Býgin Astanadaghy «Tәuelsizdik sarayynda» Qazaqstangha memlekettik saparmen kelgen Resey Federasiyasynyng Preziydenti Vladimir Putindi saltanatty qarsy alu rәsimi ótti.

Preziydent Qasym-Jomart Toqaev Resey basshysyn ózi kýtip aldy. Mәrtebeli meymannyng qúrmetine Qazaqstan Respublikasy Áue qorghanysy kýshterining әskery úshaqtary Resey tuyn beyneleytin aq, kók jәne qyzyl týsti jolaqtardan iz tastap úshty.

Sodan song Qasym-Jomart Toqaev pen Vladimir Putin bir birine resmy delegasiya mýshelerin tanystyrdy. Qúrmet qarauylynyng bastyghy raport berip, eki elding memlekettik әnúrandary shyrqaldy. Onan song Qasym-Jomart Toqaev pen Vladimir Putin shaghyn qúramda kelissóz jýrgizdi.

Qasym-Jomart Toqaev:

– Qúrmetti Vladimir Vladimirovich, elordagha qosh keldiniz! Memlekettik saparmen kelgeninizge quanyshtymyn. Búl sapardyng elderimiz arasyndaghy strategiyalyq seriktestik pen odaqtastyq qatynastardy damytu túrghysynan mәni zor. Sonymen qatar Euraziya qúrlyghyndaghy qauipsizdik pen túraqtylyqty qamtamasyz etude de airyqsha mәnge ie dep oilaymyn. Óitkeni bizding elderimiz alyp Euraziya kenistigining ózegi sanalady. Osy orayda eki mәseleni erekshe atap ótkim keledi. Birinshisi, elderimiz arasyndaghy strategiyalyq seriktestik pen odaqtastyq qatynastardyng jeti negizi turaly birlesken mәlimdeme. Jeti – qasiyetti san. Qújat óte mazmúndy. Búl jóninde baspasóz konferensiyasynda tolyghyraq aitamyn. Ony ózim qarap, týzetuler engizdim. Atalghan mәlimdeme eki el jylnamasyna manyzdy oqigha retinde enedi dep senemin. Ekinshisi, Qazaqstanda atom elektr stansiyasynyng qúrylysyna qatysty kelisimge qol qong. Osy jobagha qoldau kórsetkeniniz ýshin Sizge rizashylyghymdy bildiremin. AES qúrylysy turaly kelisimning strategiyalyq mәni jóninde aita beru artyq. Búl bәrine týsinikti. Biz – dostas, bauyrlas eldermiz. Ortaq bay tarihymyz bar, mәdeny dәstýrlerimiz ben halyqtarymyzdyng mentaliyteti bir birine úqsas. Keshegi beyresmy kezdesude ol jóninde egjey-tegjeyli aityp, ótkendi eske aldyq. Resey ýshin de múnyng mәni erekshe dep oilaymyn. Biz halyqtarymyzdyng týpkilikti mýddesine say júmys isteymiz. Azamattarymyz memleketterimizding dostyghy men yntymaghy saqtalghanyn qalaydy. Odan әri órkendeu ýshin barshamyzgha beybitshilik qajet, - dedi.

Vladimir Putiyn:

– Qúrmetti Qasym-Jomart Kemelúly! Eng әueli shaqyrghanynyz ýshin alghys aitamyn. Byltyr bizge memlekettik saparmen kelgeninizge quandyq. Sol kezde ghasyrlar boyy, sonyng ishinde bir memleket ayasynda qalyptasqan halyqtarymyz arasyndaghy berik dostyq pen ózara qúrmetke negizdelgen strategiyalyq seriktestigimizdi keneytu baghytynda taghy da algha qaray qadam jasadyq. Býgin de jemisti júmys atqaramyz dep oilaymyn. Beyresmy sipatta ótken keshegi kezdesu ýshin rizashylyghymdy bildiremin. Ózara yqpaldastyghymyzdyng kóptegen manyzdy әri perspektivti baghyty boyynsha pikir almastyq. Delegasiyamyz elinizge mereke qarsanynda kelip otyr. Resey músylmandary Qúrban ait merekesin atap ótedi. Qazaqstanda da búl meyram keninen toylanatynyn bilemin, - dedi.

Suret: Aqorda telegram arnasynan alyndy.

PUTIN QAZAQSTANGhA NE ÝShIN KELDI?

Tәuelsizdikting elen-alang shaghynda, KSRO ydyrap, әr memleket óz irgesin berik bekite bastaghan uaqytta, әlemdik sarapshylar: «Dýniyening tepe-tendik qalypqa týsui ýshin әli ondaghan jyldar kerek», - degen. Mine, sodan beri de 35 jyl uaqyt ótti. Kóp dýnie ózgerdi. Qazaqstan ózining memlekettiligin qalyptastyru jolyndaghy eng syndarly, eng syny sәtterin artta qaldyrdy. Ózining aumaqtyq tútastyghyn halyqaralyq dengeyde moyyndatyp, bekitip, shegelep aldy. Jәne halyqaralyq dәrejede ózining «orta derjava» statusyn dәleldep kele jatqan, bedeldi әlemdik oiynshygha úmtyluda.

