Resey quatty derjavadan, dәrmensiz elge ainaldy!
Putinning Reseydi «jabayy 90-jyldardaghy» qúldyraudan alyp shyghyp, joghalghan úly derjava mәrtebesin qalpyna keltirgeni turaly teziysi úzaq uaqyt boyy kremlidik propagandanyng basty dingegi bolyp keldi. Degenmen, Resey biyligining ózi sheteldik aralasular turaly ýnemi aita beretin shaghymdarymen búl tezisting tas-talqanyn shygharyp otyr.
Resmy ýgit-nasihat Reseyding ghasyrlar boyghy quaty men egemendigin, onyng syrtqy qauipterden qorghana alu qabiletin ýnemi dәripteydi. Biraq is jýzinde Kremli úsynghan tarihy narrativ mýldem qarama-qarsy әser qaldyrady: ol Reseydi ghasyrlar boyy syrtqy kýshterding arbauyna onay týsip kelgen osal memleket retinde beyneleydi. Biylik «sheteldik agentter» men syrtqy yqpaldy neghúrlym qatty qaralaghan sayyn, Resey soghúrlym túraqsyz, әlsiz әri ýnemi aldanyp qala beretin el bolyp kórinedi.
«Bizdi taghy da aldap ketti»
Reseydi syrtqy әlem ýnemi aldaugha, paydalanugha nemese ishinen irituge tyrysady degen týsinik Putinning de, onyng biyligining de sayasy leksikonynda berik ornyqty. Onyng basty motiyvi: «Resey әrdayym adal niyetpen әreket etedi, seriktesterine senim artady jәne kelisimderdi búljytpay oryndaydy, biraq keyin búl senimning jauyzdyqpen paydalanylghanyn týsinedi».
Sodan da bolar, Putinning sheshendik ónerinde «bizdi aldap ketti», «sausaq ainaldyryp ketti» degen siyaqty sóz tirkesteri jii kezdesedi.
NATO-nyng keneni: Putin Batys elderining Mәskeuge bergen uәdesinde túrmaghanyn aityp, osylay shaghymdandy.
Minsk kelisimderi: Keyinirek ol búl kelisimderdi de dәl osylay týsindirdi — Batys búl qújatty tek Ukrainagha әskery túrghyda kýsh jinap alu ýshin paydalandy dep mәlimdedi.
2014 jyly Qyrymdy anneksiyalaghannan keyingi sózinde Putin Reseyding «qayta-qayta aldanghanyn» aitsa, arada on jyl ótkende Minsk kelisimderin eske alyp: «Olar bizdi taghy da aldap ketti», — dep qysqa qayyrdy.
Kremli propagandasyndaghy taghy bir qaytalanatyn taqyryp — syrtqy kýshterding Reseyding ishki mәselelerin óz paydasyna jaratqysy keletini turaly iydeya. 2004 jyly Beslandaghy qandy teraktiden keyin Putin Reseyding «әlsizdik tanytqanyn» aityp, jaulardyng elding «mayly ýzigin» júlyp alghysy keletinin habarlady.
Keyin búl logika tek terrorizmmen shektelmey, sayasy kenistikke de kóshti:
2000-jyldardyng ortasynda Putin sayasy qyzmetti shetelden qarjylandyrugha qarsy shyghyp, ÝEÚ-lardy syrtqy kýshterding qúraly dep aiyptady.
2011 jyly ol búl qaghidany jappay narazylyqqa shyqqan óz azamattaryna qoldandy. Onyng payymdauynsha, AQSh Memlekettik hatshysy Hillary Klinton reseylik oppozisiyagha «belgi berip», olar Memlekettik departamentting qoldauymen eldegi jaghdaydy shayqay bastaghan-mys.
Keyinnen qabyldanghan «sheteldik agentter» turaly zang kez kelgen oppozisiyalyq nemese erkin oidy zannamalyq dengeyde «jaudyng niyeti» dep tanugha jol ashty.
