Меніңше, ұлттың күші байлықтың көлемімен де, зәулім ғимараттардың биіктігімен де өлшенбейді. Ұлттың қуатын айбаты мен ішкі рухы, өзіне деген сенімі, ұлттық қадір-қасиеті, еңбекқорлығы, туған жері мен болашағы үшін жауапкершілік ала білуі айқындайды. Әрине, патриотизм де керек. Бірақ ол қолына ту ұстап, ұрандататын сыртқы патриотизм емес, күнделікті еңбекте, нақты істе, азаматтық ұстанымда көрінетін үнсіз әрі шынайы патриотизм.

Ешбір ұлт шын мәніндегі өркендеу деңгейіне қарапайым бір ақиқатты түсінбейінше жете алмайды. Нан егу, мал өсіру — кітап жазу, музыка шығару, ғылыммен айналысу немесе күрделі технологиялар жасау секілді абыройлы іс. Ел байлықты тұтынушылар көбейгенде емес, сол байлықты жасайтын адамдар көбейгенде қуатты болады.

Назарбаев билік құрған отыз жыл ішінде біз жетістікті ең алдымен цифрлармен, алып құрылыстардың ауқымымен, өндірілген мұнай көлемімен және әл-ауқаттың өзге де сыртқы белгілерімен өлшеуге үйрендік. Бірақ бай табиғи қазына ұлтты өздігінен бай етпейді. Ол тек бай әрі қуатты мемлекет болуға мүмкіндік береді.

Біз сол мүмкіндікті дұрыс пайдалана алмадық. Сыбайлас жемқорлық, тамыр-таныстық, көзбояушылық, жеке бастың табысын дәріптеу, елдің ұлы жетістіктері туралы құрғақ ұрандар бірте-бірте еңбектің шынайы қадірін көмескілендірді. Біз табиғи байлық халқымызды мәңгі асырайтындай тым ұзақ өмір сүрдік.

Шын мәнінде, біз жердің қойнауын ғана емес, уақытты да ысырап еттік. Демек, өз балаларымыз бен немерелеріміздің болашағының бір бөлігін де жұмсап қойдық. Өкінішке қарай, бұл үдеріс әлі тоқтаған жоқ.

Мәселенің тағы бір қасіретті тұсы бар. Біз қоғамның құрмет тұғырына талай рет ең лайықты адамдарды емес, жағдайға тез бейімделгендерді, жағымпаздарды, адал еңбегімен емес, билікке жақындығының арқасында байығандарды көтердік. Ал өзгеше ойлаған, шындықты ашық айтқан, әділет талап еткен немесе осы жүйенің бір бөлшегіне айналғысы келмеген адамдарды көбіне шетке қақтық, қудаладық, еңбек ету мүмкіндігінен айырдық, кейде елден кетуге мәжбүр еттік.

Бүгінде сол құндылықтар жүйесінің жемісін көріп отырмыз.

Бірақ тарих әлі аяқталған жоқ. Сондықтан бүгінгі ең маңызды мәселе — өткеннен кінәлілерді шексіз іздеу емес, өзімізге адал сұрақ қою: біз өзімізден кейін қандай ұлт қалдырғымыз келеді?

Ұлттың күші оның бүгін қанша тұтынатынында немесе қанша табиғи байлық сата алатынында емес. Ол сән-салтанатта да, даңғаза сөзде де, жетістіктер туралы әдемі есеп беруде де емес.

Күш — адамда.

Оның қадір-қасиетінде. Еңбегінде. Өз жері мен елі үшін жауапкершілік ала білуінде. Күштінің алдында өзін қорлатпай, әлсізді қорламай өмір сүруінде. Тек алуды емес, жасауды білуінде. Өткенді құрметтеп, өзінен кейін келетін ұрпақтың алдындағы жауапкершілікті сезінуінде.

Біз жердің байлығына тым ұзақ қарап, рухтың байлығын ұмытып кеттік.

Енді оны еске алатын уақыт жетті. Әлі де кеш емес.

Бигелді Ғабдуллин

Abai.kz