Qazaqstanda «Últtyq qúryltay turaly» zang jobasy qyzu talqygha týsude. Búl qújat konsulitativtik-kenesshi organnyng mәrtebesin jana dengeyge kóterip, oghan búryn-sondy bolmaghan ókilettikter berudi kózdeydi. Otandyq BAQ taldaghan zang jobasyndaghy eng dauly әri qyzyqty tústar — Qúryltaydyng memlekettik organdargha, tipti arnayy qyzmetterge yqpal etu mýmkindigi. Búl «halyq ýnine» qúlaq týsu me, әlde biylikting jana baqylau qúraly ma?
Qúryltaydyng jana mәrtebesi: Kómekshi emes, baqylaushy
Zang jobasyna sәikes, Últtyq qúryltay jay ghana pikir almasu alanynan memlekettik sayasattyng baghyt-baghdaryn aiqyndaytyn manyzdy institutqa ainaluy tiyis. Qújatta Qúryltay mýshelerine memlekettik organdardyng basshylarynan esep talap etu jәne strategiyalyq sheshimderge yqpal etu qúqyghy berilgen.
Zang jobasyndaghy basty janalyqtar:
Senim votumy (Votum): Qúryltay mýsheleri belgili bir memlekettik baghdarlamalargha nemese lauazymdy túlghalardyng esebine qatysty óz pozisiyasyn bildire alady. Búl resmy týrde «senim bildiru» mehanizmi retinde júmys istemek.
ÚQK-ge jabyq súraular: Eng tanqalarlyq túsy — Qúryltaydyng Últtyq qauipsizdik komiyteti (ÚQK) siyaqty jabyq qúrylymdargha súrau salu mýmkindigi. Búl qoghamdyq organnyng memlekettik qúpiyalar men últtyq qauipsizdik mәselelerine qanshalyqty aralasa alatyny turaly súraq tughyzady.
Halyqtyq ókildik pe, әlde tandaulylar kluby ma?
Zang jobasynda Qúryltay qúramyn qalyptastyru tәrtibine de basa nazar audarylghan. Oghan qogham belsendileri, deputattar, sarapshylar men ónirlik ókilder kirui tiyis. Alayda, synshylar búl qúramnyng qalay irikteletinine kýmәnmen qaraydy.
Tәuelsizdik mәselesi: Eger Qúryltay mýshelerin Preziydent әkimshiligi bekitetin bolsa, olardyng Ýkimetke nemese arnayy qyzmetterge jasaghan súraulary qanshalyqty obektivti bolady?
Sheshimderding zandy kýshi: Qúryltay qabyldaghan úsynystar memlekettik organdar ýshin mindetti me, әlde «úsynys» kýiinde qala bere me? Zang jobasy búl baghytta atqarushy biylikke belgili bir dengeyde qysym jasau tetikterin qarastyrady.
Saraptama: «Eski» jýiening «jana» renki
Búl zang jobasy Qazaqstandaghy sayasy transformasiyanyng bir bólshegi ispettes. Biylik parlamentten tys taghy bir «baqylaushy organ» qúru arqyly qoghamdaghy narazylyqty konstruktivti arnagha búrudy kózdeydi.
Yqtimal tәuekelder:
Parlamentting rólin әlsiretu: Eger Qúryltaygha tym kóp ókilettik berilse, ol Mәjilis pen Senattyng funksiyalaryn qaytalap, zang shygharushy biylikting manyzyn tómendetui mýmkin.
Burokratiyanyng artuy: ÚQK men basqa da ministrlikterge qosymsha esep beru jýktemesining týsui memlekettik apparattyng júmysyn bayaulatuy yqtimal.
Bir sózben aitqanda
Últtyq qúryltay turaly zang — búl «Halyq ýnine qúlaq asatyn memleket» tújyrymdamasyn zandastyru әreketi. ÚQK-ge súrau salu jәne senim votumy siyaqty tarmaqtar Qúryltaydy sayasy sahnadaghy salmaqty oiynshygha ainaldyruy mýmkin. Alayda, búl instituttyng shynayy halyqtyq bolyp qaluy onyng zanyna emes, qúramyna jәne biylikten qanshalyqty derbes ekendigine baylanysty.
Eger Qúryltay shyn mәninde jabyq esikterdi ashyp, ótkir mәselelerdi kótere alsa, búl — demokratiya jolyndaghy qadam. Al eger ol tek «maqúldaushy organ» bolsa, jana zang tek qaghaz betindegi reforma bolyp qalmaq.
Sóz týiini: Zang jobasy әli de talqylanuda jәne oghan engiziletin týzetuler Qazaqstandaghy memlekettik basqaru jýiesining aldaghy onjyldyqtaghy kelbetin anyqtaydy.

Abai.kz