Қазақстанның жаһандық жеткізу тізбектеріндегі рөлінің артып келе жатқаны 2 қыркүйекте өткен АҚШ Өкілдер палатасының Салық және сауда жөніндегі комитетінің төрт сағатқа жуық тыңдауында талқыланды.

«Маңызды ресурстарға қолжетімділікті және жеткізу тізбектерінің сенімділігін қамтамасыз ету мақсатындағы стратегиялық әріптестіктер» тақырыбындағы тыңдаулар АҚШ-тағы өндіруші саланы дамыту, шикізатты өңдеу қуаттары, Африкамен ынтымақтастық және сауда саясаты секілді кең ауқымды мәселелерді қамтыды. Сонымен қатар Қазақстан елдік мысал ретінде ең көп аталған мемлекеттердің бірі болды.

Талқылау бұдан бір апта бұрын Конгресс делегациясының Комитет төрағасы Джейсон Смит бастаған Қазақстанға сапарынан кейін өтті.

Тыңдау барысында Қазақстан АҚШ-тың жеткізу тізбектеріне әлдеқашан кіріккен әрі сенімді серіктес ретінде таныстырылды. Смит Қазақстанның АҚШ-қа жеткізілетін уран импортының жалпы көлемінің төрттен бірінен астамын қамтамасыз ететінін атап өтті.

АҚШ-тың бұрынғы елшісі, Атлантикалық кеңестің Еуразия орталығының аға директоры Джон Хербст Қазақстанды әлемдегі ең ірі уран өндіруші, марганец қоры бойынша екінші орында тұрған және титан өндіруші жетекші елдердің бірі ретінде сипаттады. Сонымен бірге ол қазіргі уақытта АҚШ-тың Орталық Азиядан минералдық шикізат экспортының үлесі небәрі 2,1 пайыз шамасында екенін атап өтті.

Оның пікірінше, мұндай төмен көрсеткіш америкалық компаниялардың аймақтағы қатысуын кеңейту үшін айтарлықтай мүмкіндіктер бар екенін көрсетеді. Өйткені өңір инвестициялар мен технологияларды белсенді түрде тартуға, сондай-ақ Ресей мен Қытайға тәуелділікті азайта отырып, экономикалық байланыстарын әртараптандыруға ұмтылып отыр.

Қазақстанның маңызы оның Транскаспий халықаралық көлік бағыты — Орта дәліз деп аталатын маршруттағы орталық орналасуымен де байланысты болды. Тыңдауға қатысушылар бұл бағытты Орталық Азия мен Батыс нарықтары арасындағы барған сайын маңызды бола түскен байланыстырушы буын ретінде сипаттады.

Қазақстанға қатысты тыңдаудағы негізгі саяси мәселелердің бірі Джексон-Вэник түзетуі болды.

Шақырылған бес сарапшының үшеуі Қазақстанға және белгіленген талаптарға сәйкес келетін Орталық Азияның басқа да мемлекеттеріне қатысты Джексон-Вэник түзетуінде көзделген шектеулерді алып тастауды тікелей қолдады. Тағы бір сарапшы Конгресті осындай мүмкіндікті қарастыруға шақырды. Бұл ұстанымды екі партияның өкілдері де қолдады.

Смиттің айтуынша, оның Орталық Азияға жақында жасаған сапары барысында аймақтағы серіктестер кеңестік дәуірден қалған бұл шараны экономикалық байланыстарды тереңдетуге кедергі ретінде қабылдайтыны анық болған.

Хербст Конгресті Қазақстанға және Орталық Азияның басқа елдеріне қатысты Джексон-Вэник түзетуінен сақталып отырған шектеулерді алып тастауға шақырды.

Стратегиялық және халықаралық зерттеулер орталығының штаттан тыс аға кеңесшісі Дэниел Рунде Конгресті Қазақстанға тұрақты қалыпты сауда қатынастары режимін беруге шақырды. Ол Орталық Азия елдері Вашингтон, Мәскеу және Бейжіңнің бірін таңдауға мәжбүр болмауы тиіс екенін атап өтті.

