بۇگىن استاناداعى «تاۋەلسىزدىك سارايىندا» قازاقستانعا مەملەكەتتىك ساپارمەن كەلگەن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير ءپۋتيندى سالتاناتتى قارسى الۋ ءراسىمى ءوتتى.

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ رەسەي باسشىسىن ءوزى كۇتىپ الدى. مارتەبەلى مەيماننىڭ قۇرمەتىنە قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋە قورعانىسى كۇشتەرىنىڭ اسكەري ۇشاقتارى رەسەي تۋىن بەينەلەيتىن اق، كوك جانە قىزىل ءتۇستى جولاقتاردان ءىز تاستاپ ۇشتى.

سودان سوڭ قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ۆلاديمير پۋتين ءبىر بىرىنە رەسمي دەلەگاتسيا مۇشەلەرىن تانىستىردى. قۇرمەت قاراۋىلىنىڭ باستىعى راپورت بەرىپ، ەكى ەلدىڭ مەملەكەتتىك ءانۇراندارى شىرقالدى. ونان سوڭ قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ۆلاديمير پۋتين شاعىن قۇرامدا كەلىسسوز جۇرگىزدى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ:

– قۇرمەتتى ۆلاديمير ۆلاديميروۆيچ، ەلورداعا قوش كەلدىڭىز! مەملەكەتتىك ساپارمەن كەلگەنىڭىزگە قۋانىشتىمىن. بۇل ساپاردىڭ ەلدەرىمىز اراسىنداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك پەن وداقتاستىق قاتىناستاردى دامىتۋ تۇرعىسىنان ءمانى زور. سونىمەن قاتار ەۋرازيا قۇرلىعىنداعى قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋدە دە ايرىقشا مانگە يە دەپ ويلايمىن. ويتكەنى ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز الىپ ەۋرازيا كەڭىستىگىنىڭ وزەگى سانالادى. وسى ورايدا ەكى ماسەلەنى ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. ءبىرىنشىسى، ەلدەرىمىز اراسىنداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك پەن وداقتاستىق قاتىناستاردىڭ جەتى نەگىزى تۋرالى بىرلەسكەن مالىمدەمە. جەتى – قاسيەتتى سان. قۇجات وتە مازمۇندى. بۇل جونىندە ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىندا تولىعىراق ايتامىن. ونى ءوزىم قاراپ، تۇزەتۋلەر ەنگىزدىم. اتالعان مالىمدەمە ەكى ەل جىلناماسىنا ماڭىزدى وقيعا رەتىندە ەنەدى دەپ سەنەمىن. ەكىنشىسى، قازاقستاندا اتوم ەلەكتر ستانتسياسىنىڭ قۇرىلىسىنا قاتىستى كەلىسىمگە قول قويۋ. وسى جوباعا قولداۋ كورسەتكەنىڭىز ءۇشىن سىزگە ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. اەس قۇرىلىسى تۋرالى كەلىسىمنىڭ ستراتەگيالىق ءمانى جونىندە ايتا بەرۋ ارتىق. بۇل بارىنە تۇسىنىكتى. ءبىز – دوستاس، باۋىرلاس ەلدەرمىز. ورتاق باي تاريحىمىز بار، مادەني داستۇرلەرىمىز بەن حالىقتارىمىزدىڭ مەنتاليتەتى ءبىر بىرىنە ۇقساس. كەشەگى بەيرەسمي كەزدەسۋدە ول جونىندە ەگجەي-تەگجەيلى ايتىپ، وتكەندى ەسكە الدىق. رەسەي ءۇشىن دە مۇنىڭ ءمانى ەرەكشە دەپ ويلايمىن. ءبىز حالىقتارىمىزدىڭ تۇپكىلىكتى مۇددەسىنە ساي جۇمىس ىستەيمىز. ازاماتتارىمىز مەملەكەتتەرىمىزدىڭ دوستىعى مەن ىنتىماعى ساقتالعانىن قالايدى. ودان ءارى وركەندەۋ ءۇشىن بارشامىزعا بەيبىتشىلىك قاجەت، - دەدى.

ۆلاديمير پۋتين:

– قۇرمەتتى قاسىم-جومارت كەمەلۇلى! ەڭ اۋەلى شاقىرعانىڭىز ءۇشىن العىس ايتامىن. بىلتىر بىزگە مەملەكەتتىك ساپارمەن كەلگەنىڭىزگە قۋاندىق. سول كەزدە عاسىرلار بويى، سونىڭ ىشىندە ءبىر مەملەكەت اياسىندا قالىپتاسقان حالىقتارىمىز اراسىنداعى بەرىك دوستىق پەن ءوزارا قۇرمەتكە نەگىزدەلگەن ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگىمىزدى كەڭەيتۋ باعىتىندا تاعى دا العا قاراي قادام جاسادىق. بۇگىن دە جەمىستى جۇمىس اتقارامىز دەپ ويلايمىن. بەيرەسمي سيپاتتا وتكەن كەشەگى كەزدەسۋ ءۇشىن ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. ءوزارا ىقپالداستىعىمىزدىڭ كوپتەگەن ماڭىزدى ءارى پەرسپەكتيۆتى باعىتى بويىنشا پىكىر الماستىق. دەلەگاتسيامىز ەلىڭىزگە مەرەكە قارساڭىندا كەلىپ وتىر. رەسەي مۇسىلماندارى قۇربان ايت مەرەكەسىن اتاپ وتەدى. قازاقستاندا دا بۇل مەيرام كەڭىنەن تويلاناتىنىن بىلەمىن، - دەدى.

