Qytay – Qyrghyzstan – Ózbekstan temirjoly...
Qyrghyzstan preziydenti Sadyr Japarovtyng Qytay–Qyrghyzstan–Ózbekstan temirjoly turaly aitqan sózi әleumettik jelilerde qyzu talqylanyp jatyr.
Ásirese onyng jobany iske asyru ýshin aldymen Resey preziydenti Vladimir Putinning kelisimin alugha tura kelgeni turaly mәlimdemesi nazar audardy.
Búl oqigha Qytay–Qyrghyzstan–Ózbekstan temirjolynyng jay ghana kólik jobasy emes, Ortalyq Aziyadaghy geosayasy ózgeristerding manyzdy kórsetkishine ainalghanyn kórsetedi.
Japarov 2022 jylghy mamyrda Resey preziydenti Vladimir Putinmen temirjol mәselesin talqylaghanyn ashyq mәlimdegen. Japarovtyng aituynsha, eki preziydentting әngimesi shamamen jarty saghatqa sozylghan.
Qytay–Qyrghyzstan–Ózbekstan temirjoly turaly iydeya ondaghan jyl boyy talqylanyp kelgenimen, songhy jyldary joba naqty institusionaldyq kezenge ótti.
2024 jylghy 6 mausymda Beyjinde Qytay–Qyrghyzstan–Ózbekstan temirjolyn iske asyru turaly kelisimge qol qoyyldy.
Al 2024 jylghy 27 jeltoqsanda temirjol qúrylysynyng resmy bastalu rәsimi ótti. Ózbekstan preziydenti Shavkat Mirziyyoev sol kezde búl jobanyng tehnikalyq qújattamasy әzirlengenin jәne qúrylys júmystarynyng bastalghanyn mәlimdedi.
Joba Qashghar – Torugart – Maqmal – Jalal-Abad – Ándijan baghyty boyynsha ótedi. Ózbekstan preziydentining mәlimetine sәikes, jeli boyynda 20 stansiya, 42 kópir jәne 25 tonneli salu josparlanghan.
Qytay ýshin múnyng ekonomikalyq mәni týsinikti: jana temirjol Shynjannan Ortalyq Aziyagha shyghatyn qosymsha qúrlyqtyq baghyt qalyptastyrady.
Al geosayasy túrghydan búl Qytaydyng Ortalyq Aziyamen baylanysyn terendete týsedi.
Reseyding róli qay jerde?
Mәselening eng kýrdeli bóligi — osy.
Kenes dәuirinen keyingi Ortalyq Aziyanyng kólik infraqúrylymy úzaq uaqyt Reseymen tyghyz baylanysta boldy. Temirjol jelilerining edәuir bóligi kenestik kezende birtútas jýie retinde qalyptasty.
Sondyqtan Qytay–Qyrghyzstan–Ózbekstan temirjoly iske qosylghan jaghdayda Ortalyq Aziyanyng kólik kartasynda jana baghyt payda bolady.
Búl Reseyding aimaqtaghy kólik-logistikalyq yqpalyn mindetti týrde joyady degen sóz emes. Biraq balama marshruttardyng kóbengi әrqashan geosayasy manevr kenistigin úlghaytady.
Búl jaghdayda Qazaqstan ýshin basty mәsele — tranzittik bәsekelestikten qoryqpay, aimaqtyq kólik jýielerining ózara baylanysyn kýsheytu.
Bir elding dәlizi ekinshi elding jolyn mindetti týrde әlsiretui shart emes.
Kerisinshe, ózara jalghasqan marshruttar Ortalyq Aziyany tútas logistikalyq kenistikke ainaldyra alady.
Qysqasy, Ortalyq Aziya ózining kólik geografiyasyn qayta qúryp jatyr.
Ómir Shynybekúly
Abai.kz