Qazaqstan men Qytay Halyq Respublikasy arasyndaghy ekonomikalyq baylanystar songhy jyldary sapalyq jaghynan da, sandyq kórsetkishteri boyynsha da mýlde jana dengeyge kóterildi.

Qytay qazirgi tanda Qazaqstannyng eng basty syrtqy sauda seriktesi bolyp tabylady. Eki el arasyndaghy tauar ainalymy 50 milliard dollargha juyqtap, al ony 100 milliard dollargha jetkizu mindeti qoyylghan jaghdayda, Qytay últtyq valutasynyng — yuaninyng (Jeniminibi) Qazaqstannyng syrtqy saudasy men ishki qarjy naryghyndaghy ýlesi men yqpaly kýrt arta týsti.

Búl ýderiske tereng saraptama tómendegidey:

Syrtqy saudadaghy yuaninyng ýlesi:

Qazaqstan men Qytay arasyndaghy eksporttyq-importtyq operasiyalarda dәstýrli týrde AQSh dollary basym bolyp kelse de, songhy uaqytta esep aiyrysu kezinde últtyq valutalargha (uani men tengege) kóshu ýrdisi qarqyn aldy.

Qazaqstan Qytaydan mashina jasau jabdyqtaryn, elektronika, avtomobilider, túrmystyq tehnika men ónerkәsiptik tauarlardy kólemdi týrde satyp alady. Qazaqstannyng jalpy importyndaghy Qytaydyng ýlesi 30%-dan asady. Osy importtyq kelisimsharttardyng aitarlyqtay bóligi tikeley yuanimen nemese eki elding últtyq valutalaryndaghy kliringtik operasiyalar arqyly jýzege asyryluda.

Qazaqstannyng Qytaygha satatyn shiykizaty (múnay, metaldar, uran, auyl sharuashylyghy ónimderi) ýshin esep aiyrysuda yuaninyng ýlesi artyp keledi. Búl әsirese energetikalyq sektordaghy tranzaksiyalarda anyq bayqalady. Yuanimen esep aiyrysu batystyq sanksiyalar tәuekelin tómendetip, logistikalyq tizbekterdi jedeldetuge mýmkindik beredi.

Qazaqstannyng qarjy naryghyndaghy yuaninyng orny

Qazaqstannyng ishki qarjy jýiesi men bank setorynda yuani tek sauda qúraly ghana emes, sonymen birge investisiyalyq jәne jinaq valutasyna ainala bastady.

KASE-de yuani-tenge júby boyynsha sauda kólemi jyl sayyn artyp keledi. Qazaqstandyq biznes pen bankter ýshin yuanimen likvidtilik (qolma-qol aqshasyz qarajat) qoljetimdi bola týsude.

Qazaqstandaghy ekinshi dengeyli bankter (sonyng ishinde Qytay bankterining enshiles qúrylymdary — Qytay Banki Almatyda jәne Siniszyan banki) yuanimen kredit beru, valutalyq audarymdar men salymdar ashu qyzmetterin belsendi týrde úsynuda. Importtaushylar ýshin yuanimen nesie alu AQSh dollary nemese euromen salystyrghanda keyde payyzdyq mólsherleme túrghysynan tiyimdirek boluy mýmkin.

Qazaqstannyng Últtyq banki halyqaralyq altyn-valuta rezervterin әrtaraptandyru shenberinde yuani aktivterin ústaydy. Búl Qytaymen ekonomikalyq integrasiyanyng terendeuine jәne ózara sauda balansyn ústap túrugha say keledi.

Qazaqstan ýshin tuyndaytyn mýmkindikter:

1. Dollar baghamynyng auytquyna tәueldilikti azaytyp, ekijaqty sauda ainalymyn jedeldetu.

2. Investisiyalyq tartymdylyq: Qytaylyq kapital men tikeley investisiyalardyng (FDI) Qazaqstan ekonomikasyna, әsirese logistika («Orta dәliz»), jasyl energetika jәne óndeu ónerkәsibine yuani arqyly kelui ontayly jaghday jasaydy.

Tәuekelder men shekteuler:

1. Qazaqstan ekonomikasynyng Qytaygha jәne onyng valutasyna tym tәueldi bolyp qalu qateri (geoekonomikalyq disbalans).

2. Qytay biyligi yuaninyng syrtqa erkin aghyluyna qatang baqylau jasaytyndyqtan, búl valutany basqa jahandyq naryqtarda erkin ainaldyru belgili bir burokratiyalyq kedergilerge tap boluy mýmkin.

Týiin: Qazaqstannyng syrtqy saudasy men qarjy naryghyndaghy Qytay yuanining yqpaly obektivti týrde jyl sayyn kýsheyip keledi. Yuani Qazaqstan ýshin tek kórshi elding aqsha birligi emes, elimizding syrtqy ekonomikalyq baghdaryndaghy basty qarjylyq tetikterding birine ainaldy. Búl ýderis tranzaksiyalardy jedeldetkenimen, últtyq qarjy jýiesi tarapynan saq sayasatty jәne valutalyq tәuekelderdi tengerimdi basqarudy talap etedi.

Abai.kz