Syrtqy aralasu — býkil tarihtyng negizgi konsepsiyasy
Birtindep «sheteldik aralasu» konsepsiyasy Kremli ýshin qazirgi qaqtyghystardy aqtaudyng ghana emes, býkil Resey tarihyn týsindiruding basty modusine ainaldy:
2014 jylghy Qyrym sózinde Putiyn: «XVIII, XIX jәne XX ghasyrlarda jýrgizilgen Reseydi tejeu sayasaty býgin de jalghasuda», — dep mәlimdedi.
Onyng ritorikasynda Resey imperiyasynyn, KSRO-nyng jәne postkenestik Reseyding qaqtyghystary birynghay «Batyspen mәngilik maydannyn» elementteri retinde úsynyldy.
2020 jyly ol: «Áriyne, olar bizding saylaugha aralasugha tyrysady, olar múny ýnemi jasaydy», — dep, dәiekteudi de qajet etpeytin aksioma siyaqty sóiledi.
2022 jylghy 24 aqpanda Ukrainagha basyp kirerdegi sózinde ol Batystyng maqsaty — KSRO ydyraghannan beri separatizmdi qoldap, «Reseydi bólshekteu jәne aqyrynda joy» bolghanyn aitty.
Osylaysha, Putin úsynghan tarihy modeli payda boldy: Resey — ýnemi ayar da zalym qarsylaspen betpe-bet kelip otyratyn mәngilik qúrban. Batys ony kelissózderde aldaydy, ishki әlsizdigin paydalanady, separatisterdi qarjylandyrady, qoghamdyq pikirdi bildirtpey ózgertedi. Búl túrghydan alghanda, Resey tarihy — egemendik ýshin tolastamaytyn qorghanys soghysy.
Quatty derjava ma, әlde dәrmensiz qúrban ba?
Búl konsepsiya ózining ishki logikasy jaghynan ýlken qayshylyqqa tap bolady. Biylik pen onyng tarihshylary patriottyq maqsatty kózdep, Reseyding ghasyrlar boyy syrtqy qysymgha tótep berip, egemendigin saqtap qalghanyn kórsetpek boldy. Biraq «sheteldik aralasugha» neghúrlym kóp basymdyq berilse, Reseyding ózi búl tarihta tәuelsiz subekt retinde soghúrlym kómeskilene beredi.
Resey biyligi búrmalap otyrghan oqighalargha zer salsaq:
Smuta (Dýrbelen) kezeni — polyak intervensiyasy men Ljedmitriydi qoldaumen gana týsindiriledi.
Elizaveta Petrovnany taqqa әkelgen saray tónkerisi — fransuz diplomattarynyng astyrtyn әreketi dep beriledi.
Ekaterina II tarihy — britan elshisimen baylanysyna tireledi.
XIX ghasyrdaghy Kavkaz soghystary — britandyqtardyng dem berui dep sipattalady.
XX ghasyr basyndaghy revolusiyalar — sheteldik tynshylar men aqshanyng nәtiyjesi bolyp shyghady.
Alayda, Resey imperiyasy men KSRO tarihy mýldem basqa shyndyqty kórsetedi. Resey tek «syrtqy aralasudyng qúrbany» bolghan joq, ol ózi de ózge memleketterding ishki isine belsendi әri jýieli týrde aralasyp otyrdy:
XVIII ghasyrda Resey Polishanyng ishki sayasatyn tolyq baqylauda ústap, taqqa óz kandidattaryn otyrghyzdy, aqyry ony ýsh ret bóliske saldy.
XIX ghasyrda Sankt-Peterburg Osman imperiyasyndaghy últ-azattyq qozghalystardy qarjylandyryp, Avstriya-Vengriyadaghy slavyan toptaryn óz mýddesine paydalandy.
Kenestik kezende Mәskeu Komintern arqyly býkil әlemdegi kommunistik partiyalardy qarjylandyrdy, Europa, Aziya, Afrika jәne Latyn Amerikasyndaghy kóterilisterge qaru-jaraq pen núsqaushylar jiberip, tónkerister úiymdastyrdy.
Kez kelgen shynayy imperiyashyl sayasatker ýshin halyqaralyq tәrtipti ózi qalyptastyrghan, ózge elderding әlsiz túsyn sheber paydalanghan quatty memleketting beynesi әldeqayda tartymdy bolar edi.
