قازاقستاننىڭ جاھاندىق جەتكىزۋ تىزبەكتەرىندەگى ءرولىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقانى 2 قىركۇيەكتە وتكەن اقش وكىلدەر پالاتاسىنىڭ سالىق جانە ساۋدا جونىندەگى كوميتەتىنىڭ ءتورت ساعاتقا جۋىق تىڭداۋىندا تالقىلاندى.

«ماڭىزدى رەسۋرستارعا قولجەتىمدىلىكتى جانە جەتكىزۋ تىزبەكتەرىنىڭ سەنىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتەر» تاقىرىبىنداعى تىڭداۋلار اقش-تاعى ءوندىرۋشى سالانى دامىتۋ، شيكىزاتتى وڭدەۋ قۋاتتارى، افريكامەن ىنتىماقتاستىق جانە ساۋدا ساياساتى سەكىلدى كەڭ اۋقىمدى ماسەلەلەردى قامتىدى. سونىمەن قاتار قازاقستان ەلدىك مىسال رەتىندە ەڭ كوپ اتالعان مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى بولدى.

تالقىلاۋ بۇدان ءبىر اپتا بۇرىن كونگرەسس دەلەگاتسياسىنىڭ كوميتەت توراعاسى دجەيسون سميت باستاعان قازاقستانعا ساپارىنان كەيىن ءوتتى.

تىڭداۋ بارىسىندا قازاقستان اقش-تىڭ جەتكىزۋ تىزبەكتەرىنە الدەقاشان كىرىككەن ءارى سەنىمدى سەرىكتەس رەتىندە تانىستىرىلدى. سميت قازاقستاننىڭ اقش-قا جەتكىزىلەتىن ۋران يمپورتىنىڭ جالپى كولەمىنىڭ تورتتەن بىرىنەن استامىن قامتاماسىز ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.

اقش-تىڭ بۇرىنعى ەلشىسى، اتلانتيكالىق كەڭەستىڭ ەۋرازيا ورتالىعىنىڭ اعا ديرەكتورى دجون حەربست قازاقستاندى الەمدەگى ەڭ ءىرى ۋران ءوندىرۋشى، مارگانەتس قورى بويىنشا ەكىنشى ورىندا تۇرعان جانە تيتان ءوندىرۋشى جەتەكشى ەلدەردىڭ ءبىرى رەتىندە سيپاتتادى. سونىمەن بىرگە ول قازىرگى ۋاقىتتا اقش-تىڭ ورتالىق ازيادان مينەرالدىق شيكىزات ەكسپورتىنىڭ ۇلەسى نەبارى 2,1 پايىز شاماسىندا ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

ونىڭ پىكىرىنشە، مۇنداي تومەن كورسەتكىش امەريكالىق كومپانيالاردىڭ ايماقتاعى قاتىسۋىن كەڭەيتۋ ءۇشىن ايتارلىقتاي مۇمكىندىكتەر بار ەكەنىن كورسەتەدى. ويتكەنى ءوڭىر ينۆەستيتسيالار مەن تەحنولوگيالاردى بەلسەندى تۇردە تارتۋعا، سونداي-اق رەسەي مەن قىتايعا تاۋەلدىلىكتى ازايتا وتىرىپ، ەكونوميكالىق بايلانىستارىن ارتاراپتاندىرۋعا ۇمتىلىپ وتىر.

قازاقستاننىڭ ماڭىزى ونىڭ ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتى — ورتا ءدالىز دەپ اتالاتىن مارشرۋتتاعى ورتالىق ورنالاسۋىمەن دە بايلانىستى بولدى. تىڭداۋعا قاتىسۋشىلار بۇل باعىتتى ورتالىق ازيا مەن باتىس نارىقتارى اراسىنداعى بارعان سايىن ماڭىزدى بولا تۇسكەن بايلانىستىرۋشى بۋىن رەتىندە سيپاتتادى.

