قازاقستاننىڭ اقپاراتتىق كەڭىستىگىندە كەزەكتى رەزونانستى وقيعا ورىن الدى.

قازاقستاننىڭ جاڭادان قۇرىلعان ءبىر پالاتالى پارلامەنتى – قۇرىلتايعا اككرەديتاتسيالانعان 40 جۋرناليست جينالىپ، قۇرىلتاي توراعاسى ايبەك دادەبايعا ۇجىمدىق ۇندەۋ جولدادى. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى بريفينگتەردى وتكىزۋدىڭ جاڭا ەرەجەلەرىنە، اتاپ ايتقاندا، بەلگىلەنگەن كۇن تارتىبىنەن تىس ساۋال قويۋعا تىيىم سالاتىن نورماعا اشىق قارسىلىق بىلدىرۋدە.

بۇل تەك تەحنيكالىق نەمەسە پروتسەدۋرالىق داۋ ەمەس. بۇل – قوعامنىڭ اقپارات الۋ قۇقىعى مەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وزدەرىنە ىڭعايلى رەگلامەنت قالىپتاستىرۋ تالپىنىسى اراسىنداعى قايشىلىقتى تانىتاتىن جولسىزدىق.

داۋدىڭ باسى قۇرىلتايدىڭ 2026 جىلعى 10 قىركۇيەكتە بەكىتىلگەن جاڭا رەگلامەنتىنەن باستاۋ الدى. ونداعى ەڭ داۋلى تالاپتاردىڭ ءبىرى:

جۋرناليستەرگە بريفينگكە شىققان شەنەۋنىككە (مينيسترلەرگە، دەپۋتاتتارعا جانە وزگە دە لاۋازىمدى تۇلعالارعا) الدىن الا حابارلانعان تاقىرىپقا جاتپايتىن سۇراق قويۋعا شەكتەۋ قويىلعان.

ەگەر ءتىلشى كۇن تارتىبىنەن تىس سۇراق قويسا، وعان ەسكەرتۋ بەرىلەدى.

وسىنداي ەكى ەسكەرتۋدەن كەيىن جۋرناليست 6 ايعا اككرەديتاتسياسىنان ايىرىلادى.

جۋرناليستەر ءوز ۇندەۋىندە مۇنداي شەكتەۋدى باق-تىڭ كاسىبي قىزمەتىن نەگىزسىز شەكتەۋ جانە ءسوز بوستاندىعىن مونوپوليالاۋ تالپىنىسى دەپ باعالادى.

نەلىكتەن بۇل تالاپ باق زاڭناماسىنا قايشى كەلەدى؟

ۇندەۋگە قول قويعان تىلشىلەر ءوز تالاپتارىن اتا زاڭ مەن «ماسس-مەديا تۋرالى» زاڭنىڭ باستى قاعيداتتارىمەن نەگىزدەپ وتىر:

لاۋازىمدى تۇلعا – حالىق الدىندا ەسەپتى مەملەكەتتىك قىزمەتكەر. ول بريفينگ تاقىرىبىنا قاراماستان، ءوزىنىڭ قۇزىرەتىنە كىرەتىن كەز كەلگەن وزەكتى (قوعامدى تولعاندىرعان) ماسەلە بويىنشا جاۋاپ بەرۋگە مىندەتتى.

مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ ۇلگىلىك ەرەجەلەرىنە سايكەس، اككرەديتاتسيانىڭ باستى ماقساتى – قوعامدى مەملەكەتتىك ورگاننىڭ قىزمەتى تۋرالى كەڭ ءارى جەدەل اقپاراتتاندىرۋ. جۋرناليستەردى بەلگىلى ءبىر تار تاقىرىپتىڭ شەڭبەرىنە قاماپ قويۋ بۇل ماقساتتى جوققا شىعارادى.

قولدانىستاعى ەرەجەلەردە ەسكەرتۋ بەرۋدىڭ، بۇزۋشىلىقتى تىركەۋدىڭ جانە وعان قارسى شاعىمدانۋدىڭ اشىق مەحانيزمى كورسەتىلمەگەن.

شىندىعىندا دا: «بريفينگ – بۇل دايىندالعان پرەسس-رەليزدى وقىپ بەرەتىن ساحنا ەمەس. بۇل – بيلىك وكىلى مەن قوعام اراسىنداعى اشىق ديالوگ الاڭى. ساۋالداردى شەكتەۋ – قوعامنىڭ شىندىقتى ءبىلۋ قۇقىعىن شەكتەۋمەن بىردەي.» دەگىمىز كەلەدى.

باق وكىلدەرى نەنى تالاپ ەتەدى؟

40 جۋرناليست قول قويعان قۇجاتتا قۇرىلتاي باسشىلىعىنا ناقتى ۇسىنىستار ايتىلعان:

• «كۇن تارتىبىنەن تىس سۇراقتاردى» ەرەجە بۇزۋشىلىقتار تىزىمىنەن تولىقتاي الىپ تاستاۋ;
• ەسكەرتۋ بەرۋ مەن اككرەديتاتسيادان ايىرۋدىڭ اشىق ءارى ءادىل ءتارتىبىن بەلگىلەۋ;
• جۋرناليستەرگە ءوز قۇقىقتارىن قورعاۋ ءۇشىن ەسكەرتۋلەرگە شاعىمدانۋ مەحانيزىن ەنگىزۋ.

جۋرناليستەر قاۋىمداستىعى قۇرىلتاي توراعاسى ايبەك دادەبايدان بۇل ەرەجەنى قايتا قاراپ، رەسمي تۇردە جازباشا جاۋاپ بەرۋىن سۇرادى.

اشىقتىق پا، الدە باقىلاۋ ما؟

قازاقستان پارلامەنتاريزمىنىڭ جاڭا كەزەڭىندە قۇرىلعان قۇرىلتاي ءوزىن حالىققا اشىق، دەموكراتيالىق ينستيتۋت رەتىندە پوزيتسيالايدى. ەگەر بۇل ورگاننىڭ العاشقى قادامدارى جۋرناليستەردىڭ اۋزىن جابۋدان نەمەسە ساۋالداردى سۇزگىلەۋدەن باستالسا، بۇل مەملەكەتتىك اپپاراتىڭ اشىقتىق تۋرالى ۋادەلەرىنە ۇلكەن كۇمان تۋدىرادى.

جۋرناليستەردىڭ بۇل ۇجىمدىق نارازىلىعى – جاي عانا ەموتسيالىق رەاكتسيا ەمەس، بۇل وتاندىق مەديا-ورتانىڭ ءوز كاسىبي قۇقىقتارى مەن قوعامدىق اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىكتى قورعاۋعا باعىتتالعان ەرەسەك قادامى. قۇرىلتاي باسشىلىعى بۇل دابىلدى ەلەۋسىز قالدىرماي، مەديا وكىلدەرىمەن ىمىراعا كەلۋى ءتيىس. سەبەبى باق-تى شەكتەۋ – بيلىكتىڭ حالىقتان الىستاۋىنىڭ توتە جولى بولىپ تا تابىلادى.

Abai.kz