قازاقستاندا «ۇلتتىق قۇرىلتاي تۋرالى» زاڭ جوباسى قىزۋ تالقىعا تۇسۋدە. بۇل قۇجات كونسۋلتاتيۆتىك-كەڭەسشى ورگاننىڭ مارتەبەسىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىپ، وعان بۇرىن-سوڭدى بولماعان وكىلەتتىكتەر بەرۋدى كوزدەيدى. وتاندىق باق تالداعان زاڭ جوباسىنداعى ەڭ داۋلى ءارى قىزىقتى تۇستار — قۇرىلتايدىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارعا، ءتىپتى ارنايى قىزمەتتەرگە ىقپال ەتۋ مۇمكىندىگى. بۇل «حالىق ۇنىنە» قۇلاق ءتۇسۋ مە، الدە بيلىكتىڭ جاڭا باقىلاۋ قۇرالى ما؟
قۇرىلتايدىڭ جاڭا مارتەبەسى: كومەكشى ەمەس، باقىلاۋشى
زاڭ جوباسىنا سايكەس، ۇلتتىق قۇرىلتاي جاي عانا پىكىر الماسۋ الاڭىنان مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باعىت-باعدارىن ايقىندايتىن ماڭىزدى ينستيتۋتقا اينالۋى ءتيىس. قۇجاتتا قۇرىلتاي مۇشەلەرىنە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارىنان ەسەپ تالاپ ەتۋ جانە ستراتەگيالىق شەشىمدەرگە ىقپال ەتۋ قۇقىعى بەرىلگەن.
زاڭ جوباسىنداعى باستى جاڭالىقتار:
سەنىم ۆوتۋمى (Votum): قۇرىلتاي مۇشەلەرى بەلگىلى ءبىر مەملەكەتتىك باعدارلامالارعا نەمەسە لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ ەسەبىنە قاتىستى ءوز پوزيتسياسىن بىلدىرە الادى. بۇل رەسمي تۇردە «سەنىم ءبىلدىرۋ» مەحانيزمى رەتىندە جۇمىس ىستەمەك.
ۇقك-گە جابىق سۇراۋلار: ەڭ تاڭقالارلىق تۇسى — قۇرىلتايدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى (ۇقك) سياقتى جابىق قۇرىلىمدارعا سۇراۋ سالۋ مۇمكىندىگى. بۇل قوعامدىق ورگاننىڭ مەملەكەتتىك قۇپيالار مەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىنە قانشالىقتى ارالاسا الاتىنى تۋرالى سۇراق تۋعىزادى.
حالىقتىق وكىلدىك پە، الدە تاڭداۋلىلار كلۋبى ما؟
زاڭ جوباسىندا قۇرىلتاي قۇرامىن قالىپتاستىرۋ تارتىبىنە دە باسا نازار اۋدارىلعان. وعان قوعام بەلسەندىلەرى، دەپۋتاتتار، ساراپشىلار مەن وڭىرلىك وكىلدەر كىرۋى ءتيىس. الايدا، سىنشىلار بۇل قۇرامنىڭ قالاي ىرىكتەلەتىنىنە كۇمانمەن قارايدى.
تاۋەلسىزدىك ماسەلەسى: ەگەر قۇرىلتاي مۇشەلەرىن پرەزيدەنت اكىمشىلىگى بەكىتەتىن بولسا، ولاردىڭ ۇكىمەتكە نەمەسە ارنايى قىزمەتتەرگە جاساعان سۇراۋلارى قانشالىقتى وبەكتيۆتى بولادى؟
شەشىمدەردىڭ زاڭدى كۇشى: قۇرىلتاي قابىلداعان ۇسىنىستار مەملەكەتتىك ورگاندار ءۇشىن مىندەتتى مە، الدە «ۇسىنىس» كۇيىندە قالا بەرە مە؟ زاڭ جوباسى بۇل باعىتتا اتقارۋشى بيلىككە بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە قىسىم جاساۋ تەتىكتەرىن قاراستىرادى.
ساراپتاما: «ەسكى» جۇيەنىڭ «جاڭا» رەڭكى
بۇل زاڭ جوباسى قازاقستانداعى ساياسي ترانسفورماتسيانىڭ ءبىر بولشەگى ىسپەتتەس. بيلىك پارلامەنتتەن تىس تاعى ءبىر «باقىلاۋشى ورگان» قۇرۋ ارقىلى قوعامداعى نارازىلىقتى كونسترۋكتيۆتى ارناعا بۇرۋدى كوزدەيدى.
ىقتيمال تاۋەكەلدەر:
پارلامەنتتىڭ ءرولىن السىرەتۋ: ەگەر قۇرىلتايعا تىم كوپ وكىلەتتىك بەرىلسە، ول ءماجىلىس پەن سەناتتىڭ فۋنكتسيالارىن قايتالاپ، زاڭ شىعارۋشى بيلىكتىڭ ماڭىزىن تومەندەتۋى مۇمكىن.
بيۋروكراتيانىڭ ارتۋى: ۇقك مەن باسقا دا مينيسترلىكتەرگە قوسىمشا ەسەپ بەرۋ جۇكتەمەسىنىڭ ءتۇسۋى مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ جۇمىسىن باياۋلاتۋى ىقتيمال.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا
ۇلتتىق قۇرىلتاي تۋرالى زاڭ — بۇل «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن زاڭداستىرۋ ارەكەتى. ۇقك-گە سۇراۋ سالۋ جانە سەنىم ۆوتۋمى سياقتى تارماقتار قۇرىلتايدى ساياسي ساحناداعى سالماقتى ويىنشىعا اينالدىرۋى مۇمكىن. الايدا، بۇل ينستيتۋتتىڭ شىنايى حالىقتىق بولىپ قالۋى ونىڭ زاڭىنا ەمەس، قۇرامىنا جانە بيلىكتەن قانشالىقتى دەربەس ەكەندىگىنە بايلانىستى.
ەگەر قۇرىلتاي شىن مانىندە جابىق ەسىكتەردى اشىپ، وتكىر ماسەلەلەردى كوتەرە السا، بۇل — دەموكراتيا جولىنداعى قادام. ال ەگەر ول تەك «ماقۇلداۋشى ورگان» بولسا، جاڭا زاڭ تەك قاعاز بەتىندەگى رەفورما بولىپ قالماق.
ءسوز ءتۇيىنى: زاڭ جوباسى ءالى دە تالقىلانۋدا جانە وعان ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋلەر قازاقستانداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىنىڭ الداعى ونجىلدىقتاعى كەلبەتىن انىقتايدى.

Abai.kz