قازاقستانعا قاتىستى تىڭداۋداعى نەگىزگى ساياسي ماسەلەلەردىڭ ءبىرى دجەكسون-ۆەنيك تۇزەتۋى بولدى.

شاقىرىلعان بەس ساراپشىنىڭ ۇشەۋى قازاقستانعا جانە بەلگىلەنگەن تالاپتارعا سايكەس كەلەتىن ورتالىق ازيانىڭ باسقا دا مەملەكەتتەرىنە قاتىستى دجەكسون-ۆەنيك تۇزەتۋىندە كوزدەلگەن شەكتەۋلەردى الىپ تاستاۋدى تىكەلەي قولدادى. تاعى ءبىر ساراپشى كونگرەستى وسىنداي مۇمكىندىكتى قاراستىرۋعا شاقىردى. بۇل ۇستانىمدى ەكى پارتيانىڭ وكىلدەرى دە قولدادى.

ءسميتتىڭ ايتۋىنشا، ونىڭ ورتالىق ازياعا جاقىندا جاساعان ساپارى بارىسىندا ايماقتاعى سەرىكتەستەر كەڭەستىك داۋىردەن قالعان بۇل شارانى ەكونوميكالىق بايلانىستاردى تەرەڭدەتۋگە كەدەرگى رەتىندە قابىلدايتىنى انىق بولعان.

حەربست كونگرەستى قازاقستانعا جانە ورتالىق ازيانىڭ باسقا ەلدەرىنە قاتىستى دجەكسون-ۆەنيك تۇزەتۋىنەن ساقتالىپ وتىرعان شەكتەۋلەردى الىپ تاستاۋعا شاقىردى.

ستراتەگيالىق جانە حالىقارالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ شتاتتان تىس اعا كەڭەسشىسى دەنيەل رۋندە كونگرەستى قازاقستانعا تۇراقتى قالىپتى ساۋدا قاتىناستارى رەجيمىن بەرۋگە شاقىردى. ول ورتالىق ازيا ەلدەرى ۆاشينگتون، ماسكەۋ جانە بەيجىڭنىڭ ءبىرىن تاڭداۋعا ءماجبۇر بولماۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

ول دجەكسون-ۆەنيك تۇزەتۋىن تاۋەلسىز مەملەكەت بولعانىنا 35 جىل بولعان جانە ەميگراتسيا ەركىندىگىنە قاتىستى تۇزەتۋدىڭ باستاپقى تالاپتارىن الدەقاشان ورىنداپ كەلە جاتقان ەلدەرمەن قارىم-قاتىناستى رەتتەۋدىڭ ەسكىرگەن تەتىگى دەپ اتادى. ونىڭ پىكىرىنشە، بۇل تۇزەتۋدىڭ كۇشىن جويۋ اقش-تىڭ ايماقپەن زاماناۋي ارىپتەستىك ورناتۋعا دايىن ەكەنىن كورسەتەر ەدى.

ەكى پارتيا تاراپىنان كورسەتىلگەن قولداۋدىڭ اياسىندا كوميتەتتىڭ كەمىندە التى مۇشەسى قولدانىستاعى شەكتەۋلەردى جويۋعا شاقىردى.

كونگرەسس مۇشەسى كەرول ميللەر دجەكسون-ۆەنيك تۇزەتۋىن امەريكالىق ينۆەستورلاردىڭ بەلسەندىلىگىن تەجەپ وتىرعان ەسكىرگەن شارا دەپ اتادى.

كونگرەسس مۇشەسى دجيممي پانەتتا قازاقستاندى قولدايتىن ەڭ اۋقىمدى ۋاجدەردى كەلتىردى. «اقش پەن قازاقستان اراسىنداعى ساۋدا قاتىناستارىن جاڭعىرتۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ اۆتورى رەتىندە ول شەكتەۋلەردى الىپ تاستاۋدى كوپ شىعىندى قاجەت ەتپەيتىن، بىراق ەكى ەلگە دە ەلەۋلى ەكونوميكالىق، ستراتەگيالىق جانە ديپلوماتيالىق پايدا اكەلەتىن قادام دەپ سيپاتتادى.

