Ádebiyettegi qadirli aqsaqaldarymyzdyng biri, belgili jazushy-syqaqshy Ghabbas Qabyshúlynyng shygharmalaryn sýiip oqimyn, kisilik kelbetine, azamattyq ústanymyna qúrmetpen qaraymyn.

Ghabbas aqsaqaldyng qazaq satirasynyng qorjynyna qosqan ýlesi qomaqty. Búl kisining shygharmalarynda oqyrmannyng ishek-silesin qatyrar oinaqy әzil-ospaq ta az emes, usoyqy uyty mol zildi mysqyl da barshylyq. Onyng «Mysyqta nege saqal joq?», «Búl әlgi kim ghoy...», «Haliniz qalay?» sekildi satiralyq jinaqtary ótken ghasyrdyng 70-80-jyldary syqaqsýier qauymnyng qolynan týspey, týte-týtesi shyqqansha oqylghan baqytty kitaptar bolghany anyq. Múnyng ózi – «Ázil týbi – zil» deytin uәjge qúmbyl qazaq oqyrmanynyng Gh.Qabyshúlynyng jay ezu tartqyzyp otyryp-aq osyp salatyn ótkir satirasyna bergen layyqty da әdil baghasy ispetti.

Ghabang tuyndylarynda kóterilgen ózekti mәselelerdi tizgennen góri bizge qayta ol qozghamaghan taqyryptardy termelegen onayyraq bolar. Býginge deyin kýn tәrtibinen týspey túrghan, al ol uaqytta tipten kókeydi myng tesken baspana zary – «Almaly ken» atty әngimesine arqauy. Bala-shaghasyn arqalap ap, «ke-e-eng Almalyny» kezip, kórmegen qúqayy qalmaghan bas keyipkerding bastan kesher «qyzyq-shyjyq» hikmeti arqyly avtor qalagha at basyn búrghan bar qazaqtyng basty uayymyn aldynyzgha jayyp salady. Kýlip oqisyz, qyzyghyp oqisyz, aqyrynda qalyng oidyng qúshaghyna qalay kýmp bergeninizdi óziniz de bayqamay qalasyz. Al әdeby ómirdegi baqtalastyqqa úlasyp ketip jatatyn bәsekelestikti, pikir qayshylyghynan tuyndaytyn talgham-talap talasyn, pendeshilikten bastau alatyn dau-damaydy kәdimgi futbol reportajy («Reportaj» әngimesi) mәnerinde bayandau tәsili qalay sәtti shyqqan! Jer ortasynan asqanyna qaramay, «jas bop jýre bergisi keletin», «qartaymaytyn» ólermen shaldar («Jantalas»), bastyq kórse-aq bas shúlghy jóneletin «jastyghy dayyn túrar» jaghympazdar («Qos qara men sary qajy»), týieni týgimen jútqandy bylay qoyyp, tútas zauyt-fabrikany jalmap tynghan jalmauyzdar («Revizor»)... aita bersek, syqaqshy qaruynyng (qalamynyn) «qarauylyna» ilikken keyipkerler legi týgesilmesi haq. Osydan qyryq jyl búryn emes, dәl qazir aramyzda jýrgen adamdardy menzep otyrghanday әserde qalasyz.

Ghabbas aqsaqal jurnalistika salasynda da kóp enbek etti. Shyghys Qazaqstan oblystyq gazetine on shaqty jylyn berip, sonyng qaynaghan qazanynda әbden ysylyp, shyndalyp kelgen ol keyin «Qazaq әdebiyeti» basylymynda júmys istedi. Sosyn Qazaqstan Jazushylar Odaghynda úzaq jyldar qyzmet etkeni, Ádeby qordy basqarghany, óz isin adal atqarghany kóziqaraqty júrtshylyqtyng bәrine mәlim. Dýniyeden ótken túghyrly túlghalarymyz turaly «Saghynysh sazy», «Adamnyng keybir kezderi» atty estelik-kitaptaryn da eljirey, rizashylyqpen oqydyq.