سۋرەت: اقوردا تەلەگرام ارناسىنان الىندى.

پۋتين قازاقستانعا نە ءۇشىن كەلدى؟

تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭ شاعىندا، كسرو ىدىراپ، ءار مەملەكەت ءوز ىرگەسىن بەرىك بەكىتە باستاعان ۋاقىتتا، الەمدىك ساراپشىلار: «دۇنيەنىڭ تەپە-تەڭدىك قالىپقا ءتۇسۋى ءۇشىن ءالى ونداعان جىلدار كەرەك»، - دەگەن. مىنە، سودان بەرى دە 35 جىل ۋاقىت ءوتتى. كوپ دۇنيە وزگەردى. قازاقستان ءوزىنىڭ مەملەكەتتىلىگىن قالىپتاستىرۋ جولىنداعى ەڭ سىندارلى، ەڭ سىني ساتتەرىن ارتتا قالدىردى. ءوزىنىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىن حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىنداتىپ، بەكىتىپ، شەگەلەپ الدى. جانە حالىقارالىق دارەجەدە ءوزىنىڭ «ورتا دەرجاۆا» ستاتۋسىن دالەلدەپ كەلە جاتقان، بەدەلدى الەمدىك ويىنشىعا ۇمتىلۋدا.

سوندىقتان دا، قازاقستان مەن رەسەيدىڭ ەلارالىق ارىپتەستىگىنە كۇدىكپەن، كۇمانمەن قارايتىن «كومپلەكستى» كەزەڭ ارتتا قالۋى ءتيىس-اق. ءبىز ءوز مۇددەمىزدى قورعاي الاتىن مەملەكەتپىز. ءبىز ۇرىساتىن جەردە ۇرىسىپ، تۇرىساتىن جەردە تۇرىسا الاتىن قوعامى بار، الەمدىك ۇردىستەرگە ءابجىل قيمىلدايتىن، سىرتقى ساياساتتا ساقتىق پەن سابىرلىلىقتى ۇيلەستىرە بىلەتىن ەلمىز.

قازاق ايتادى: «كورشىنى تاڭداي المايسىڭ، كورشىنى قۇداي قوسادى»، - دەيدى. ءبىزدىڭ گەوگرافيامىز – ءبىزدىڭ تاعدىرىمىز. ال ءبىزدىڭ تاعدىرىمىزعا رەسەي دەگەن مەملەكەتپەن كورشى بولۋ جازىلىپتى. الەمدە ەڭ ۇزىن ۇزىلمەگەن قۇرلىق شەكارا تۇر – 7,5 مىڭ شاقىرىم. ەكى ەلدىڭ شەكاراسى مىڭداعان شاقىرىمعا سوزىلىپ جاتىر، قۇرلىقپەن دە، تەڭىزبەن دە شەكتەسەدى. ۇزىنا بويى جۇزدەن استام باقىلاۋ-وتكىزۋ پۋنكتتەرى ورنالاسقان. دەمەك، ەكىارادا الىس-بەرىس، بارىس-كەلىستىڭ بولۋى زاڭدىلىق. تابيعي نارسە. سول ەسەپپەن سانداردى ءسوز ەتەيىك:

بىلتىر قازاقستان شەتەلدەرمەن ۇزىن-ىرعاسى 144 ملرد دوللاردىڭ ساۋدا-ساتتىعىن جاساسا، سونىڭ 27 ملرد دوللارى رەسەيمەن جاسالعان. بۇل دەگەنىڭىز – جالپى ساۋدانىڭ 20 پايىزى دەگەن ءسوز. ونان سوڭ، 1992 جىلعى شەكارا ءبولىس دەكلاراتسياسىنان، 98-شى جىلعى دوستىق دەكلاراتسياسىنان كۇنى بۇگىنگە دەيىن قازاقستان مەن رەسەي اراسىندا ۇزىن-سانى 350-400 قۇجات قابىلدانعان ەكەن.