ول سونداي-اق قازاقستان 1990-جىلداردان بەرى ەميگراتسيا ەركىندىگى سالاسىندا تۇزەتۋدە كوزدەلگەن تالاپتاردى تۇراقتى تۇردە ورىنداپ كەلە جاتقانىنا قاراماستان، دجەكسون-ۆەنيك تۇزەتۋىنىڭ ەلگە قاتىستى ءالى دە قولدانىلىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.

پانەتتا قازاقستاننىڭ دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا مۇشەلىگىنە جانە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باسشىلىعىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان رەفورمالارعا، سونىڭ ىشىندە سوت جانە قۇقىق قورعاۋ جۇيەلەرىندەگى وزگەرىستەرگە، سونداي-اق پرەزيدەنتتىڭ جەتى جىلدىق ءبىر عانا مەرزىمىن ەنگىزۋگە دە نازار اۋداردى.

ول قازاقستاندى گەوگرافيالىق ورنالاسۋىنا بايلانىستى شەكتەۋلەرگە قاراماستان، اقش-پەن نەعۇرلىم تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتۋعا ۇمتىلىپ وتىرعان مەملەكەت رەتىندە تانىستىردى.

«اقش پەن قازاقستان اراسىنداعى ساۋدا قاتىناستارىن جاڭعىرتۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ العاشقى تەڭ اۆتورلارىنىڭ ءبىرى بولعان كونگرەسس مۇشەسى توم سۋوززي دە دەموكراتيالىق پارتيا اتىنان بۇل باستامانى قولدادى. ول قازاقستاندى رەسەي جانە قىتايمەن تىعىز ەكونوميكالىق بايلانىستارىنا قاراماستان، اقش-پەن جاقىنداسۋعا ۇمتىلىپ وتىرعان ەل رەتىندە سيپاتتادى.

ءوز ۇستانىمىن دالەلدەۋ ءۇشىن ول ەلدە جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالارعا، ءدىني اشىقتىققا جانە قازاقستانعا جاساعان ساپارى بارىسىندا العان جەكە اسەرلەرىنە سىلتەمە جاسادى.

«اقش پەن قازاقستان اراسىنداعى ساۋدا قاتىناستارىن جاڭعىرتۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ تەڭ اۆتورى بولعان كونگرەسس مۇشەسى كلاۋديا تەنني دە شەكتەۋلەردى الىپ تاستاۋدى قولدادى.

كونگرەسس مۇشەسى بلەيك مۋر قازاقستانعا تۇراقتى قالىپتى ساۋدا قاتىناستارى رەجيمىن بەرۋ ورتالىق ازيا ەلدەرىنە ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەر اۋقىمىن كەڭەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.

ال كونگرەسس مۇشەسى دون بەيەر اكىمشىلىكتىڭ ساۋدا ساياساتىنا قاتىستى كەڭىرەك سىن ايتقانىنا قاراماستان، ايماق ەلدەرىنە قاتىستى دجەكسون-ۆەنيك تۇزەتۋى بويىنشا شەكتەۋلەردى الىپ تاستاۋدى نەگىزدى باستاما دەپ اتادى.

تىڭداۋ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان شيكىزات جەتكىزۋشى رەتىندەگى رولىنەن الدەقايدا كەڭ ماڭىزعا يە مەملەكەت رەتىندە تانىستىرىلدى.

ەل ورتالىق ازياداعى جەتەكشى مەملەكەت، اقش-تىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدەگى ماڭىزدى قاتىسۋشى، ترانسكاسپي كولىك باعىتتارىنىڭ نەگىزگى بۋىنى جانە ەكونوميكالىق دەربەستىگىن ارتتىرۋعا ءارى ۆاشينگتونمەن ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋگە ۇمتىلىپ وتىرعان سەرىكتەس رەتىندە سيپاتتالدى.

Abai.kz