Qúrmetti tórk/tórýk aghayyndar! Keshe Qyrghyzstanda Býkilәlemdik Kóshpenderding 6-oyyny bastaldy! Qútty bolsyn!

Búl bizdi adamzatqa әkelgen ómir saltymyzdyng bir kórinisi. Layym da soghystyng ornyna arenada, oiynjaylarda sayys óte bergey!

Týrki me, Tórk pe?

Týrki degen tilimizding sharasyz qalpyn tanytatyn jasandy "neologty" әdeyi TÓRK dep jýrmiz. Búl әu basta da, qazaq tilining ynghayy men zandylyghyna da, tarihyna da qatysty sóz. Tórk keybir jazyndylardaghyday "myqty" degen emes, búl ainalasyn auyzyna qaratqan, kәsibi men sanasy biregey júrtshylyq degendi menzeytin sóz. Onyng týbiri - TÓR. Tór sózi qasiyetti әri әdil biyleushilerding orda ýidegi orny ghana emes, ejelgi zang degendi bildirgen úlaghattyng júrnaghy. Odan berirekte biyleushini TÓRE dedik. ÝSh týrdi salghan tekemetti tórge jayyp, qasiyetti oryngha balady. Tór - hramdaghy altari rólin atqardy. Mine osy tanymnyng syghyndysy TÓRK (aytymy - tórýk) bolatyn!

Kóshpen be, kóshpendi me?

Kóshpendi. Búl - HH ghasyrdaghy tilimizdi kezekti ret tómensitken jabayy neolog! Búl - sóz emes. Tarihy qalyptasqan leksika emes. Kóshpendi sózi alqyndy, qosyndy, shayyndy, kóbeytindi sekildi sózjasamy nyq sózderge jatpaydy, kerisinshe sol sózjasamdy tiәrk etip túr: KÓSh+INDI emes, KÓShPE-indi bolyp túr. Búnyng maghynasyn tekseru ýshin basqa tilge sózbe-sóz audarsaq: kóshpen+di - chelovek so kóshpenom bolyp shyghady. Eshbir maghyna men mәn joq.

Nomad sózining balamasyn qyrghyz aghayyn dәl әri óte sauatty jasap aldy: KÓShMÁN - KÓChMÓN. Qazaqsha KÓShPEN! Kósh adamy nemese kósh-adam. "Kóshpenge" -DI jalghauyn qosudyng keregi joq bolatyn. Bәlkim keyinirek ýndesimdi búzyp, «týrikpen» sózin «týrkmen» dep jýrgenimizdey «kóshmen» dep ketermiz – eliktegish,ergishpiz ghoy.

Varvar hәm kóshpeli

Shyndyghynda NOMAD sózi batystyng bizdi kóshpeli halyq dep oriyentalistik kózqaraspen, kisimsy túrghymen ata, qalyptastyrghan úghymy bolatyn. Erterekte búl sózding VARVAR degen de núsqasy boldy. Biz sony bar bolghany kәlkilep aldyq. Shyndyghynda biz kóshpeli halyq emespiz!

Bizding ata-babanyng 4 kenisti mengerip, soghan say 4 kәsipti: baqtashylyq/tórt týlik, diqandyq/taryshylyq, temirshilik/metallurgiya, anshylyq/balyqshylyq. Búl kәsipter Taudy, Jazyqty, Su men Ormandy mengeruden tuyndaghan ómir sýru kenistigi sanalady. Biraq búnyng bәrining basynda ATTY órkeniyet túr. Ata-babanyng biregey әri erekshe sanaly boluy da JYLQYmen tikeley baylanysty. Adamzatty adamzat etken - JYLQY! Jylqy - tórkting jany, qanaty. Sondyqtan ol Aspan men Jerding erkesi sezinde, sonyng ortasyndaghy adam balasy rólinde boldy. Osydjan baryp Aspanasty Jerýsti úghymy payda boldy. Sondyqtan da búl halyqqa din kerek bolmady, astraldyq әlemmen tikeley baylanystaghy qabyleti oghan jibermedi. Gharyshpen/Tabighatpen tyghyz qatynasta bolatyn halyqqa artyq tanym men din kerek bolmady, ol býgingi Adamzatty qayyra qaytaratyn doktrina!

Kóshpender oiyny qút bolsyn!

Serik Erghaliy

Abai.kz