Ókinishke qaray, Kremli kerisinshe, Reseyding tek passivti korghanushy pozisiyasyn dәripteudi jón kóredi. Olardyng bayandauynda Resey — ghasyrlar boyy sheteldik diplomattardyn, aqshanyn, iydeyalardyng jәne tynshylardyng arbauyna onay týsip kele jatqan el. Onyng elitasy satylghysh, qoghamy tez aldanady, al ishki qaqtyghystarynyng bәrin syrttan bireu basqarady. Tipti milliondaghan armiyasy men alyp qauipsizdik apparaty bar qazirgi Reseyding ózi shaghyn ýkimettik emes úiymdardan, jurnalister men emigranttardan qorqyp, ýnemi qorghanugha mәjbýr.
Týiin. Putinning Reseyding tarihy quaty men egemendigin dәleldeuge arnalghan propagandalyq konsepsiyasy, kerisinshe, onyng sozylmaly әlsizdigi men dәrmensizdigi turaly gimnge ainaldy. Resey biyligi óz elining ghasyrlar boyy tonalghanyn, aldanghanyn jәne paydalanylghanyn neghúrlym tabandy týrde dәleldeuge tyryssa, soghúrlym ol Reseydi derbes yrqy joq, syrtqy yqpalgha ýnemi jem bolatyn әlsiz memleket retinde әlemge tanytyp otyr.
Kerimsal Júbatqanov
Abai.kz
Putinning Reseydi «jabayy 90-jyldardaghy» qúldyraudan alyp shyghyp, joghalghan úly derjava mәrtebesin qalpyna keltirgeni turaly teziysi úzaq uaqyt boyy kremlidik propagandanyng basty dingegi bolyp keldi. Degenmen, Resey biyligining ózi sheteldik aralasular turaly ýnemi aita beretin shaghymdarymen búl tezisting tas-talqanyn shygharyp otyr.
Resmy ýgit-nasihat Reseyding ghasyrlar boyghy quaty men egemendigin, onyng syrtqy qauipterden qorghana alu qabiletin ýnemi dәripteydi. Biraq is jýzinde Kremli úsynghan tarihy narrativ mýldem qarama-qarsy әser qaldyrady: ol Reseydi ghasyrlar boyy syrtqy kýshterding arbauyna onay týsip kelgen osal memleket retinde beyneleydi. Biylik «sheteldik agentter» men syrtqy yqpaldy neghúrlym qatty qaralaghan sayyn, Resey soghúrlym túraqsyz, әlsiz әri ýnemi aldanyp qala beretin el bolyp kórinedi.
«Bizdi taghy da aldap ketti»
Reseydi syrtqy әlem ýnemi aldaugha, paydalanugha nemese ishinen irituge tyrysady degen týsinik Putinning de, onyng biyligining de sayasy leksikonynda berik ornyqty. Onyng basty motiyvi: «Resey әrdayym adal niyetpen әreket etedi, seriktesterine senim artady jәne kelisimderdi búljytpay oryndaydy, biraq keyin búl senimning jauyzdyqpen paydalanylghanyn týsinedi».
Sodan da bolar, Putinning sheshendik ónerinde «bizdi aldap ketti», «sausaq ainaldyryp ketti» degen siyaqty sóz tirkesteri jii kezdesedi.
NATO-nyng keneni: Putin Batys elderining Mәskeuge bergen uәdesinde túrmaghanyn aityp, osylay shaghymdandy.
Minsk kelisimderi: Keyinirek ol búl kelisimderdi de dәl osylay týsindirdi — Batys búl qújatty tek Ukrainagha әskery túrghyda kýsh jinap alu ýshin paydalandy dep mәlimdedi.
2014 jyly Qyrymdy anneksiyalaghannan keyingi sózinde Putin Reseyding «qayta-qayta aldanghanyn» aitsa, arada on jyl ótkende Minsk kelisimderin eske alyp: «Olar bizdi taghy da aldap ketti», — dep qysqa qayyrdy.
