Қазақ журналистикасының іргетасын қалаған Мұхамеджан Сералиннің есімі бүгінде кәсіби ортада айтылғанымен, мемлекеттік деңгейдегі марапаттар жүйесінде көрінбей қалуы — үлкен әділетсіздік.

Тарихи статус және «көлеңкеде» қалу себептері

Сералиннің есімі көп жағдайда «Алаш» зиялыларының көлеңкесінде қалып қойып жатады. Оның себептері:

Идеологиялық қайшылықтар: Сералин «Айқап» журналы арқылы Алашорда көсемдерімен (Ә. Бөкейхан, М. Дулатұлы) жер мәселесі мен отырықшылық төңірегінде қызу пікірсайысқа түскен. Кеңес өкіметі орнаған соң оны «қызылдармен» ымыраға келді деп айыптаушылар болса, кеңестік жүйе оны толық «өз адамы» деп қабылдамады.

Аймақтық деңгейде қалып қою: Бүгінде Сералин есімі көбіне туған өлкесі Қостанай облысында ғана (мектептер, көшелер, аудандық деңгейдегі сыйлықтар) көбірек ұлықталады. Оны республикалық деңгейге шығару жұмыстары кенжелеп тұр.

Сералин атындағы медаль не үшін қажет?

Қазіргі таңда Қазақстан журналистері үшін негізгі марапат — «Ақпарат саласының үздігі» төсбелгісі немесе Президент сыйлығы. Алайда, салалық, тарихи салмағы бар арнайы медальдың орны бөлек. Кәсіби символ тұрғысынан: Сералин — алғашқы кәсіби редактор. Оның атындағы медаль журналистер үшін «кәсіби адалдық» символы болар еді.

Тарихи әділдік тұрғысынан: 2027 жылы М. Сералиннің туғанына 155 жыл толады. Осы қарсаңда медаль тағайындау — мемлекеттік деңгейдегі құрмет белгісі.

Ұлттық код тұрғысынан: «Айқап» — ұлттық мүддені бірінші орынға қойған басылым. Осы рухты қазіргі БАҚ-қа сіңіру үшін Сералин есімі керек.

«Қостанай факторы» және идеологиялық кедергілер

Ұлттық құндылықтарға енжар деп қақсауға бейім тұратын «Қостанай» мәселесіне келер болсақ, бұл жердегі мәселе өңірде емес, орталық идеологияның енжарлығында. Сералин — тек Қостанайдың емес, бүкіл қазақ баспасөзінің тұлғасы. Оны аймақтық деңгейден ұлттық деңгейге шығара алмау — Қазақстан Журналистер Одағы мен Ақпарат министрлігінің назарынан тыс қалып жатқан дүние болып табылуында.

Маңызды факт: Мұхамеджан Сералин тек журналист емес, ол — қазақтың алғашқы романдарының бірі «Топжарғанның» авторы, ақын және қоғам қайраткері. Оның тұлғасы сан қырлы.

Түйін және ұсыныс

Сералин атындағы мемлекеттік медальдың немесе арнайы «Айқап» сыйлығының жоқтығы — кәсіби қоғамдастықтың ортақ кемшілігі. Келе жатқан мерейтой қарсаңда (2027 жыл) мынадай қадамдар жасалуы тиіс:

1. ҚР Президенті жанындағы Мемлекеттік сыйлықтар жөніндегі комиссияға ұсыныс енгізу.
2. Журналистер одағы деңгейінде емес, Мемлекеттік наградалар туралы Заң аясында мәртебесін айқындау.
3. Астана немесе Алматы қалаларының бірінде Сералинге еңселі ескерткіш орнату (тек өңірде емес).

Мұхамеджан Сералин — қазақ сөзінің абыройы. Ал оны ұлықтау — бүгінгі қалам ұстаған қауымның парызы.

Әбіл-Серік Әліакбар

Abai.kz