Qazaqstannyng aqparattyq kenistiginde kezekti rezonansty oqigha oryn aldy.

Qazaqstannyng janadan qúrylghan bir palataly Parlamenti – Qúryltaygha akkreditasiyalanghan 40 jurnalist jinalyp, Qúryltay tóraghasy Aybek Dadebaygha újymdyq ýndeu joldady. Búqaralyq aqparat qúraldarynyng ókilderi brifingterdi ótkizuding jana erejelerine, atap aitqanda, belgilengen kýn tәrtibinen tys saual qoigha tyiym salatyn normagha ashyq qarsylyq bildirude.

Búl tek tehnikalyq nemese proseduralyq dau emes. Búl – qoghamnyng aqparat alu qúqyghy men memlekettik organdardyng ózderine ynghayly reglament qalyptastyru talpynysy arasyndaghy qayshylyqty tanytatyn jolsyzdyq.

Daudyng basy Qúryltaydyng 2026 jylghy 10 qyrkýiekte bekitilgen jana reglamentinen bastau aldy. Ondaghy eng dauly talaptardyng biri:

Jurnalisterge brifingke shyqqan sheneunikke (ministrlerge, deputattargha jәne ózge de lauazymdy túlghalargha) aldyn ala habarlanghan taqyrypqa jatpaytyn súraq qoygha shekteu qoyylghan.

Eger tilshi kýn tәrtibinen tys súraq qoysa, oghan eskertu beriledi.

Osynday eki eskertuden keyin jurnalist 6 aigha akkreditasiyasynan aiyrylady.

Jurnalister óz ýndeuinde múnday shekteudi BAQ-tyng kәsiby qyzmetin negizsiz shekteu jәne sóz bostandyghyn monopoliyalau talpynysy dep baghalady.

Nelikten búl talap BAQ zannamasyna qayshy keledi?

Ýndeuge qol qoyghan tilshiler óz talaptaryn Ata zang men «Mass-media turaly» zannyng basty qaghidattarymen negizdep otyr:

Lauazymdy túlgha – halyq aldynda esepti memlekettik qyzmetker. Ol brifing taqyrybyna qaramastan, ózining qúzyretine kiretin kez kelgen ózekti (qoghamdy tolghandyrghan) mәsele boyynsha jauap beruge mindetti.

Mәdeniyet jәne aqparat ministrligining ýlgilik erejelerine sәikes, akkreditasiyanyng basty maqsaty – qoghamdy memlekettik organnyng qyzmeti turaly keng әri jedel aqparattandyru. Jurnalisterdi belgili bir tar taqyryptyng shenberine qamap qon búl maqsatty joqqa shygharady.

Qoldanystaghy erejelerde eskertu berudin, búzushylyqty tirkeuding jәne oghan qarsy shaghymdanudyng ashyq mehanizmi kórsetilmegen.

Shyndyghynda da: «Brifing – búl dayyndalghan press-relizdi oqyp beretin sahna emes. Búl – biylik ókili men qogham arasyndaghy ashyq dialog alany. Saualdardy shekteu – qoghamnyng shyndyqty bilu qúqyghyn shekteumen birdey.» degimiz keledi.

BAQ ókilderi neni talap etedi?

40 jurnalist qol qoyghan qújatta Qúryltay basshylyghyna naqty úsynystar aitylghan:

• «Kýn tәrtibinen tys súraqtardy» ereje búzushylyqtar tiziminen tolyqtay alyp tastau;
• Eskertu beru men akkreditasiyadan aiyrudyng ashyq әri әdil tәrtibin belgileu;
• Jurnalisterge óz qúqyqtaryn qorghau ýshin eskertulerge shaghymdanu mehaniyzin engizu.

Jurnalister qauymdastyghy Qúryltay tóraghasy Aybek Dadebaydan búl erejeni qayta qarap, resmy týrde jazbasha jauap beruin súrady.

Ashyqtyq pa, әlde baqylau ma?

Qazaqstan parlamentarizmining jana kezeninde qúrylghan Qúryltay ózin halyqqa ashyq, demokratiyalyq institut retinde pozisiyalaydy. Eger búl organnyng alghashqy qadamdary jurnalisterding auzyn jabudan nemese saualdardy sýzgileuden bastalsa, búl memlekettik apparatyng ashyqtyq turaly uәdelerine ýlken kýmәn tudyrady.

Jurnalisterding búl újymdyq narazylyghy – jay ghana emosiyalyq reaksiya emes, búl otandyq media-ortanyng óz kәsiby qúqyqtary men qoghamdyq aqparattyq qauipsizdikti qorghaugha baghyttalghan eresek qadamy. Qúryltay basshylyghy búl dabyldy eleusiz qaldyrmay, media ókilderimen ymyragha kelui tiyis. Sebebi BAQ-ty shekteu – biylikting halyqtan alystauynyng tóte joly bolyp ta tabylady.

Abai.kz