Sondyqtan da, Qazaqstan men Reseyding elaralyq әriptestigine kýdikpen, kýmәnmen qaraytyn «kompleksti» kezeng artta qaluy tiyis-aq. Biz óz mýddemizdi qorghay alatyn memleketpiz. Biz úrysatyn jerde úrysyp, túrysatyn jerde túrysa alatyn qoghamy bar, әlemdik ýrdisterge әbjil qimyldaytyn, syrtqy sayasatta saqtyq pen sabyrlylyqty ýilestire biletin elmiz.

Qazaq aitady: «Kórshini tanday almaysyn, kórshini Qúday qosady», - deydi. Bizding geografiyamyz – bizding taghdyrymyz. Al bizding taghdyrymyzgha Resey degen memleketpen kórshi bolu jazylypty. Álemde eng úzyn ýzilmegen qúrlyq shekara túr – 7,5 myng shaqyrym. Eki elding shekarasy myndaghan shaqyrymgha sozylyp jatyr, qúrlyqpen de, tenizben de shektesedi. Úzyna boyy jýzden astam baqylau-ótkizu punktteri ornalasqan. Demek, ekiarada alys-beris, barys-kelisting boluy zandylyq. Tabighy nәrse. Sol eseppen sandardy sóz eteyik:

Byltyr Qazaqstan sheteldermen úzyn-yrghasy 144 mlrd dollardyng sauda-sattyghyn jasasa, sonyng 27 mlrd dollary Reseymen jasalghan. búl degeniniz – jalpy saudanyng 20 payyzy degen sóz. Onan son, 1992 jylghy shekara bólis deklarasiyasynan, 98-shy jylghy dostyq deklarasiyasynan kýni býginge deyin Qazaqstan men Resey arasynda úzyn-sany 350-400 qújat qabyldanghan eken.

Ras, býgingidey geosayasy turbolentti kezende prioriytetter aitarlyqtay ózgeristerge úshyrauda. Jahandyq naryqtar qayta qúryluda. Ásirese, tariftik soghystardan keyingi, sanksiyalyq soghystardan keyingi әlemdik sauda-sattyqty aitarlyqtay ózgertti. Sondyqtan, Qazaqstan ghana Reseyge mýddeli emes, Resey de Qazaqstangha mýddeli. Shyndyqty qabylday bilu kerek. Qazaqstan qazir Reseymen nemese basqa gegemondarmen teketireske týsip opa tappaytyn jaghdayda. Demek, «eshkini tәte dep, tekeni kóke dep» әkki qimyldau – Qazaqstannyng strategiyalyq mýddesi.

Dәl qazir memleketaralyq qatynas túrghysynan – Resey bizding dosymyz da, jauymyz da emes. Jәne búny búlay belgilegen biz emes, Reseyding ózi. Demek, biz – әriptes eldermiz. Qazaqstan Reseymen odaqtastyghyn búzbaydy, biraq egemendigin saqtau ýshin iri derjavalar arasynda múqiyat tepe-tendik ornatyp keledi.

Qazaqstan men Resey arasynda pikir qayshylyqtary da bar, ózara mýddelilik te joq emes. Mysaly: Qazaqstan anneksiyalardy moyyndamady. Sanksiyalar rejiymin saqtady (beyresmy týrde ony búzbaugha tyrysady). Qytaymen, AQSh-pen, EO jәne Týrkiyamen baylanystardy nyghaytugha tyrysyp keledi. Qazaqstan ózining tәuelsizdigi men aumaqtyq tútastyghyn qorghaytynyn qadap aitty, keyde janama týrde Reseyding ústanymynan alshaq pozisiyalargha baruda. Qazaqstan qaqtyghystardyng beybit diplomatiyamen sheshiluin qoldaytynyn birneshe mәrte aityp, tipti kelissózge alang bolugha dayyn ekendigin aitty.

Sondyqtan da qazirgi Qazaqstan-Resey qarym-qatynastaryn: Birinshiden – «strategiyalyq seriktestik» dep sipatttaugha, sosyn – «asimmetriyalyq tәueldilik» dep sipattaugha jәne «Qazaqstannyng birtindep ýlken tәuelsizdikke úmtylyp keledi» dep sipattaugha negiz bar.

Búl kelisining naq aldynda Reseybasy Putin bizge arnap maqala jariyalapty. Onda birneshe kezek: «Eki elding strategiyalyq seriktestigi men odaqtastyghy ózara qúrmet pen senim qaghidatyna negizdelgen», «Bizding quatty әri ósip-órkendeu jolyna týsken Qazaqstangha degen qúrmetimiz erekshe», «Bәrimiz Resey men Qazaqstan halyqtarynyng ortaq tarihyna zor qúrmetpen qaraymyz», - degen sóilemder qoldanylady. Al maqalasynyng týiinine qaray: «Resey men Qazaqstan halyqaralyq qatynastardy ózara tendik, barlyq memleketterding zandy mýddeleri men olardyng mәdeny jәne órkeniyettik erekshelikterin eskeru qaghidattaryna negizdelgen demokratiya talaptaryna say damytudy qoldaydy», - deydi.

Ras, biz «ózara tendik» negizdegi qarym-qatynasqa mýddelimiz. Sayasatshylar aitatynday-aq, býginge BÚÚ-nyng beybitshilikti qamtamasyz etushi manyzy jyldan jylgha әlsirep barady. Sol túrghydan da, aimaqtyq jәn aimaqaralyq bylanystardy tengerimdi jýrgizu – eldik qauipsizdikti nyghaytudyng basty baghytyna ainalyp otyr. Búl da býgingi kýnning shyndyghy...

Abai.kz