Qasiret. Eng jaman qasiyetter syrtqa shyghyp, ashyq týrde búqaralyq aqparat qúraldarynda, adamdar arasyndaghy qarym-qatynasta, podezderde, liftilerde kórinis tabuda.

Kóshede, avtobustarda da dәl solay — kino siyaqty, ashyq agressivti, boqtyq sózderge toly til keninen taralghan.

Eng qorqynyshtysy — múnyng bәrining basty tútynushysy balalar: olar kishkentayynan bastap TikTok pen Instagram-da otyrady...

Qazirgi uaqytta adamnyng eng jaqsy qasiyetteri qajetsiz bolyp barady. Tipti keyde qauipti de kórinedi. Ókinishke qaray, búl azamattar ýshin de, qogham ýshin de, keyde tipti memleketter ýshin de ziyan.

Býginde men, kóptegen ózge jandar siyaqty,  óz kýshim men bilimimdi tolyq paydalana almauymnan qatty ar-újdan azabyn sezinemin. Men múny jeke ózim osylay qabyldaymyn.

Bilesizder me, mende mynaday bir kózqaras bar: adamdardy ishki jaghynan audaryp tastaghanday - ainalada boqtyq sóz aitatyn adamdar tym kóp!

Men búl turaly talay ret jazdym jәne jazudan jalyqpaymyn. Ómirimde múnday kólemde jәne múnday dәrejede boqtyq sózdi kórgen emespin.

Tipti bala kezimde, jasóspirim shaghymda, әskerde bolghanda, uniyversiytette oqyghanda da múnday ashyq boqtyqqa tap bolghan joqpyn. Ásirese kino men teatrda, qoghamdyq oryndarda, kóshede múndaydy kórmegen edim.

Tipti búzaqylarmen qaqtyghystar, tóbelester kezinde de qarsylastarym qatal sóilese de, sózderining 70–80 payyzy adamgha tәn, qalypty sózder bolatyn...

Songhy jeti-segiz jylda qoghamdy ózgertkim keledi - qoldan keler me eken?

Teledidar men әleumettik jeliler adamdardyng eng tómen qasiyetterin ashyp kórsetuge yqpal etip otyr. Ar-namysty taptaytyn, әdeptilik pen mәdeniyet ornatqan shekteulerdi joyatyn, qazaq jigiti men qazaq әieline tәn izgi minez-qúlyq pen sóz mәdeniyetin әlsiretetin ýrdis keng etek aldy.

Jaqsylyq pen adamgershilikke negizdelgen minez-qúlyq pen kórekm de biyazy «til әlemi» is jýzinde joyylyp bara jatyr.

Men búl adamdargha kómektese almaytynymdy týsinemin: qoghamdaghy til mәdeniyetining tómendeui, mәdeniyetsiz diny beyberekettik, paraqorlyq minez-qúlyqtyng kýshengi meni qatty alandatady.

Múnyng bәri mening kóz aldymda, dәl qazir, osy sәtte — 2026 jyldyng 25 sәuirinde, saghat 12:05-te bolyp jatyr: qalada da, auyldarda da, eldi mekenderde de adamdardyng mәdeniyeti men minez-qúlqynyng qúldyrauy jýrip jatyr.

Qazir balalarym osy ortada ómir sýrip jatqany meni alandatady.

Eger balalarymyz kishkentayynan bastap aldau, arsyzdyq, әielder men qarttardy qorlau, dәstýrli mәdeniyetti búrmalau, paraqorlyq, jemqorlyq, dórekilikke kóz júma qarau, biylik pen yqpaldyng shekten shyghuy siyaqty qúbylystardyng ishinde ósse — Qazaqstan qanday bolady?

Múnyng bәrin olar otbasynda da, әleumettik ortada da boyyna siniredi. Onyng ýstine, osy jetilmegen, moraligha jat әdetterdi óz әkeleri — paraqorlar, al analary — bәrin týsine túra ýndemeytinder — qoldap, qalyptastyryp otyr.

Men osylay jazamyn, men múny jýregimmen sezinemin. Halyq ýshin taysalmay kýresetin batyl jazushylar qayda?

Balalardyng qúlaghy men kózine ekrandar men әnder arqyly tógilip jatqan dórekilikke qarsy túratyn shygharmashylyq intelliygensiya qayda?

Qaydasyndar, aqyndar men teatr jәne kino әrtisteri?

Rejisserler men avtorlarmen birge sahnadan qoghamdaghy mәdeniyetting kýireui men azabyn jetkizu — senderding mindettering emes pe?

Nege biz ýnsiz ghana batpaqqa batyp bara jatyrmyz?!

Núrlan Esmúhanov

Qazaqshalaghan – Ábdirashit Bәkirúly

Abai.kz