«ۋران قاقپانى» جانە $24 ميلليارد شىندىعى: اقش پەن يران اراسىنداعى قۇپيا كەلىسسوزدەر اشكەرە بولدى!

حالىقارالىق گەوساياسات ساحناسى تاعى دا ءدۇر سىلكىندى. CNN تەلەارناسى امەريكا بارلاۋ قىزمەتىنىڭ قۇپيا مالىمەتتەرىنە سۇيەنىپ، تاياۋ شىعىستاعى سوعىستى توقتاتۋعا باعىتتالعان اقش-يران كەلىسسوزدەرىنىڭ ەڭ درامالىق تۇستارىن جاريالادى.

تەھران يادرولىق قارۋ جاساۋعا جاقىن ۋران قورلارىن تىعىپ ۇلگەرسە، ترامپ ميللياردتاعان دوللاردى بوساتۋعا دايىندالىپ جاتقان سىڭايلى. ساحنا ارتىنداعى قۇپيا ستسەناريدى بىرگە تالدايىق.

يسفاحانداعى «ۇڭگىر وپەراتسياسى»: تەھران ۋراندى قالاي جىم-جىلاس قىلىپ تاستادى؟

سوڭعى اپتالاردا يران بيلىگى بۇعان دەيىن اقش پەن ءيزرايلدىڭ اۋە سوققىلارىنان زاقىمدالعان يسفاحانداعى يادرولىق كەشەننىڭ تۋننەلدەرىن ادەيى قۇلاتىپ، كىرەبەرىستەرىنە مينا ورناتقان.

يران بۇل قادامعا نە ءۇشىن باردى؟

• اقش ارنايى جاساعىنان قورعانۋ: سوعىستىڭ باسىندا اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ يراننىڭ جوعارى بايىتىلعان ۋران قورىن باسىپ الۋ ءۇشىن ارنايى قۇرلىق وپەراتسياسىن وتكىزۋدى (بايىپپەن) قاراستىرعان ەدى. يران امەريكالىق دەسانتتاردىڭ رەيد جاساپ، ۋراندى الىپ كەتۋىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن وسىنداي «شۇعىل» قادامعا باردى.
• «امالسىزدىق» تاكتيكاسى: ەندى ول ۋراندى جەر استىنان قازىپ الۋ كەز كەلگەن تاراپ ءۇشىن، ءتىپتى يراندىقتاردىڭ وزدەرى ءۇشىن دە وتە قاۋىپتى ءارى قيىن بولىپ قالدى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، تەھران بولاشاقتا «بۇل ماتەريالداردى تەحنيكالىق سەبەپتەرمەن شىعارۋ مۇمكىن ەمەس» دەپ مالىمدەپ، يادرولىق قوردىڭ ءبىر بولىگىن وزىندە جاسىرىن الىپ قالۋى مۇمكىن.

الايدا يران ءسىم باسشىسى ابباس اراكچي تەھراننىڭ ۋراندى «ارالاستىرىپ، بايىتۋ دەڭگەيىن تومەندەتۋگە» دايىن ەكەنىن، بىراق بۇل پروتسەسس تەك يران اۋماعىندا ءوتۋى ءتيىس دەپ شارت قويدى. بۇل قىل كوپىر تاقىرىپ كەلىسىمنىڭ ەكىنشى كەزەڭىنە شەگەرىلدى.

ترامپتىڭ «سەنىم تەستى»: 24 ميلليارد دوللار يرانعا قايتارىلا ما؟

يراننىڭ جوعارعى كوسەمىنىڭ كەڭەسشىسى موحسەن رەزاي اقش-پەن اراداعى بەيبىت كەلىسىم اياسىندا دونالد ترامپتىڭ يراننىڭ بۇعاتتالعان 24 ميلليارد دوللار اكتيۆىن بوساتۋعا كەلىسكەنىن مالىمدەدى.

«ترامپ بۇل اقشانى بوساتۋعا ەتۋگە ىشتەي كەلىستى، بىراق بۇل تۋرالى امەريكا قوعام الدىندا اشىق ايتۋعا ازىرگە قورقادى»، — دەدى رەزاي.

يران بۇل سومانى ترامپ ءۇشىن «سەنىم تەستى» دەپ اتاپ وتىر. تالاپ بويىنشا، ارالىق كەلىسىمگە قول قويىلعان بويدا اقش العاشقى 12 ميلليارد دوللاردى دەرەۋ بوساتۋى كەرەك، ال قالعان بولىگى كەلەسى كەزەڭدەردە بەرىلۋى ءتيىس. اق ءۇي بۇل اقپاراتتى سىرت كوزگە «فەيك نيۋس» دەپ اتاپ، جاريا تۇردە تەرىسكە شىعارعانىمەن، ساحنا ارتىنداعى ساۋدالاسۋدىڭ بەلسەندى ءجۇرىپ جاتقانى بايقالادى.

ءتۇيىن: يرانمەن كەلىسىم جاساۋ — ترامپ ءۇشىن دە ۇلكەن ساياسي تاۋەكەل. ول كەزىندە باراك وباما اكىمشىلىگىن يرانعا «قولما-قول اقشا تيەلگەن پاللەتتەردى بەردى» دەپ قاتتى سىناعان ەدى. ەندى ءوزى دە سونداي قادامعا بارۋعا ءماجبۇر بولىپ تۇر. ەگەر ترامپ بۇل اقشانى بوساتپاسا، يران سوعىس اۋقىمىن پارسى شىعاناعىنان ءۇندى مۇحيتىنا، قىزىل جانە جەرورتا تەڭىزدەرىنە دەيىن كەڭەيتىپ، امەريكا بازالارىنا جاڭا سوققىلار جاسايتىنىن ايتىپ سەس كورسەتتى. تاياۋ شىعىستاعى ۇلكەن سوعىستىڭ تاعدىرى ءدال وسى 24 ميلليارد دوللار مەن يسفاحانداعى ۇڭگىرلەردە كومىلگەن ۋرانعا تىرەلىپ تۇر.

ءسىز قالاي ويلايسىز؟ دونالد ترامپ يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسىن توقتاتۋ ءۇشىن 24 ميلليارد دوللاردى شىنىمەن بوساتا ما، الدە بۇل تەھراننىڭ باتىسقا جاساعان كەزەكتى اقپاراتتىق قىسىمى ما؟

ءابىل-سەرىك الىاكپار

Abai.kz