وسىدان ون جىل بۇرىن ءبارى تۇسىنىكتى بولاتىن: مۇناي قىمباتتاسا – تەڭگە كۇشەيەدى، مۇناي ارزانداسا – دوللار باعاسى وسەدى. نارىقتاعى بۇل زاڭدىلىق ۇزاق ۋاقىت بويى وزگەرمەي كەلدى. الايدا سوڭعى جىلدارى جاعداي باسقاشا ءوربىپ جاتىر.

2014 جىلى Brent ماركالى مۇنايدىڭ باعاسى ءبىر باررەل ءۇشىن شامامەن 99 دوللار بولسا، دوللار باعامى 180 تەڭگە توڭىرەگىندە ەدى. 2020 جىلى مۇناي قۇنى 42 دوللارعا دەيىن تومەندەگەندە، دوللار باعامى 430 تەڭگەگە جۋىقتادى. ال 2022 جىلى مۇناي قايتادان 100 دوللار دەڭگەيىنە كوتەرىلگەنىمەن، تەڭگە ايتارلىقتاي نىعايعان جوق – دوللار باعامى 460 تەڭگە شاماسىندا ساقتالدى. 2026 جىلعا كەلسەك، مۇناي باعاسى 75–80 دوللار ارالىعىندا بولعانىنا قاراماستان، دوللاردىڭ قۇنى 500–510 تەڭگە دەڭگەيىندە قالىپ وتىر.

بۇل نەنى بىلدىرەدى؟ ءبىر كەزدەرى تەڭگە باعامىنىڭ باستى باعدارشامى بولعان مۇناي بۇگىندە بۇرىنعى ىقپالىنان ايىرىلا باستادى. 

ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا، قازىرگى كەزدە Brent مۇنايى مەن USD/KZT باعامى اراسىنداعى كوررەلياتسيا شامامەن 0,3–0,4 دەڭگەيىندە. ياعني مۇناي باعاسى تەڭگەگە ءالى دە اسەر ەتەدى، بىراق ونىڭ ىقپالى بۇرىنعىداي شەشۋشى ەمەس.

سالىستىرىپ قاراساق، 2010–2014 جىلدارى بۇل كورسەتكىش 0,7–0,8 دەڭگەيىندە بولعان. ول كەزدە تەڭگە باعامى مۇناي نارىعىنداعى وزگەرىستەرگە وتە سەزىمتال ەدى. ال 2022–2024 جىلدارى كوررەلياتسيا 0,4-كە دەيىن تومەندەپ، بۇگىندە شامامەن 0,3 دەڭگەيىندە قالىپ وتىر.

قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا، قازىر مۇناي قىمباتتادى ەكەن دەپ، تەڭگە مىندەتتى تۇردە نىعايادى دەپ ايتۋ قيىن.

نەلىكتەن بۇلاي بولدى؟

ۇلتتىق بانكتىڭ ءرولى ارتتى. 2026 جىلى قازاقستانداعى بازالىق مولشەرلەمە شامامەن 16,5% دەڭگەيىندە ساقتالۋدا. بۇل تەڭگەدەگى دەپوزيتتەردىڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرىپ، حالىق پەن بيزنەستىڭ دوللار ساتىپ الۋ بەلسەندىلىگىن بەلگىلى ءبىر دارەجەدە شەكتەيدى. 

ۇلتتىق قوردىڭ ىقپالى كۇشەيدى. ەكونوميكاعا ترانسفەرتتەر ارقىلى تۇراقتى تۇردە شەتەل ۆاليۋتاسى قۇيىلىپ وتىرادى. كەيدە ءدال وسى وپەراتسيالار ايىرباس باعامىنا مۇناي باعاسىنان دا كوبىرەك اسەر ەتەدى. 

الەمدە دوللار كۇشەيىپ كەلەدى. اقش فەدەرالدىق رەزەرۆ جۇيەسىنىڭ ساياساتى مەن جوعارى پايىزدىق مولشەرلەمەلەر دوللاردىڭ الەمدىك نارىقتاعى پوزيتسياسىن نىعايتتى. مۇنداي جاعدايدا دامۋشى ەلدەردىڭ ۆاليۋتالارىنا، سونىڭ ىشىندە تەڭگەگە دە، كۇشەيۋ وڭاي ەمەس. 

ەل ىشىندەگى ينفلياتسيا ءالى دە جوعارى. قازاقستانداعى ينفلياتسيا دەڭگەيى 10–11%-دان جوعارى بولىپ وتىر. بۇل حالىق پەن بيزنەستىڭ ۆاليۋتا نارىعىنداعى مىنەز-قۇلقىنا اسەر ەتەدى. كوپشىلىك تاۋەكەلدەن ساقتانۋ ءۇشىن جيناقتارىنىڭ ءبىر بولىگىن شەتەل ۆاليۋتاسىندا ۇستاۋعا تىرىسادى.

ساندار نە دەيدى؟

ەڭ ماڭىزدىسى نە؟ بۇگىندە مۇناي باعاسى تەڭگە باعامىنا اسەر ەتەتىن كوپتەگەن فاكتورلاردىڭ ءبىرى عانا.

سوندىقتان مۇناي قۇنى 10–15%-عا وسسە دە، تەڭگە نىعايماۋى مۇمكىن. بۇعان:

• الەمدىك دوللاردىڭ كۇشەيۋى;
• ەل ىشىندەگى ينفلياتسيا;
• ۇلتتىق بانكتىڭ نارىقتاعى وپەراتسيالارى;
• بيزنەس پەن حالىق تاراپىنان ۆاليۋتاعا سۇرانىستىڭ ارتۋى سەبەپ بولۋى ىقتيمال.

ءبىر كەزدەرى تەڭگە باعامى مۇناي باعاسىنا تىكەلەي تاۋەلدى ەدى. قازىر بۇل بايلانىس الدەقايدا السىرەگەن. سوندىقتان بۇگىنگى تاڭدا تەڭگەنىڭ تۇراقتىلىعىن تەك مۇناي باعاسىمەن ءتۇسىندىرۋ جەتكىلىكسىز. ۆاليۋتا باعامىنا اسەر ەتەتىن فاكتورلار كوبەيىپ، ولاردىڭ ارقايسىسىنىڭ ماڭىزى ارتا ءتۇستى.

داۋرەن جاڭگىر،

AMarkets كومپانياسىنىڭ تالداۋشىسى

Abai.kz