19 қаңтарда Ауғанстан астанасы Кабулдың орталығындағы қытай мейрамханасында  жанкешті жарылыс жасады. Дүйсенбі күні Францияның атақты «Le Monde» басылымы Қытайдың Ауғанстан стратегиясына бірқатар шабуылдар әсер еткені туралы мақала жариялады. Мақалада соңғы жылдары Бейжің көршілес Ауғанстандағы тау-кен жобаларын дамытуды жалғастырып, Ауғанстанның тұрақтылығын Шыңжаңдағы тұрақтылықты қамтамасыз етудегі маңызды фактор ретінде қарастырғаны атап өтілді. Дегенмен, Ауғанстандағы қытай азаматтарының қауіпсіздігіне қазір қауіп төніп тұр.

19 қаңтарда жас қытайлық бизнесмен Дженни Кабулдың орталығындағы ең жақсы жерде орналасқан сиыр етінен жасалған кеспе мейрамханасында жанкешті жарылыстың құрбаны болды. Кейіннен «Ислам мемлекеті» тобы жауапкершілікті өз мойнына алды. Шабуыл салдарынан 13 адам жарақат алып, 7 адам қаза тапты. Қытай БАҚ-тарының хабарлауынша, қаза тапқандардың біреуі Қытай азаматы, бесеуі жарақат алған.

Мейрамханадағы жарылыстан кейін, ықпалды қытайлық қорғаныс блогы «Қару әлеміне талдау» 21 қаңтарда: «Егер астананың орталығында тамақтану қауіпсіздігіне кепілдік берілмесе, шалғай провинцияларда орналасқан ірі тау-кен және инфрақұрылым жобаларының қауіпсіздігіне қалай кепілдік беруге болады?» деген сұрақ қойған мақала жариялады. Қытай Сыртқы істер министрлігі де қытай азаматтарына «қазіргі қауіпсіздік жағдайын ескере отырып, жақын арада Ауғанстанға сапар шегуден аулақ болуды» бірнеше рет ескертті.

Қытай Сауда министрлігінің 2024 жылғы есебіне сәйкес, Ауғанстанда шамамен 200 қытай азаматы тұрады. Қазіргі уақытта Ауғанстанда және оның айналасындағы аудандарда тұратын қытай азаматтары шабуыл нысанына айналуда.

2025 жылдың 26 қарашасында Ауғанстаннан бастау алған шекарадан тыс шабуыл Тәжікстанның оңтүстік-шығысындағы алтын кеніші жұмысшыларының лагеріне бағытталды, нәтижесінде үш қытайлық техник қаза тапты.

2025 жылдың 30 қарашасында Ауғанстаннан Тәжікстанның Таулы Бадахшан аймағына тағы бір түнгі қарулы шабуыл жасалды, онда мемлекеттік кәсіпорынға жол салып жатқан қытайлық жұмысшылар нысанаға алынды, нәтижесінде екі адам қаза тауып, бірнеше адам жарақат алды.

Ауғанстанның минералды ресурстарындағы Қытай инвестициясы

2021 жылдың жазында Талибан билікке келгеннен кейін, олар минералды ресурстарды игеру және экономиканы қалпына келтіру үшін шетелдік инвестицияларды іздеу арқылы халықаралық оқшауланудан шығуға тырысты. 2021 жылдың қарашасында бес қытайлық инвестор литий ресурстарын зерттеу үшін Ауғанстанға барды. Сол кезде Қытайдың Global Times газеті Қытайдың металл, минерал және химиялық заттарды импорттаушылар мен экспорттаушылар сауда палатасының бұрынғы вице-президенті Чжоу Шицзяньның: «Ең үлкен мәселе - қауіпсіздік. Егер қауіпсіздік кепілдендірілмесе, инвестиция шығынға ұшырайды», - деген сөзін келтірді.

2023 жылы Қытайдың мемлекеттік кәсіпорны Синьцзян Орталық Азия мұнай және газ компаниясы Әмудария бассейнінде мұнай мен газды игеруге 25 жылдық келісімшартқа қол қойып, 540 миллион доллардан астам инвестиция салды. «Weapons World Analysis» беделді қорғаныс блогында: «Сол кезде Талибан қытайлық персоналдың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін барын салуға уәде берді», - делінген.

2025 жылдың тамыз айында South China Morning Post басылымы Ауғанстанның орталығындағы Мес Айнак кен өндіру жобасы ақыры басталуы мүмкін екенін хабарлады. Бұл кеніш әлемдегі ең ірі мыс кеніштерінің бірі. China Metallurgy Group Corporation компаниясы кенішті өндіру құқығын 2008 жылдан бері иеленіп келеді, бірақ соғысқа байланысты жұмыстар ұзақ уақыт бойы тоқтатылды.

Сонымен қатар, 2025 жылдың 10 ақпанынан бастап, «Бір белдеу, бір жол» бастамасы аясында Қытайдың Чунцин қаласы мен Ауғанстанның Хайратан порты арасында теміржол жүк тасымалы қызметі іске қосылды, бұл бағасы арзан қытай тауарларының Ауғанстанға көп мөлшерде тез кіруіне мүмкіндік береді. Кабулда орналасқан Синьхуа ақпарат агенттігінің тілшісі 23 қаңтарда былай деп жазды: «Мен Ауғанстандағы дүкендер мен супермаркеттерге барған сайын қытай өнімдерін көремін: аяқ киім, шұлық, бас киім, ас үй ыдыстары және тұрмыстық техника. Бұл тауарлар қарапайым ауғандықтарға өмірлерін жақсартуға мүмкіндік береді». БҰҰ мәліметтері бойынша, ауғандықтардың 85%-ы күніне 1 доллардан аз ақшаға күн көреді.

Le Monde газеті Қытайдың Ауғанстандағы экономикалық қатысуы көптеген кедергілер мен белгісіздіктерге тап болғанымен, бұл Бейжіңнің Талибан режимімен байланысын сақтауға оң әсер етіп, Ауғанстанның тұрақтылығына жанама түрде әсер етіп, осылайша Шыңжаңдағы тұрақтылықты нығайтты деп топшылайды.

Ауғанстан мен Шынжаңның шекарасы 76 шақырымға созылады. 2021 жылдың жазында Талибан билікті басып алған кезде, Фудань университетінің Ресей және Орталық Азия зерттеулері орталығының сол кездегі директоры Чжао Хуашэн: «Қытай үшін Қытайдың Ауғанстан саясатының бастапқы нүктесі – Шыңжаңның қауіпсіздігі мен тұрақтылығы. Қытайдың Ауғанстандағы ірі жобалары мен инвестициялары ұлттық қауіпсіздік мәселелері ретінде қарастырылмайды», – деп пікір білдірген.

Abai.kz