Dýisenbi, 2 Qarasha 2026
Abay.tv 927 0 pikir 28 Qazan, 2026 saghat 14:45

Álemde soghys kóp. Al BÚÚ-gha balama bar ma?..

Suret: JY arqyly jasaldy.

Býgin Preziydent Toqaev Qazaqstan halqyna dәstýrli Joldauyn jariyalady.

Onda Preziydent:

«Ashyghyn aitsaq, býginde tәuelsizdigimiz ben egemendigimizdi qorghaugha qatysty barlyq mәsele әli tolyqtay sheshimin tapqan joq. Búl – aldymyzda kóptegen ózekti mindet túr degen sóz. Júmysty oidaghyday oryndau ýshin, eng aldymen, býkil qoghamymyz tatu boluy kerek. Birlik pen kelisim bolmasa, eshqanday reforma jәne ilgerileu bolmaytyny aidan anyq», - dedi.

Preziydent óz sózinde qazir jahandyq syn-qaterler әldeqayda qauipti sipat alghanyn, Birikken Últtar Úiymynyng abyroy-bedeli ýlken toqyraugha úshyraghanyn aitty.

«Qazirgi tanda әlem elderi arasynda aqylgha qonymsyz jalghan aiyptaular, astyrtyn teketirester kýsheydi, al alpauyt, yqpaldy memleketterding arasynda jappay ózara senim daghdarysy payda boldy.

Baqylausyz, jýiesiz kóshi-qon aghyndary әldeqayda kóbeydi, búl birneshe europalyq elding qauipsizdigine ýlken ziyan keltirgenine kózimiz jetti. Birikken Últtar Úiymynyng abyroy-bedeli ýlken toqyraugha úshyrady. Halyqaralyq qúqyqtyng qúndylyghy tómendep ketti. Qysqasy, qazirgi әlem búlynghyr dәuirge ayaq basty, onyng keleshegi qanday bolatyny turaly sayasatkerler men sarapshylar arasynda birtútas pikir joq. Kýlli әlem júrtshylyghy alasapyran kezende ómir sýrip jatyr desek, artyq bolmas. Múnday kýrdeli, boljamsyz ahual «qyrghiy-qabaq soghys» kezinde de bolmaghan edi», - dedi Toqaev.

Osynday qúbylmaly zamangha qaramastan, Qazaqstan el damuynyng jana dәuirine ýlken senimmen qadam basyp, keng auqymdy sayasy reformany iske asyryp jatqanyn aitty.

«Aldaghy uaqytta da elimizding egemendigin nyghaytuymyz kerek. Búl – qazirgi әlemdegi búlynghyr ahualda ishki túraqtylyqty saqtay otyryp, ósip-órkendeu degen sóz. Osynday jaghdayda memlekettik apparat pen qúqyq qorghau mekemelerining róli asa manyzdy ekeni barshanyzgha týsinikti.

Basqasha aitqanda, qazirgi buyn ókilderi, yaghny biz kele jatqan jas úrpaqtargha josparlar men tújyrymdar emes, ekonomikasy quatty jәne qarqyndy, joghary tehnologiyalary damyghan, bilim men ghylymgha negizdelgen, zandy moyyndaytyn, jasampaz әri ozyq, geosayasy túrghydan kýshi men yqpaly bar Qazaqstandy qaldyruymyz kerek. Búl – últymyzdyng aldynda túrghan naghyz strategiyalyq mindet», - dedi Preziydent.

Túzdyq:

BÚÚ Bas Assambleyasynyng alany – әlemdik sayasat pen tәrtipti talqylaytyn basty sayasy dialog alany ekeni әmbege ayan.

Rasynda búl taqyryp tap qazir óte-móte ózekti. Óitkeni, dýnie dýrligip, әlem astan-kesteng bolyp jatqan qazirgidey qaqtyghystar kezeninde әlemdi tәrtipke shaqyruy tiyis birden-bir balamasyz úiym ózining qauqarsyzdyghyn kórsetti. Jahangha jyldam jayylyp jatqan memleketter arasyndaghy soghysta – BÚÚ birli-jarym qarar qabyldap, aiyptau aktilerin shygharumen shekteldi. Naqty is te, batyl úsynys ta bolghan joq. Sәikesinshe, BÚÚ mindetin ýshinshi elder óz moynyna alyp, jaulasushy taraptargha araghayyndyq jasaugha tyrysty. Ukraina-Resey soghysynda arashagha jaramady. Izraili-Iran, Iran-AQSh soghysynda auyz ashyp, alang úsyna almady. Tayau Shyghystaghy qaqtyghystarda, Tynyq múhity tóniregindegi eskalasiyalarda, Afrika qúrlyghyndaghy qaruly qaqtyghystarda BÚÚ ózining sharasyzdyghyn kórsetti.

Al BÚÚ – әlemdi tәrtipke shaqyryp qana qoymay, sol tәrtipting saqtaluyn qadaghalaytyn, memleketterdi daumen emes, dialogpen baylanystyratyn әlemde teni joq birden-bir halyqaralyq úiym emes pe edi? Anyghy – BÚÚ –nyng kiyeli missiyasy da osy edi.

Bas Assamibleyasy bir basqa, Qauipsizdik Kenesi jәne bar. Halyqaralyq Soty taghy kýsh. Sekretariaty men ózge de qúrylymdary BÚÚ-gha zor mýmkindikter beretin qúqyqqa, qúzyretke ie edi. Beybitshilk pen qauipsizdik, adam qúqyghy men halyqaralyq qúqyq, gumanitarlyq missiyalar men túraqty beybitshilik basqa alandarda emes, tap osy BÚÚ alanynda sheshimin tabuy tiyis-tin.

Ókinishke oray, halyqaralyq qúqyq tәrtibi – «kýsh aty diyirmen tartady» deytin agressivti tәrtipke úlasyp ketkende, BÚÚ-nyng sheshimgerligine jogharyda aitylghan senim de seyile bastaghany jasyryn emes.

Sondyqtan, BÚÚ atyna aitylyp jatqan syn da oryndy. Al gegemondar әlemdik ústemdikke úmtyluda. Áldiler әlsizderge agressiya kórsetude. Múnyng barlyghyn kórip, bilip otyrmyz. Múnday kezde beybit hәm beyratap sayasat ústanatyn Qazaqstan sekildi orta derjavalar men damushy shaghyn memleketterding arqa sýiep barar jalghyz alany - osy BÚÚ. Oghan balama úiym әzirge joq. Tramp qúrghan «Beybitshilik kenesi» búl róldi atqara almady.

Sol sebepti de, qazirgidey alaghay da búlaghay kezende Qazaqstan ýshin eng tiyimdi jol - kópjaqty syrtqy sayasatty berik ústanu. Búl biz ýshin qauipsizdik kepildigi ispetti. Onan song ózining geografiyalyq artyqshylyghy men investisiyalyq tartymdylyghyna bas tigu, tengerimdi, tiyimdi әriptestikti kóbeytu. Búl dausyz..

Núrgeldi Ábdighaniyúly

Abai.kz

0 pikir