TIL SAYaSATY DÓNGELEK ÝSTEL SÝZGISINEN ÓTTI ME?

Elimizding Shyghysynda qazaqshasy – Oiaghash, orysshasy Boroduliha degen qúqay bar. Búl audan 1944 jylgha deyin Belaghash atansa, 1990 jyldardyng ortasynda taraghan Semey oblysynyng Jana Semey jәne Novoshuliba adandaryn ózine qosyp alghanymen atauy sol qalpynda qalghan edi. Biraq qazaq tili esikten syghalaudan arylyp, bosaghagha úmytyla bastady. Búny Abay oblysynyng qayyra qúryluymen baylanystyramyz.

Qazaqstan halqynyng tilderi kýni qarsanynda Boroduliha audanynda ótken «Ahmet Baytúrsynúly: til, bilim, últ» atty jiyn әdettegi merekelik formatymen ghana shektelip qalmay, aimaqtaghy tildik ortanyng shynayy ahualyn saraptaugha úmtylys jasady. «Memlekettik jәne basqa tilderdi oqytu ortalyghynyn» basshysy Meyramgýl Ataevanyng úiytqy boluymen úiymdastyrylghan búl shara audandaghy memlekettik tilding qoldanys ayasyn keneytudegi ózekti týitkilderdi betke ústady.

Ónirdegi memlekettik mekeme basshylary, bilim beru salasynyng mamandary, ardager ústazdar men Dostyq ýii ókilderining bas qosuy auyldyq jerdegi tildik ortanyng qazirgi jaghdayyn jan-jaqty talqylaugha mýmkindik berdi. Jiynnyng týiindi týitkilderi kelesi baghyttar boyynsha aiqyndaldy:

Eresekterdi oqytudaghy әdistemelik shekteuler: Auyldyq aimaqtarda eresek túrghyndargha qazaq tilin ýiretuding tiyimdi, kommunikativti әdistemeleri әli de jetkiliksiz. Oqytu ortalyqtarynyng tyndaushylary ýshin teoriyadan góri kýndelikti túrmystyq jәne qyzmettik qarym-qatynasqa qajetti praktikalyq daghdylardyng tapshylyghy bayqalady.

Shekaralyq aimaqtaghy tildik orta: Boroduliha audany siyaqty kópútty ónirlerde memlekettik tilding shynayy súranysqa ie boluy bayau jýrude. Mekemearalyq is-qaghazdardy jýrgizu men resmy jiyndarda qazaq tilining ýlesin arttyru әli de bolsa әkimshilik baqylaudy qajet etedi.

Formalizmnen interaktivke ótu: Dóngelek ýstelding «60 sekundtyq pikirler», toptyq saraptama jәne «5 naqty qadam» siyaqty formaty dәstýrli bayandama jasaudan góri, naqty mәselelerdi sheshuge baghyttalghan praktikalyq úsynystar dayyndaugha jol ashty.

Ahmet Baytúrsynúlynyng «Til – bilim – últ» ýshtigi býgingi Boroduliha audanynyng til sayasaty ýshin jay ghana úran bolyp qalmauy tiyis. Jiyn barysynda sarapshylar memlekettik tildi ýiretudi merekelik datalargha baylamay, ony kýndelikti auyl ómirining ajyramas bóligine ainaldyrudyng naqty algoritmin úsyndy.

Ábil-Serik Áliakbar

Abai.kz