Investisiyalyq serpin: Qazaqstan 124 mlrd dollarlyq qanday megajobalardy jýzege asyrmaq?
Qazaqstan songhy birneshe onjyldyqtaghy eng auqymdy investisiyalyq kezenderding birine ayaq basyp otyr. Teniz ken ornyn keneytu jobasy ayaqtalghannan keyin el ekonomikasynyng ósimin qamtamasyz etetin jana iri jobalargha basymdyq berile bastady.
Tradereport Telegram-arnasynyng esebinshe, qazir Qazaqstanda әrqaysysynyng qúny 1 mlrd dollardan asatyn 13 megajoba jariyalanghan. Olardyng jalpy qúny 124 mlrd dollardan asady.
Degenmen jobanyng jariyalanuy onyng birden jýzege asatynyn bildirmeydi. Milliardtaghan dollarlyq bastamalardy әzirleu, qarjylandyru jәne qúrylysyn bastaugha birneshe jyl ketui mýmkin. Sondyqtan tizimdegi jobalardyng bir bóligi әli kelissózder, jobalau nemese geologiyalyq barlau kezeninde túr.
Eng qymbat joba әzirge qaghaz jýzinde
Manghystau oblysynda salynuy josparlanghan Hyrasia One keshenining qúny 40-50 mlrd dollargha baghalanady. Búl – qazirgi tanda Qazaqstanda jariyalanghan megajobalardyng ishindegi eng qymbaty.
Jobany german-shvedtik Svevind kompaniyasy әzirlep jatyr. Kompaniya 2023 jyldan beri norvegiyalyq memlekettik Statkraft qúramyna kiredi. Hyrasia One turaly jospar alghash ret 2021 jyly jariyalanghanymen, sodan beri ony iske asyru merzimi birneshe ret keyinge shegerildi.
Qazirgi uaqytta aldyn ala jobalau kezeni ayaqtalghan. Týpkilikti investisiyalyq sheshim 2026 jyly qabyldanady dep kýtilude. Al naqty qúrylys júmystary әli bastalghan joq.
Qazaqstandaghy alghashqy AES
Ýlken auyly manynda salynatyn «Balqash» atom elektr stansiyasynyng qúny 16,4 mlrd dollar bolady dep josparlanghan. Jobanyng bas merdigeri – reseylik «Rosatom».
Joba qúnynyng negizgi bóligi Resey tarapynan beriletin nesie esebinen qarjylandyrylyp, qalghan shyghyndy Qazaqstan ýkimeti óteydi.
Ýlken auylyndaghy injenerlik izdestiru júmystary 2025 jyldyng tamyzynda bastaldy. Negizgi qúrylysqa 2027 jyly kirisu, al atom elektr stansiyasyn 2035-2036 jyldary paydalanugha beru josparlanyp otyr.
Qytay investorlary aluminiy óndirisine qarjy salmaq
Qazaqstanda aluminiy shiykizatyn óndeuge baghyttalghan Qytay kapitalynyng eki iri jobasy әzirlenip jatyr.
Sonyng biri – Xinfa toby Pavlodar oblysynda jýzege asyrudy josparlaghan 15 mlrd dollarlyq glinozem-aluminiy klasteri. Búl – qúrylysy әli bastalmaghan jobalardyng ishindegi eng qymbattarynyng biri.
Al qytaylyq East Hope kompaniyasy Qostanay jәne Aqtóbe oblystarynda 12,6 mlrd dollarlyq joba jýzege asyrudy kózdep otyr. BÚÚ-nyng Sauda jәne damu jónindegi konferensiyasy (iNKTAD) ony 2025 jyly damushy Aziya elderinde jariyalanghan eng iri jana investisiyalyq jobalardyng biri retinde ataghan.
Qazirgi uaqytta eki joba boyynsha da jobalau-smetalyq qújattama әzirlenip jatyr. Sondyqtan qúrylys bastalatyn merzimder әzirge aldyn ala belgilengen jәne ózgerui mýmkin.
Derekter ortalyghynan gaz-himiya óndirisine deyin
Ekibastúz manynda qúny 10 mlrd dollargha deyin jetetin «Derekter ortalyqtary alqabynyn» qúrylysy bastaldy. Jobagha amerikalyq Firebird startapy, NVIDIA jәne qazaqstandyq «Qazaqtelekom» seriktes retinde qatysady. Nysandy kommersiyalyq paydalanugha beru 2027 jylgha josparlanghan.
Elding batysynda Geo Jade Petroleum kompaniyasy qazaqstandyq tarappen birlesip Sozaqtaghy dәstýrli emes gaz ken ornyn zerttep jatyr. Joba 7,8 mlrd dollargha baghalanady. Alayda ol әzirge memorandum jәne bastapqy zertteu kezeninde.
Qúrylysy naqty bastalghan jobalardyng qatarynda Atyrau oblysyndaghy «Silleno» gaz-himiya zauyty da bar. Kәsiporyndy 2029 jyly iske qosu josparlanyp otyr.
Temirtaudaghy Qarmet kombinatyn janghyrtugha 3,5 mlrd dollar baghyttalmaq. Modernizasiya júmystaryn 2028 jylgha deyin ayaqtau kózdelgen.
Jariyalanghan jobanyng bәri jýzege asa ma?
124 mlrd dollarlyq investisiyalyq portfeli auqymdy kóringenimen, atalghan jobalardyng jýzege asu dengeyi әrtýrli. Birqatar nysanda qúrylys bastalyp ketse, keybiri әli jobalau, kelissóz nemese zertteu satysynda.
yNKTAD esebinde atalghan 13 jobanyng ishinen East Hope bastamasy ghana Qazaqstan ekonomikasyndaghy jyldyng manyzdy investisiyalyq jobalarynyng biri retinde jeke kórsetilgen. Qalghan jobalar әzirge jahandyq statistikada kórinis tappaghanymen, olardyng jiyntyq qúny eldegi investisiyalyq belsendilikting auqymyn anghartady.
Sonymen birge iri jobalardyng merzimi keyinge shegerilui, bastapqy qúny men quaty ózgerui nemese keybir bastamalardyng mýlde basqa formatta jýzege asuy yqtimal. Sondyqtan 124 mlrd dollardy Qazaqstan ekonomikasyna qúiylyp qoyghan investisiya retinde emes, qazirgi uaqytta jariyalanghan megajobalardyng jiyntyq qúny retinde qarastyrghan jón.
Soghan qaramastan, energetikadan metallurgiyagha, gaz-himiya óndirisinen sifrlyq infraqúrylymgha deyingi búl bastamalar jýzege assa, aldaghy jyldary Qazaqstan ekonomikasynyng qúrylymyna eleuli yqpal etui mýmkin.
Abai.kz