Kremli propagandasyndaghy taghy bir qaytalanatyn taqyryp — syrtqy kýshterding Reseyding ishki mәselelerin óz paydasyna jaratqysy keletini turaly iydeya. 2004 jyly Beslandaghy qandy teraktiden keyin Putin Reseyding «әlsizdik tanytqanyn» aityp, jaulardyng elding «mayly ýzigin» júlyp alghysy keletinin habarlady.
Keyin búl logika tek terrorizmmen shektelmey, sayasy kenistikke de kóshti:
2000-jyldardyng ortasynda Putin sayasy qyzmetti shetelden qarjylandyrugha qarsy shyghyp, ÝEÚ-lardy syrtqy kýshterding qúraly dep aiyptady.
2011 jyly ol búl qaghidany jappay narazylyqqa shyqqan óz azamattaryna qoldandy. Onyng payymdauynsha, AQSh Memlekettik hatshysy Hillary Klinton reseylik oppozisiyagha «belgi berip», olar Memlekettik departamentting qoldauymen eldegi jaghdaydy shayqay bastaghan-mys.
Keyinnen qabyldanghan «sheteldik agentter» turaly zang kez kelgen oppozisiyalyq nemese erkin oidy zannamalyq dengeyde «jaudyng niyeti» dep tanugha jol ashty.
Syrtqy aralasu — býkil tarihtyng negizgi konsepsiyasy
Birtindep «sheteldik aralasu» konsepsiyasy Kremli ýshin qazirgi qaqtyghystardy aqtaudyng ghana emes, býkil Resey tarihyn týsindiruding basty modusine ainaldy:
2014 jylghy Qyrym sózinde Putiyn: «XVIII, XIX jәne XX ghasyrlarda jýrgizilgen Reseydi tejeu sayasaty býgin de jalghasuda», — dep mәlimdedi.
Onyng ritorikasynda Resey imperiyasynyn, KSRO-nyng jәne postkenestik Reseyding qaqtyghystary birynghay «Batyspen mәngilik maydannyn» elementteri retinde úsynyldy.
2020 jyly ol: «Áriyne, olar bizding saylaugha aralasugha tyrysady, olar múny ýnemi jasaydy», — dep, dәiekteudi de qajet etpeytin aksioma siyaqty sóiledi.
2022 jylghy 24 aqpanda Ukrainagha basyp kirerdegi sózinde ol Batystyng maqsaty — KSRO ydyraghannan beri separatizmdi qoldap, «Reseydi bólshekteu jәne aqyrynda joy» bolghanyn aitty.
Osylaysha, Putin úsynghan tarihy modeli payda boldy: Resey — ýnemi ayar da zalym qarsylaspen betpe-bet kelip otyratyn mәngilik qúrban. Batys ony kelissózderde aldaydy, ishki әlsizdigin paydalanady, separatisterdi qarjylandyrady, qoghamdyq pikirdi bildirtpey ózgertedi. Búl túrghydan alghanda, Resey tarihy — egemendik ýshin tolastamaytyn qorghanys soghysy.
Quatty derjava ma, әlde dәrmensiz qúrban ba?
Búl konsepsiya ózining ishki logikasy jaghynan ýlken qayshylyqqa tap bolady. Biylik pen onyng tarihshylary patriottyq maqsatty kózdep, Reseyding ghasyrlar boyy syrtqy qysymgha tótep berip, egemendigin saqtap qalghanyn kórsetpek boldy. Biraq «sheteldik aralasugha» neghúrlym kóp basymdyq berilse, Reseyding ózi búl tarihta tәuelsiz subekt retinde soghúrlym kómeskilene beredi.
Resey biyligi búrmalap otyrghan oqighalargha zer salsaq:
Smuta (Dýrbelen) kezeni — polyak intervensiyasy men Ljedmitriydi qoldaumen gana týsindiriledi.
Elizaveta Petrovnany taqqa әkelgen saray tónkerisi — fransuz diplomattarynyng astyrtyn әreketi dep beriledi.
Ekaterina II tarihy — britan elshisimen baylanysyna tireledi.
XIX ghasyrdaghy Kavkaz soghystary — britandyqtardyng dem berui dep sipattalady.
XX ghasyr basyndaghy revolusiyalar — sheteldik tynshylar men aqshanyng nәtiyjesi bolyp shyghady.