راس، بۇگىنگىدەي گەوساياسي تۋربولەنتتى كەزەڭدە پريوريتەتتەر ايتارلىقتاي وزگەرىستەرگە ۇشىراۋدا. جاھاندىق نارىقتار قايتا قۇرىلۋدا. اسىرەسە، تاريفتىك سوعىستاردان كەيىنگى، سانكتسيالىق سوعىستاردان كەيىنگى الەمدىك ساۋدا-ساتتىقتى ايتارلىقتاي وزگەرتتى. سوندىقتان، قازاقستان عانا رەسەيگە مۇددەلى ەمەس، رەسەي دە قازاقستانعا مۇددەلى. شىندىقتى قابىلداي ءبىلۋ كەرەك. قازاقستان قازىر رەسەيمەن نەمەسە باسقا گەگەموندارمەن تەكەتىرەسكە ءتۇسىپ وپا تاپپايتىن جاعدايدا. دەمەك، «ەشكىنى تاتە دەپ، تەكەنى كوكە دەپ» اككى قيمىلداۋ – قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق مۇددەسى.

ءدال قازىر مەملەكەتارالىق قاتىناس تۇرعىسىنان – رەسەي ءبىزدىڭ دوسىمىز دا، جاۋىمىز دا ەمەس. جانە بۇنى بۇلاي بەلگىلەگەن ءبىز ەمەس، رەسەيدىڭ ءوزى. دەمەك، ءبىز – ارىپتەس ەلدەرمىز. قازاقستان رەسەيمەن وداقتاستىعىن بۇزبايدى، بىراق ەگەمەندىگىن ساقتاۋ ءۇشىن ءىرى دەرجاۆالار اراسىندا مۇقيات تەپە-تەڭدىك ورناتىپ كەلەدى.

قازاقستان مەن رەسەي اراسىندا پىكىر قايشىلىقتارى دا بار، ءوزارا مۇددەلىلىك تە جوق ەمەس. مىسالى: قازاقستان اننەكسيالاردى مويىندامادى. سانكتسيالار رەجيمىن ساقتادى (بەيرەسمي تۇردە ونى بۇزباۋعا تىرىسادى). قىتايمەن، اقش-پەن، ەو جانە تۇركيامەن بايلانىستاردى نىعايتۋعا تىرىسىپ كەلەدى. قازاقستان ءوزىنىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىن قورعايتىنىن قاداپ ايتتى، كەيدە جاناما تۇردە رەسەيدىڭ ۇستانىمىنان الشاق پوزيتسيالارعا بارۋدا. قازاقستان قاقتىعىستاردىڭ بەيبىت ديپلوماتيامەن شەشىلۋىن قولدايتىنىن بىرنەشە مارتە ايتىپ، ءتىپتى كەلىسسوزگە الاڭ بولۋعا دايىن ەكەندىگىن ايتتى.

سوندىقتان دا قازىرگى قازاقستان-رەسەي قارىم-قاتىناستارىن: بىرىنشىدەن – «ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك» دەپ سيپاتتتاۋعا، سوسىن – «اسيممەتريالىق تاۋەلدىلىك» دەپ سيپاتتاۋعا جانە «قازاقستاننىڭ بىرتىندەپ ۇلكەن تاۋەلسىزدىككە ۇمتىلىپ كەلەدى» دەپ سيپاتتاۋعا نەگىز بار.

بۇل كەلىسىنىڭ ناق الدىندا رەسەيباسى پۋتين بىزگە ارناپ ماقالا جاريالاپتى. وندا بىرنەشە كەزەك: «ەكى ەلدىڭ ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگى مەن وداقتاستىعى ءوزارا قۇرمەت پەن سەنىم قاعيداتىنا نەگىزدەلگەن»، «ءبىزدىڭ قۋاتتى ءارى ءوسىپ-وركەندەۋ جولىنا تۇسكەن قازاقستانعا دەگەن قۇرمەتىمىز ەرەكشە»، «ءبارىمىز رەسەي مەن قازاقستان حالىقتارىنىڭ ورتاق تاريحىنا زور قۇرمەتپەن قارايمىز»، - دەگەن سويلەمدەر قولدانىلادى. ال ماقالاسىنىڭ تۇيىنىنە قاراي: «رەسەي مەن قازاقستان حالىقارالىق قاتىناستاردى ءوزارا تەڭدىك، بارلىق مەملەكەتتەردىڭ زاڭدى مۇددەلەرى مەن ولاردىڭ مادەني جانە وركەنيەتتىك ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرۋ قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن دەموكراتيا تالاپتارىنا ساي دامىتۋدى قولدايدى»، - دەيدى.

راس، ءبىز «ءوزارا تەڭدىك» نەگىزدەگى قارىم-قاتىناسقا مۇددەلىمىز. ساياساتشىلار ايتاتىنداي-اق، بۇگىنگە بۇۇ-نىڭ بەيبىتشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋشى ماڭىزى جىلدان جىلعا السىرەپ بارادى. سول تۇرعىدان دا، ايماقتىق ءجان ايماقارالىق بيلانىستاردى تەڭگەرىمدى جۇرگىزۋ – ەلدىك قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋدىڭ باستى باعىتىنا اينالىپ وتىر. بۇل دا بۇگىنگى كۇننىڭ شىندىعى...

Abai.kz