Қазақстан мен Қытай Халық Республикасы арасындағы экономикалық байланыстар соңғы жылдары сапалық жағынан да, сандық көрсеткіштері бойынша да мүлде жаңа деңгейге көтерілді.

Қытай қазіргі таңда Қазақстанның ең басты сыртқы сауда серіктесі болып табылады. Екі ел арасындағы тауар айналымы 50 миллиард долларға жуықтап, ал оны 100 миллиард долларға жеткізу міндеті қойылған жағдайда, Қытай ұлттық валютасының — юаньның (Жэньминьби) Қазақстанның сыртқы саудасы мен ішкі қаржы нарығындағы үлесі мен ықпалы күрт арта түсті.

Бұл үдеріске терең сараптама төмендегідей:

Сыртқы саудадағы юаньның үлесі:

Қазақстан мен Қытай арасындағы экспорттық-импорттық операцияларда дәстүрлі түрде АҚШ доллары басым болып келсе де, соңғы уақытта есеп айырысу кезінде ұлттық валюталарға (юань мен теңгеге) көшу үрдісі қарқын алды.

Қазақстан Қытайдан машина жасау жабдықтарын, электроника, автомобильдер, тұрмыстық техника мен өнеркәсіптік тауарларды көлемді түрде сатып алады. Қазақстанның жалпы импортындағы Қытайдың үлесі 30%-дан асады. Осы импорттық келісімшарттардың айтарлықтай бөлігі тікелей юаньмен немесе екі елдің ұлттық валюталарындағы клирингтік операциялар арқылы жүзеге асырылуда.

Қазақстанның Қытайға сататын шикізаты (мұнай, металдар, уран, ауыл шаруашылығы өнімдері) үшін есеп айырысуда юаньның үлесі артып келеді. Бұл әсіресе энергетикалық сектордағы транзакцияларда анық байқалады. Юаньмен есеп айырысу батыстық санкциялар тәуекелін төмендетіп, логистикалық тізбектерді жеделдетуге мүмкіндік береді.

Қазақстанның қаржы нарығындағы юаньның орны

Қазақстанның ішкі қаржы жүйесі мен банк сеторында юань тек сауда құралы ғана емес, сонымен бірге инвестициялық және жинақ валютасына айнала бастады.

KASE-де юань-теңге жұбы бойынша сауда көлемі жыл сайын артып келеді. Қазақстандық бизнес пен банктер үшін юаньмен ликвидтілік (қолма-қол ақшасыз қаражат) қолжетімді бола түсуде.

Қазақстандағы екінші деңгейлі банктер (соның ішінде Қытай банктерінің еншілес құрылымдары — Қытай Банкі Алматыда және Синьцзян банкі) юаньмен кредит беру, валюталық аударымдар мен салымдар ашу қызметтерін белсенді түрде ұсынуда. Импорттаушылар үшін юаньмен несие алу АҚШ доллары немесе еуромен салыстырғанда кейде пайыздық мөлшерлеме тұрғысынан тиімдірек болуы мүмкін.

Қазақстанның Ұлттық банкі халықаралық алтын-валюта резервтерін әртараптандыру шеңберінде юань активтерін ұстайды. Бұл Қытаймен экономикалық интеграцияның тереңдеуіне және өзара сауда балансын ұстап тұруға сай келеді.

Қазақстан үшін туындайтын мүмкіндіктер:

1. Доллар бағамының ауытқуына тәуелділікті азайтып, екіжақты сауда айналымын жеделдету.

2. Инвестициялық тартымдылық: Қытайлық капитал мен тікелей инвестициялардың (FDI) Қазақстан экономикасына, әсіресе логистика («Орта дәліз»), жасыл энергетика және өңдеу өнеркәсібіне юань арқылы келуі оңтайлы жағдай жасайды.

Тәуекелдер мен шектеулер:

1. Қазақстан экономикасының Қытайға және оның валютасына тым тәуелді болып қалу қатері (геоэкономикалық дисбаланс).

2. Қытай билігі юаньның сыртқа еркін ағылуына қатаң бақылау жасайтындықтан, бұл валютаны басқа жаһандық нарықтарда еркін айналдыру белгілі бір бюрократиялық кедергілерге тап болуы мүмкін.

Түйін: Қазақстанның сыртқы саудасы мен қаржы нарығындағы Қытай юанінің ықпалы объективті түрде жыл сайын күшейіп келеді. Юань Қазақстан үшін тек көрші елдің ақша бірлігі емес, еліміздің сыртқы экономикалық бағдарындағы басты қаржылық тетіктердің біріне айналды. Бұл үдеріс транзакцияларды жеделдеткенімен, ұлттық қаржы жүйесі тарапынан сақ саясатты және валюталық тәуекелдерді теңгерімді басқаруды талап етеді.

Abai.kz