Alayda, Resey imperiyasy men KSRO tarihy mýldem basqa shyndyqty kórsetedi. Resey tek «syrtqy aralasudyng qúrbany» bolghan joq, ol ózi de ózge memleketterding ishki isine belsendi әri jýieli týrde aralasyp otyrdy:
XVIII ghasyrda Resey Polishanyng ishki sayasatyn tolyq baqylauda ústap, taqqa óz kandidattaryn otyrghyzdy, aqyry ony ýsh ret bóliske saldy.
XIX ghasyrda Sankt-Peterburg Osman imperiyasyndaghy últ-azattyq qozghalystardy qarjylandyryp, Avstriya-Vengriyadaghy slavyan toptaryn óz mýddesine paydalandy.
Kenestik kezende Mәskeu Komintern arqyly býkil әlemdegi kommunistik partiyalardy qarjylandyrdy, Europa, Aziya, Afrika jәne Latyn Amerikasyndaghy kóterilisterge qaru-jaraq pen núsqaushylar jiberip, tónkerister úiymdastyrdy.
Kez kelgen shynayy imperiyashyl sayasatker ýshin halyqaralyq tәrtipti ózi qalyptastyrghan, ózge elderding әlsiz túsyn sheber paydalanghan quatty memleketting beynesi әldeqayda tartymdy bolar edi.
Ókinishke qaray, Kremli kerisinshe, Reseyding tek passivti korghanushy pozisiyasyn dәripteudi jón kóredi. Olardyng bayandauynda Resey — ghasyrlar boyy sheteldik diplomattardyn, aqshanyn, iydeyalardyng jәne tynshylardyng arbauyna onay týsip kele jatqan el. Onyng elitasy satylghysh, qoghamy tez aldanady, al ishki qaqtyghystarynyng bәrin syrttan bireu basqarady. Tipti milliondaghan armiyasy men alyp qauipsizdik apparaty bar qazirgi Reseyding ózi shaghyn ýkimettik emes úiymdardan, jurnalister men emigranttardan qorqyp, ýnemi qorghanugha mәjbýr.
Týiin. Putinning Reseyding tarihy quaty men egemendigin dәleldeuge arnalghan propagandalyq konsepsiyasy, kerisinshe, onyng sozylmaly әlsizdigi men dәrmensizdigi turaly gimnge ainaldy. Resey biyligi óz elining ghasyrlar boyy tonalghanyn, aldanghanyn jәne paydalanylghanyn neghúrlym tabandy týrde dәleldeuge tyryssa, soghúrlym ol Reseydi derbes yrqy joq, syrtqy yqpalgha ýnemi jem bolatyn әlsiz memleket retinde әlemge tanytyp otyr.
Kerimsal Júbatqanov
Abai.kz
Putinning Reseydi «jabayy 90-jyldardaghy» qúldyraudan alyp shyghyp, joghalghan úly derjava mәrtebesin qalpyna keltirgeni turaly teziysi úzaq uaqyt boyy kremlidik propagandanyng basty dingegi bolyp keldi. Degenmen, Resey biyligining ózi sheteldik aralasular turaly ýnemi aita beretin shaghymdarymen búl tezisting tas-talqanyn shygharyp otyr.
Resmy ýgit-nasihat Reseyding ghasyrlar boyghy quaty men egemendigin, onyng syrtqy qauipterden qorghana alu qabiletin ýnemi dәripteydi. Biraq is jýzinde Kremli úsynghan tarihy narrativ mýldem qarama-qarsy әser qaldyrady: ol Reseydi ghasyrlar boyy syrtqy kýshterding arbauyna onay týsip kelgen osal memleket retinde beyneleydi. Biylik «sheteldik agentter» men syrtqy yqpaldy neghúrlym qatty qaralaghan sayyn, Resey soghúrlym túraqsyz, әlsiz әri ýnemi aldanyp qala beretin el bolyp kórinedi.
