Osydan on jyl búryn bәri týsinikti bolatyn: múnay qymbattasa – tenge kýsheyedi, múnay arzandasa – dollar baghasy ósedi. Naryqtaghy búl zandylyq úzaq uaqyt boyy ózgermey keldi. Alayda songhy jyldary jaghday basqasha órbip jatyr.

2014 jyly Brent markaly múnaydyng baghasy bir barreli ýshin shamamen 99 dollar bolsa, dollar baghamy 180 tenge tónireginde edi. 2020 jyly múnay qúny 42 dollargha deyin tómendegende, dollar baghamy 430 tengege juyqtady. Al 2022 jyly múnay qaytadan 100 dollar dengeyine kóterilgenimen, tenge aitarlyqtay nyghayghan joq – dollar baghamy 460 tenge shamasynda saqtaldy. 2026 jylgha kelsek, múnay baghasy 75–80 dollar aralyghynda bolghanyna qaramastan, dollardyng qúny 500–510 tenge dengeyinde qalyp otyr.

Búl neni bildiredi? Bir kezderi tenge baghamynyng basty baghdarshamy bolghan múnay býginde búrynghy yqpalynan aiyryla bastady. 

Sarapshylardyng baghalauynsha, qazirgi kezde Brent múnayy men USD/KZT baghamy arasyndaghy korrelyasiya shamamen 0,3–0,4 dengeyinde. Yaghny múnay baghasy tengege әli de әser etedi, biraq onyng yqpaly búrynghyday sheshushi emes.

Salystyryp qarasaq, 2010–2014 jyldary búl kórsetkish 0,7–0,8 dengeyinde bolghan. Ol kezde tenge baghamy múnay naryghyndaghy ózgeristerge óte sezimtal edi. Al 2022–2024 jyldary korrelyasiya 0,4-ke deyin tómendep, býginde shamamen 0,3 dengeyinde qalyp otyr.

Qarapayym tilmen aitqanda, qazir múnay qymbattady eken dep, tenge mindetti týrde nyghayady dep aitu qiyn.

Nelikten búlay boldy?

Últtyq Bankting róli artty. 2026 jyly Qazaqstandaghy bazalyq mólsherleme shamamen 16,5% dengeyinde saqtaluda. Búl tengedegi depozitterding tartymdylyghyn arttyryp, halyq pen biznesting dollar satyp alu belsendiligin belgili bir dәrejede shekteydi. 

Últtyq qordyng yqpaly kýsheydi. Ekonomikagha transfertter arqyly túraqty týrde shetel valutasy qúiylyp otyrady. Keyde dәl osy operasiyalar aiyrbas baghamyna múnay baghasynan da kóbirek әser etedi. 

Álemde dollar kýsheyip keledi. AQSh Federaldyq rezerv jýiesining sayasaty men joghary payyzdyq mólsherlemeler dollardyng әlemdik naryqtaghy pozisiyasyn nyghaytty. Múnday jaghdayda damushy elderding valutalaryna, sonyng ishinde tengege de, kýshen onay emes. 

El ishindegi inflyasiya әli de joghary. Qazaqstandaghy inflyasiya dengeyi 10–11%-dan joghary bolyp otyr. Búl halyq pen biznesting valuta naryghyndaghy minez-qúlqyna әser etedi. Kópshilik tәuekelden saqtanu ýshin jinaqtarynyng bir bóligin shetel valutasynda ústaugha tyrysady.

Sandar ne deydi?

Eng manyzdysy ne? Býginde múnay baghasy tenge baghamyna әser etetin kóptegen faktorlardyng biri ghana.

Sondyqtan múnay qúny 10–15%-gha ósse de, tenge nyghaymauy mýmkin. Búghan:

• әlemdik dollardyng kýshengi;
• el ishindegi inflyasiya;
• Últtyq Bankting naryqtaghy operasiyalary;
• biznes pen halyq tarapynan valutagha súranystyng artuy sebep boluy yqtimal.

Bir kezderi tenge baghamy múnay baghasyna tikeley tәueldi edi. Qazir búl baylanys әldeqayda әlsiregen. Sondyqtan býgingi tanda tengening túraqtylyghyn tek múnay baghasymen týsindiru jetkiliksiz. Valuta baghamyna әser etetin faktorlar kóbeyip, olardyng әrqaysysynyng manyzy arta týsti.

Dәuren Jәngir,

AMarkets kompaniyasynyng taldaushysy

Abai.kz