AQSh pen Iran: Qúpiya kelissózder әshkere boldy!
«Uran qaqpany» jәne $24 milliard shyndyghy: AQSh pen Iran arasyndaghy qúpiya kelissózder әshkere boldy!
Halyqaralyq geosayasat sahnasy taghy da dýr silkindi. CNN telearnasy amerika barlau qyzmetining qúpiya mәlimetterine sýienip, Tayau Shyghystaghy soghysty toqtatugha baghyttalghan AQSh-Iran kelissózderining eng dramalyq tústaryn jariyalady.
Tehran yadrolyq qaru jasaugha jaqyn uran qorlaryn tyghyp ýlgerse, Tramp milliardtaghan dollardy bosatugha dayyndalyp jatqan synayly. Sahna artyndaghy qúpiya ssenariydi birge taldayyq.
Isfahandaghy «Ýngir operasiyasy»: Tehran urandy qalay jym-jylas qylyp tastady?
Songhy aptalarda Iran biyligi búghan deyin AQSh pen Izrailiding әue soqqylarynan zaqymdalghan Isfahandaghy yadrolyq keshenning tunneliderin әdeyi qúlatyp, kireberisterine mina ornatqan.
Iran búl qadamgha ne ýshin bardy?
- AQSh arnayy jasaghynan qorghanu: Soghystyng basynda AQSh preziydenti Donalid Tramp Irannyng joghary bayytylghan uran qoryn basyp alu ýshin arnayy qúrlyq operasiyasyn ótkizudi (bayyppen) qarastyrghan edi. Iran amerikalyq desanttardyng reyd jasap, urandy alyp ketuine jol bermeu ýshin osynday «shúghyl» qadamgha bardy.
- «Amalsyzdyq» taktikasy: Endi ol urandy jer astynan qazyp alu kez kelgen tarap ýshin, tipti irandyqtardyng ózderi ýshin de óte qauipti әri qiyn bolyp qaldy. Sarapshylardyng pikirinshe, Tehran bolashaqta «búl materialdardy tehnikalyq sebeptermen shygharu mýmkin emes» dep mәlimdep, yadrolyq qordyng bir bóligin ózinde jasyryn alyp qaluy mýmkin.
Alayda Iran SIM basshysy Abbas Arakchy Tehrannyng urandy «aralastyryp, bayytu dengeyin tómendetuge» dayyn ekenin, biraq búl prosess tek Iran aumaghynda ótui tiyis dep shart qoydy. Búl qyl kópir taqyryp kelisimning ekinshi kezenine shegerildi.
Tramptyng «Senim testi»: 24 milliard dollar Irangha qaytaryla ma?
Irannyng Jogharghy kósemining kenesshisi Mohsen Rezay AQSh-pen aradaghy beybit kelisim ayasynda Donalid Tramptyng Irannyng búghattalghan 24 milliard dollar aktiyvin bosatugha keliskenin mәlimdedi.
«Tramp búl aqshany bosatugha etuge ishtey kelisti, biraq búl turaly Amerika qogham aldynda ashyq aitugha әzirge qorqady», — dedi Rezaiy.
Iran búl somany Tramp ýshin «senim testi» dep atap otyr. Talap boyynsha, aralyq kelisimge qol qoyylghan boyda AQSh alghashqy 12 milliard dollardy dereu bosatuy kerek, al qalghan bóligi kelesi kezenderde berilui tiyis. Aq ýy búl aqparatty syrt kózge «feyk nius» dep atap, jariya týrde teriske shygharghanymen, sahna artyndaghy saudalasudyng belsendi jýrip jatqany bayqalady.
Týiin: Iranmen kelisim jasau — Tramp ýshin de ýlken sayasy tәuekel. Ol kezinde Barak Obama әkimshiligin Irangha «qolma-qol aqsha tiyelgen palletterdi berdi» dep qatty synaghan edi. Endi ózi de sonday qadamgha barugha mәjbýr bolyp túr. Eger Tramp búl aqshany bosatpasa, Iran soghys auqymyn Parsy shyghanaghynan Ýndi múhityna, Qyzyl jәne Jerorta tenizderine deyin keneytip, amerika bazalaryna jana soqqylar jasaytynyn aityp ses kórsetti. Tayau Shyghystaghy ýlken soghystyng taghdyry dәl osy 24 milliard dollar men Isfahandaghy ýngirlerde kómilgen urangha tirelip túr.
Siz qalay oilaysyz? Donalid Tramp Irannyng yadrolyq baghdarlamasyn toqtatu ýshin 24 milliard dollardy shynymen bosata ma, әlde búl Tehrannyng Batysqa jasaghan kezekti aqparattyq qysymy ma?
Ábil-Serik Áliakpar
Abai.kz