«Bizdi taghy da aldap ketti»
Reseydi syrtqy әlem ýnemi aldaugha, paydalanugha nemese ishinen irituge tyrysady degen týsinik Putinning de, onyng biyligining de sayasy leksikonynda berik ornyqty. Onyng basty motiyvi: «Resey әrdayym adal niyetpen әreket etedi, seriktesterine senim artady jәne kelisimderdi búljytpay oryndaydy, biraq keyin búl senimning jauyzdyqpen paydalanylghanyn týsinedi».
Sodan da bolar, Putinning sheshendik ónerinde «bizdi aldap ketti», «sausaq ainaldyryp ketti» degen siyaqty sóz tirkesteri jii kezdesedi.
NATO-nyng keneni: Putin Batys elderining Mәskeuge bergen uәdesinde túrmaghanyn aityp, osylay shaghymdandy.
Minsk kelisimderi: Keyinirek ol búl kelisimderdi de dәl osylay týsindirdi — Batys búl qújatty tek Ukrainagha әskery túrghyda kýsh jinap alu ýshin paydalandy dep mәlimdedi.
2014 jyly Qyrymdy anneksiyalaghannan keyingi sózinde Putin Reseyding «qayta-qayta aldanghanyn» aitsa, arada on jyl ótkende Minsk kelisimderin eske alyp: «Olar bizdi taghy da aldap ketti», — dep qysqa qayyrdy.
Kremli propagandasyndaghy taghy bir qaytalanatyn taqyryp — syrtqy kýshterding Reseyding ishki mәselelerin óz paydasyna jaratqysy keletini turaly iydeya. 2004 jyly Beslandaghy qandy teraktiden keyin Putin Reseyding «әlsizdik tanytqanyn» aityp, jaulardyng elding «mayly ýzigin» júlyp alghysy keletinin habarlady.
Keyin búl logika tek terrorizmmen shektelmey, sayasy kenistikke de kóshti:
2000-jyldardyng ortasynda Putin sayasy qyzmetti shetelden qarjylandyrugha qarsy shyghyp, ÝEÚ-lardy syrtqy kýshterding qúraly dep aiyptady.
2011 jyly ol búl qaghidany jappay narazylyqqa shyqqan óz azamattaryna qoldandy. Onyng payymdauynsha, AQSh Memlekettik hatshysy Hillary Klinton reseylik oppozisiyagha «belgi berip», olar Memlekettik departamentting qoldauymen eldegi jaghdaydy shayqay bastaghan-mys.
Keyinnen qabyldanghan «sheteldik agentter» turaly zang kez kelgen oppozisiyalyq nemese erkin oidy zannamalyq dengeyde «jaudyng niyeti» dep tanugha jol ashty.
Syrtqy aralasu — býkil tarihtyng negizgi konsepsiyasy
Birtindep «sheteldik aralasu» konsepsiyasy Kremli ýshin qazirgi qaqtyghystardy aqtaudyng ghana emes, býkil Resey tarihyn týsindiruding basty modusine ainaldy:
2014 jylghy Qyrym sózinde Putiyn: «XVIII, XIX jәne XX ghasyrlarda jýrgizilgen Reseydi tejeu sayasaty býgin de jalghasuda», — dep mәlimdedi.
Onyng ritorikasynda Resey imperiyasynyn, KSRO-nyng jәne postkenestik Reseyding qaqtyghystary birynghay «Batyspen mәngilik maydannyn» elementteri retinde úsynyldy.
2020 jyly ol: «Áriyne, olar bizding saylaugha aralasugha tyrysady, olar múny ýnemi jasaydy», — dep, dәiekteudi de qajet etpeytin aksioma siyaqty sóiledi.
2022 jylghy 24 aqpanda Ukrainagha basyp kirerdegi sózinde ol Batystyng maqsaty — KSRO ydyraghannan beri separatizmdi qoldap, «Reseydi bólshekteu jәne aqyrynda joy» bolghanyn aitty.
Osylaysha, Putin úsynghan tarihy modeli payda boldy: Resey — ýnemi ayar da zalym qarsylaspen betpe-bet kelip otyratyn mәngilik qúrban. Batys ony kelissózderde aldaydy, ishki әlsizdigin paydalanady, separatisterdi qarjylandyrady, qoghamdyq pikirdi bildirtpey ózgertedi. Búl túrghydan alghanda, Resey tarihy — egemendik ýshin tolastamaytyn qorghanys soghysy.
