Sәrsenbi, 25 Nauryz 2026
Alasapyran 180 0 pikir 25 Nauryz, 2026 saghat 13:38

Arab elderi nelikten Irangha toytarys bermedi?

Suret: vesti.az saytynan alyndy.

Amerika Qúrama Shtattary men Izraili 28 aqpanda Irangha qarsy birlesken әskery operasiya bastaghan kezde, Tegeran birden kek qaytaryp, tek Izrailige ghana emes, sonymen qatar Amerika Qúrama Shtattarymen tyghyz baylanysy bar Parsy shyghanaghy memleketterine de shabuyl jasady.

Bahreyn, Kuveyt, Saud Arabiyasy, Katar, Oman, әsirese Birikken Arab Ámirlikteri (BAÁ) nysanagha ainaldy.

Iran aimaqtaghy AQSh әskery bazalaryna shabuyl jasaumen qatar, azamattyq infraqúrylymgha, sonyng ishinde әuejay, qonaq ýi, túrghyn ýilerge, әsirese energetikalyq nysandargha shabuyl jasaghanyn mәlimdedi.

Degenmen, býgingi kýnge deyin Parsy shyghanaghy memleketteri soghysqa tikeley qatysudan qashqaqtap, Irangha qarymta shabuyl jasamaudy jón kórdi.

«Arab elderining kózqarasy boyynsha, búl olardyng soghysy emes, kek alu olardy tek «әlipting artyn baghushydan» basty nysanagha ainaldyrady, múnyng artynda jenilis kýtip túrghanyn biledi», - deydi AQSh-tyng Halyqaralyq sayasat ortalyghynyng ghylymy qyzmetkeri Sina Tussiy.

Tussy múnday salqynqandy sheshimge «әlsizdik, strategiyalyq payym jәne az olja» sebep bolghan dep sanaydy.

Ol Parsy shyghanaghy memleketterining ekonomikasy energetikalyq infraqúrylymgha, keme qatynasyna jәne investorlardyng senimine qatty tәueldi ekenin, әri «Irannyng olardy búza alatynyn dәleldegenin» atap ótti.

Irannyng әlemdik ekonomika ýshin manyzdy keme qatynasy joldary bolyp tabylatyn Parsy shyghanaghy men Ormuz búghazyn ýnemi negizgi tetik retinde kәdege jaratatynyn basa aitu kerek.

Londondaghy Korolidik kolledjding qorghanys zertteuleri kafedrasynyng oqytushysy doktor Rob Geyst Pinfold Parsy shyghanaghy elderining aimaqtaghy dini bólek Izrailimen birge alghy shepke attanuy mýmkin emes ekenin, «osy joly Izraili Amerika Qúrama Shtattaryn soghysqa sýirep apardy» degen pikirding tereng ornyqqanyn aitady.

Pinfordtyng pikirinshe, Parsy shyghanaghy elderining kóptegen kóshbasshylarynyng sheshimine AQSh bastaghan Iraq soghysynyng saldary әlide tereng әser etude.

2003 jyly AQSh Irakqa basyp kirip, Saddam Huseynning rejiymin jyldam qúlatty. Alayda, odan keyin biylik vakuumy, kóterilis, sektalyq zorlyq-zombylyq jәne Irak pen odan tys aimaqta jyldar boyy túraqsyzdyq ornady.

«2003 jyldyng eles әli kezip jýr», - deydi Pinford.

Onyng pikirinshe, AQSh әskery bazalary men әskerlerin ornalastyrudan basqa, keybir Parsy shyghanaghy memleketteri barlau mәlimetterimen bólisedi jәne AQSh-tyng әue qorghanys jýielerine sýienedi. Parsy shyghanaghy sheneunikteri búl jýieler Irannyng zymyran shabuyldarynyng kópshiligin toqtatqanyn aitady.

Degenmen, Pinford Parsy shyghanaghy kóshbasshylary әli de diplomatiya shabuyldardy toqtatudyng jalghyz joly dep sanaytynyn mәlimdedi.

Pinford Irannyng Parsy shyghanaghynyng barlyq memleketterine «birdey dәrejede» shabuyl jasamaghanyn, búl onyng әr elmen qarym-qatynasynyng әrtýrli ekenin kórsetedi dep atap ótti.

BAÁ búl qaqtyghysta eng jii shabuylgha úshyraghan elderding biri boldy. 2020 jyly BAÁ de, Bahreyn de Izrailimen qarym-qatynastaryn qalypqa keltirdi.

Kerisinshe, Iran men Batys arasynda úzaq uaqyt boyy deldaldyq ról atqarghan Omangha Iran әldeqayda az shabuyl jasady.

Pinford: «Oman Irannyng jana Jogharghy Kóshbasshysyn (Modjtaba Hameneiydi) qúttyqtaghan jalghyz Parsy shyghanaghy memleketi boldy, basqalary qúptamady», - dep atap ótti.

Degenmen, Dubay qoghamdyq sayasatty zertteu ortalyghynyng bas diyrektory Mohammed Baharun: «Iran Parsy shyghanaghy memleketterin Irangha qarsy keneyip kele jatqan odaqqa iytermeleydi», - deydi.

Ol: «Parsy shyghanaghy memleketterine shabuyl jasau arqyly Iran olardy dúshpangha ainaldyryp, eshkim qalamaytyn ýlken soghysty tútandyru qaupinde túr», - deydi.

Parsy shyghanaghy elderining kózqarasyn ózgerte alatyn taghy bir ssenariy - Irannyng aimaqtyq ókilderining olargha tikeley shabuyly.

«Eger olargha husitter shabuyl jasasa... búl jana maydan ashady», - dedi Pinford.

Búl ssenariyde Parsy shyghanaghy elderi qaqtyghysty tek AQSh pen Izraili arasyndaghy mәsele retinde ghana emes, sonymen qatar ózderine qatysty mәsele retinde qabyldauy mýmkin. Qalay bolghanda da, Parsy shyghanaghy elderi qazir kek almasa da, Pinford Irannyng strategiyasy «óte qauipti» dep mәlimdedi.

«Iran Parsy shyghanaghy elderimen barlyq baylanystaryn búzyp jatyr, búl Irannyng búl qaqtyghysty ómir men ólim mәselesi retinde qarastyratynyn kórsetedi», - dedi Hiya. Ol Parsy shyghanaghy elderi Irannyng shabuyldaryn, әsirese azamattyq nysandargha qatysty shabuyldaryna ýnsiz qarap otyra bermeytinin de atap ótti.

Sayyp kelgende, ol Irannyng Parsy shyghanaghy elderi arqyly Vashingtongha qysym jasatu strategiyasy keri әser etui mýmkin dep sanaydy.

«Olar (Parsy shyghanaghy elderi) bastapqyda Irangha qarsy AQSh-Izraili soghysyna qarsy bolghanymen, endi óz qauipsizdigine Irannan keletin qauip kýsheygendikten AQSh-tyng әskery әreketterin qoldau – Irandy toqtatudyng jyldam joly bolady dep sanauy mýmkin».

Derekkóz: BBC

Abai.kz

0 pikir