«Ara-Shmeli» jurnalynyng tanymaldyghy artyp, taralymy kóbeyip (600 myngha deyin jetken – osy kýni múnsha oqyrmanyng boluy mýmkin ekenin oilaudyng ózine jýreging daualamas!), ósip-órkendegen bir kezenine de Ghabannyng sinirgen enbegi mol. Ótken ghasyrdyng 80-jyldary ol basqarghan «Ara» oqyrman qolynan týspeytin jurnalgha ainaldy. Qaghazbastylyqtyng qorghanyna túmsyq tirep, tyghyryqqa tap bolghan júrtshylyq basqa jerden qoldau taba almay, «Aradan» arasha súraytyn boldy.

– Á dep iske kirisken bette bayqasam, «Arada» da, «Shmelide» de bizding búrynghy myqty jazatyn felietonshy jigitterden eshkim qalmapty, jay әnsheyin «barypkel-shauypkelder» órip jýr, – dep eske alghan-dy bir súhbatymyzda Ghabbas aghamyz. – Sosyn olardy ary-beri qaghystyryp, qarastyryp jýrip ózge júmystargha shygharyp saldym da, Kópen Ámirbekti, Marat Núrqaliyevti, Qajytay Iliyasovty, Toqtarhan Shәripjanovty, Vladislav Karakany, Stanislav Malozemovty shaqyryp, kileng «sen túr, men atayyn» sayypqyrandardy jinap aldym. Osy myqtylardyng syn-felietondarynan song eki ministr, eki ghylymiy-zertteu instituynyng diyrektory, basqa da birneshe dókey qyzmetimen qosh aitysqany esimde. Ol kezde biylik oryndary baspasózdegi syngha erekshe mәn berushi edi ghoy...

Aty atalghan talanttardyng basyn qosyp, úiymshyl újym qúryp, qoghamnyng qordaly mәselelerin batyl jazugha ýndegen bas redaktor Ghabbas Qabyshúlynyng orny, әriyne, bólek bolatyn.   

Keyingi jyldary ziyaly qauym ókilderining kóbi әr qadamyn eseppen basyp, sózin de abaylap sóileytin boldy. Al Ghabbas aqsaqal – qashanda óz oiyn ashyq aitatyn, qoghamdyq ómirding qay salasyndaghy kemshilikterdi de maqala etip jazyp, baspasózge úsynyp jýrgen azat oily, sanasy sergek qalamger. «Osy neden, agha? Múnyng sizge ne qajeti bar? Qayta paydasynan ziyany basym shyghar? Biraz jasqa keldiniz, júrttyng kóbi «qoy, qúrysyn» dep tek jýrip, tynysh otyrugha kóshkeli qashan. Siz nege mazasyzsyz?» dep súraghanbyz birde. Sonda jazushy:

– Endi... búl – adamnyng jaratylysynan shyghar, әu basta «balshyghynnyng qalay iylengenine» baylanysty ghoy. Ákem jaryqtyq: «Balam, aqiqatty serik et, tipti ashtan óletindey jaghday bolsa da, adalynnan ól!» dep otyrushy edi. Sol tәrbie shyghar. Onyng ýstine, qarshadayymnan gazet-jurnal, kitap oqyp óstim. Ondaghy jazylghannyng qaysysy dúrys, qaysysy shyndyq, sony qoldap, quattap, ýn qosyp jýrdim. Jurnalistikagha, әdebiyetke kelgeli osy joldy ústanyp kelemin. Keybireuler «sayasatpen esh sharuam joq» deydi. Meninshe, sayasat – qazir jútyp jýrgen auamyz, iship jýrgen suymyz sekildi, adam ómirining ajyramas bóligine ainalyp ketti. Sondyqtan oghan mәn bermeu tipti mýmkin emes. Sayasat degen – halqynnyng túrmysy, elinning tirshiligi, otbasynnyng jaghdayy deysing be, bәrine qatysty, birtútas dýnie ghoy. Kózdi júmyp, qúlaqty bitep alyp, «mening onda, onyng mende sharuasy joq» deu qisyngha kele bermeydi. Kenes zamanynyng ózinde de qalamym qarap otyrmaghan janmyn, qazir de biiylikting keybir qadamdary, әdebiyet, mәdeniyet mәseleleri tónireginde pikirlerimdi aityp, jazyp, baghamdy berip otyramyn, – dep jauap bergen-di.

Sóz ónerine adaldyghy, qashanda әdildik tuyn biyik ústauy arqyly keyingi buyn qalamgerlerge ýlgi bola bilgen qadirmendi qariyany toqsan birinshi kóktemimen qúttyqtap qoyalyq!

Sәken Sybanbay

Abai.kz