Ол Джексон-Вэник түзетуін тәуелсіз мемлекет болғанына 35 жыл болған және эмиграция еркіндігіне қатысты түзетудің бастапқы талаптарын әлдеқашан орындап келе жатқан елдермен қарым-қатынасты реттеудің ескірген тетігі деп атады. Оның пікірінше, бұл түзетудің күшін жою АҚШ-тың аймақпен заманауи әріптестік орнатуға дайын екенін көрсетер еді.

Екі партия тарапынан көрсетілген қолдаудың аясында Комитеттің кемінде алты мүшесі қолданыстағы шектеулерді жоюға шақырды.

Конгресс мүшесі Кэрол Миллер Джексон-Вэник түзетуін америкалық инвесторлардың белсенділігін тежеп отырған ескірген шара деп атады.

Конгресс мүшесі Джимми Панетта Қазақстанды қолдайтын ең ауқымды уәждерді келтірді. «АҚШ пен Қазақстан арасындағы сауда қатынастарын жаңғырту туралы» заң жобасының авторы ретінде ол шектеулерді алып тастауды көп шығынды қажет етпейтін, бірақ екі елге де елеулі экономикалық, стратегиялық және дипломатиялық пайда әкелетін қадам деп сипаттады.

Ол сондай-ақ Қазақстан 1990-жылдардан бері эмиграция еркіндігі саласында түзетуде көзделген талаптарды тұрақты түрде орындап келе жатқанына қарамастан, Джексон-Вэник түзетуінің елге қатысты әлі де қолданылып отырғанын атап өтті.

Панетта Қазақстанның Дүниежүзілік сауда ұйымына мүшелігіне және Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың басшылығымен жүзеге асырылып жатқан реформаларға, соның ішінде сот және құқық қорғау жүйелеріндегі өзгерістерге, сондай-ақ президенттің жеті жылдық бір ғана мерзімін енгізуге де назар аударды.

Ол Қазақстанды географиялық орналасуына байланысты шектеулерге қарамастан, АҚШ-пен неғұрлым тығыз қарым-қатынас орнатуға ұмтылып отырған мемлекет ретінде таныстырды.

«АҚШ пен Қазақстан арасындағы сауда қатынастарын жаңғырту туралы» заң жобасының алғашқы тең авторларының бірі болған конгресс мүшесі Том Суоззи де Демократиялық партия атынан бұл бастаманы қолдады. Ол Қазақстанды Ресей және Қытаймен тығыз экономикалық байланыстарына қарамастан, АҚШ-пен жақындасуға ұмтылып отырған ел ретінде сипаттады.

Өз ұстанымын дәлелдеу үшін ол елде жүргізіліп жатқан реформаларға, діни ашықтыққа және Қазақстанға жасаған сапары барысында алған жеке әсерлеріне сілтеме жасады.

«АҚШ пен Қазақстан арасындағы сауда қатынастарын жаңғырту туралы» заң жобасының тең авторы болған конгресс мүшесі Клаудия Тенни де шектеулерді алып тастауды қолдады.

Конгресс мүшесі Блейк Мур Қазақстанға тұрақты қалыпты сауда қатынастары режимін беру Орталық Азия елдеріне экономикалық мүмкіндіктер ауқымын кеңейтуге мүмкіндік беретінін атап өтті.

Ал конгресс мүшесі Дон Бейер Әкімшіліктің сауда саясатына қатысты кеңірек сын айтқанына қарамастан, аймақ елдеріне қатысты Джексон-Вэник түзетуі бойынша шектеулерді алып тастауды негізді бастама деп атады.

Тыңдау қорытындысы бойынша Қазақстан шикізат жеткізуші ретіндегі рөлінен әлдеқайда кең маңызға ие мемлекет ретінде таныстырылды.

Ел Орталық Азиядағы жетекші мемлекет, АҚШ-тың энергетикалық қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі маңызды қатысушы, Транскаспий көлік бағыттарының негізгі буыны және экономикалық дербестігін арттыруға әрі Вашингтонмен ынтымақтастықты тереңдетуге ұмтылып отырған серіктес ретінде сипатталды.

Abai.kz