yasauy turaly aittym. Biz búl әlemge әigili oishyldy, eng aldymen, qazaq halqynyng kórnekti ókili retinde qarastyruymyz kerek. Biz onyng múrasyn әlemning týkpir-týkpirinde, әsirese iri elderde keninen nasihattauymyz kerek, biraq eng bastysy, onyng shygharmashylyghyn otandastarymyzgha tanystyruymyz kerek», - dedi Toqaev.

Ol sonday-aq: «Qoja Ahmet Yasauiyge joghary sapaly kitaptar men filimder arnaluy kerek jәne onyng biregey intellektualdyq múrasyna arnalghan oqular barlyq aimaqtarda úiymdastyryluy kerek», - dep mәlimdedi.

Búghan deyin Toqaev Týrkistandaghy kesenede jerlengen úly oishyl jәne ruhany tәlimger Qoja Ahmet Yasauy men basqa da tanymal tarihy túlghalardy eske aldy. Aytpaqshy, kesene YuNESKO-nyng Dýniyejýzilik múra tizimine engizilgen.

Qoja Ahmet Yasauy týrki әlemining kórnekti ruhany kósemi, aqyny jәne filosofy boldy, ol Ortalyq Aziyadaghy islam mәdeniyetining damuyna tereng әser etti. Ol Sayram qalasynda dýniyege kelgen jәne ómirining kóp bóligin aimaqtyng manyzdy ruhany ortalyghyna ainalghan Týrkistanda ótkizdi.

Yasauiyding negizgi ýlesi – sufizm iydeyalaryn taratu – ishki tazarugha, ruhany jetiluge ​​jәne Qúdaygha jaqyndaugha baghyttalghan islamnyng mistikalyq tarmaghynyng biri. Ol týrki halyqtarynyng diny sanasyn qalyptastyruda manyzdy ról atqarghan Yasauy tarikasyn qúrdy. Onyng ilimderi týrki tilinde uaghyz aityp, diny bilimdi keng auditoriyagha qoljetimdi etkendikten, qoljetimdiligi men qarapayymdylyghymen erekshelendi.

Yasauy múrasynda onyng «Diuan-y Hikmet» («Danalyq kitaby») enbegi erekshe oryn alady. Búl jinaqta ol ómirding mәni, morali, senim jәne qoghamgha qyzmet etu turaly kózqarastaryn bayandady. Onyng ólenderi didaktikalyq boldy, adamdardy qarapayymdylyqqa, әdilettilikke, shydamdylyqqa jәne shynayy senimge shaqyrdy.

Yasauiyding diny jәne әleumettik qyzmeti tek ruhany tәrbiyege ghana emes, sonymen qatar qoghamnyng moralidyq negizderin nyghaytugha da baghyttalghan. Ol әdiletsizdikke, ashkózdikke jәne ekijýzdilikke qarsy shyghyp, tendik pen bauyrlastyq iydealdaryn nasihattady. Onyng enbegining arqasynda Ortalyq Aziyadaghy islam gumanistik jәne halyqtyq sipatqa ie boldy.

Yasauy qaytys bolghannan keyin onyng ilimderi shәkirtteri arqyly tarala berdi. Týrkistandaghy kesenesi ziyarat ornyna jәne manyzdy mәdeny jәne tarihy eskertkishke ainaldy. Býginde Yasauy Qazaqstan men býkil týrki әlemining ruhany mәdeniyeti tarihyndaghy manyzdy túlghalardyng biri bolyp sanalady.

Osylaysha, Qoja Ahmet Yassauy óz zamanynda diny oy men qoghamdyq ómirding damuynda manyzdy ról atqardy. Onyng ruhaniyatqa, moraligha jәne basqalargha qyzmet etuge negizdelgen iydeyalary qazirgi qoghamda ózekti bolyp qala beredi.

Kerimsal Júbatqanov,

tarih ghylymdarynyng kandidaty, S. Seyfullin atyndaghy Qazaq agrotehnikalyq zertteu uniyversiytetining dosenti

Abai.kz