Quatty derjava ma, әlde dәrmensiz qúrban ba?
Búl konsepsiya ózining ishki logikasy jaghynan ýlken qayshylyqqa tap bolady. Biylik pen onyng tarihshylary patriottyq maqsatty kózdep, Reseyding ghasyrlar boyy syrtqy qysymgha tótep berip, egemendigin saqtap qalghanyn kórsetpek boldy. Biraq «sheteldik aralasugha» neghúrlym kóp basymdyq berilse, Reseyding ózi búl tarihta tәuelsiz subekt retinde soghúrlym kómeskilene beredi.
Resey biyligi búrmalap otyrghan oqighalargha zer salsaq:
Smuta (Dýrbelen) kezeni — polyak intervensiyasy men Ljedmitriydi qoldaumen gana týsindiriledi.
Elizaveta Petrovnany taqqa әkelgen saray tónkerisi — fransuz diplomattarynyng astyrtyn әreketi dep beriledi.
Ekaterina II tarihy — britan elshisimen baylanysyna tireledi.
XIX ghasyrdaghy Kavkaz soghystary — britandyqtardyng dem berui dep sipattalady.
XX ghasyr basyndaghy revolusiyalar — sheteldik tynshylar men aqshanyng nәtiyjesi bolyp shyghady.
Alayda, Resey imperiyasy men KSRO tarihy mýldem basqa shyndyqty kórsetedi. Resey tek «syrtqy aralasudyng qúrbany» bolghan joq, ol ózi de ózge memleketterding ishki isine belsendi әri jýieli týrde aralasyp otyrdy:
XVIII ghasyrda Resey Polishanyng ishki sayasatyn tolyq baqylauda ústap, taqqa óz kandidattaryn otyrghyzdy, aqyry ony ýsh ret bóliske saldy.
XIX ghasyrda Sankt-Peterburg Osman imperiyasyndaghy últ-azattyq qozghalystardy qarjylandyryp, Avstriya-Vengriyadaghy slavyan toptaryn óz mýddesine paydalandy.
Kenestik kezende Mәskeu Komintern arqyly býkil әlemdegi kommunistik partiyalardy qarjylandyrdy, Europa, Aziya, Afrika jәne Latyn Amerikasyndaghy kóterilisterge qaru-jaraq pen núsqaushylar jiberip, tónkerister úiymdastyrdy.
Kez kelgen shynayy imperiyashyl sayasatker ýshin halyqaralyq tәrtipti ózi qalyptastyrghan, ózge elderding әlsiz túsyn sheber paydalanghan quatty memleketting beynesi әldeqayda tartymdy bolar edi.
Ókinishke qaray, Kremli kerisinshe, Reseyding tek passivti korghanushy pozisiyasyn dәripteudi jón kóredi. Olardyng bayandauynda Resey — ghasyrlar boyy sheteldik diplomattardyn, aqshanyn, iydeyalardyng jәne tynshylardyng arbauyna onay týsip kele jatqan el. Onyng elitasy satylghysh, qoghamy tez aldanady, al ishki qaqtyghystarynyng bәrin syrttan bireu basqarady. Tipti milliondaghan armiyasy men alyp qauipsizdik apparaty bar qazirgi Reseyding ózi shaghyn ýkimettik emes úiymdardan, jurnalister men emigranttardan qorqyp, ýnemi qorghanugha mәjbýr.
Týiin. Putinning Reseyding tarihy quaty men egemendigin dәleldeuge arnalghan propagandalyq konsepsiyasy, kerisinshe, onyng sozylmaly әlsizdigi men dәrmensizdigi turaly gimnge ainaldy. Resey biyligi óz elining ghasyrlar boyy tonalghanyn, aldanghanyn jәne paydalanylghanyn neghúrlym tabandy týrde dәleldeuge tyryssa, soghúrlym ol Reseydi derbes yrqy joq, syrtqy yqpalgha ýnemi jem bolatyn әlsiz memleket retinde әlemge tanytyp otyr.
Kerimsal Júbatqanov
Abai.kz
