ەي، جول ۇستىندەگى جولاۋشى!

ءبىز جاس كەزىمىزدە ءبىز بىرنارسەنى بىلمەدىك. ءومىردىڭ قىسقا ەكەنىن، كورگەن تۇستەي وتە شىعاتىنىن بىلمەدىك. قىزىل-جاسىل دۇنيەنىڭ قىزىعىن كوپ قۋالادىق. ءبىر كۇنى بايقاساق، وسىناۋ جالعان دۇنيەدەگى جالعىز ساپارىمىزدىڭ سوڭىنا دا كەلىپ قالىپپىز. سونى بايقاپ ويعا باتتىق. «مىنا دۇنيەگە نەگە كەلىپ، نەگە كەتەمىز!؟» دەپ. ويدان - وي، ساۋالدان - ساۋال تۋدى. سولارعا شارقۇرىپ جاۋاپ ىزدەدىك. سولاردىڭ جاۋابىن تاپپاساق ءوزىمىزدى مىنا دۇنيەگە بەكەر كەلىپ، بەكەر كەتەتىن سەزىندىك. اينالامىز - الۋان ءتۇرلى ادام. توڭىرەگىمىز - قىرىق قۇبىلعان زامان. توبەمىز - تۇنعيىق عالام. وسىنىڭ بارىنە كوز جىبەردىك. الاسۇرىپ جاۋاپ ىزدەدىك. نە تاپتىق! نە قويدىق؟ سول ويلار قوڭىر داپتەرگە قونا بەردى.

ەندەشە، سول ويلارعا، «قوڭىر داپتەرگە قونعان ويلارعا» كوز جىبەرەلىك!

ححح

سونىمەن ءبىز ومىرگە كەلدىك. انا قۇرساعىنان شىققان ساتتە ءبىزدى بىردەن باۋراعان سەزىم ۇرەي بولىپتى. زارەمىز ۇشىپ قورقىپپىز.شىرىلداپ، باقىرىپ – شاقىرىپپىز. ءومىر اتتى بەيمالىم دۇنيەگە ءبىز ءوز ەركىمىزبەن كەلمەپپىز. ءبىزدى قۇداي الىپ كەلىپتى. ءبىز انا قۇرساعىنان بوسانعان ساتتەن باستاپ جالعىزدىقپەن جۇزدەسىپپىز. سودان باستاپ جالعىزدىقتان، پاناسىزدىقتان جاپا شەگۋمەن كەلەمىز. ءسويتىپ تۇسىنىكسىز بەيمالىم الەمگە كەلدىك. سوندىقتان تۇلابويىمىز تولعان ۇرەي. انامىز ءبىزدى تاستاپ اتتاپ باسسا بولدى باج ەتە تۇسەمىز. ءسال نارسەگە باقىرىپ جىلاي بەرەمىز. الايدا، پاناسىز، وزدىگىمەن ءومىر سۇرۋگە شاراسىز سابيگە اللاتاللا عاجايىپ نۇر بەرىپتى.ءسابيدىڭ ءيسى – سول نۇردىڭ ءيسى.ودان ءتاتتى نە بار مىنا دۇنيەدە؟! ءسابي بويىنداعى سول نۇرعا ەلىتكەن انا جۇرەگى كىلكىلدەپ كول-كوسىر مەيىرىمگە تولادى. سونىڭ ارقاسىندا انا بالاسىن تاستاپ كەتە المايدى. ياعني، اللانىڭ جان يەلەرىنە بەرگەن مەيىرىم ينستينكتى ارقاسىندا. جاراتۋشى جەر بەتىنە جاندى تىرلىك يەلەرىن تاراتقاندا ولاردىڭ جانىنا ءوز جانىنداعى مەيىرىمنىڭ 100 –دەن ءبىرىن بەرگەن دەيدى يسلاميات. سول 1 پايىز مەيىرىم جەر بەتىندەگى تىرشىلىك اتاۋلىنى جويىلىپ كەتۋدەن ساقتاپ تۇرسا كەرەك.

ححح

ەي، جول ۇستىندەگى جولاۋشى! ءبىزدىڭ بالالىق شاعىمىز «ءبارىمىزدى جاراتقان ءبىر اللا» دەپ وتىراتىن اۋىلدا ءوتتى. سوندىقتان «قۇداي» دەگەندە كوز الدىمىزعا اسپان تورىندە وتىرعان ءبىر اقساقال ەلەستەيتىن. مەكتەپكە باردىق. وندا ءبىزدى: «ادام مايمىلدان شىققان» دەپ ۇيرەتتى. باس قاتتى، قايسىسىنا سەنەمىز دەپ. ەسەيە كەلە «سوندا ءبىزدى كىم جاراتتى؟» دەگەن ساۋالعا جاۋاپ ىزدەدىك. عاسىرلار قويناۋىنا ۇڭىلدىك. ارعى-بەرگى اقىلعويلەرگە جۇگىندىك. سويتسەك، بۇل سۇراققا كەلگەندە ارعى-بەرگى اقىلگويلەردىڭ ءوزى ءوزارا قىرىقپىشاق بولعان ەكەن.عىلىم - جەرگە، ءدىن اسپانعا تارتىپتى. بۇل ايتىسقا كەزىندە اباي دا ارالاسىپتى.

«اللاتاعالا ولشەۋسىز.ءبىزدىڭ اقىلىمىز ولشەۋلى. ولشەۋلىمەن ولشەۋسىزدى بىلۋگە بولا ما؟» دەپ.

بۇل پايىمدى ەينشتەيىن دە قايتالاعان.

«ءبىز كورىپ تۇرعان عالام بىزگە كورىنبەي تۇرعان ارىستاننىڭ قۇيرىعى عانا. ال، ارىستاننىڭ ءوزى كورىنبەي تۇر. جانە ءبىز ونى كورە الامىز دەپ ايتا المان » دەگەن.

رۋمي:

«اقيقاتتىڭ بۇ دۇنيەدە دالەلى جوق، ويتكەنى ول كوزدەن تاسا» دەگەن. اينالىپ كەلگەندە ادامزات بۇل ايتىسقا ءالى نۇكتە قويماپتى. ءدىن «قۇداي حاق» دەسە ، عىلىم «قۇداي جوق» دەۋمەن كەلەدى. ورتا عاسىردا ءدىني ديكتاتۋرانىڭ شەكتەن شىعۋى جاڭاشىل عالىمداردىڭ قارسىلىعىن تۋدىردى. عالىمدار جاڭالىقتان كەيىن جاڭالىق اشتى. وركەنيەت كوشىن باستادى. پروگرەسس عارىشتادى. سوڭعى 3 عاسىردا ءدىن ءوزىنىڭ وگىز اياڭ ميتىڭىمەن شاڭ قاۋىپ ارتتا قالعانداي بولدى. اتەيزمنىڭ ايدارىنان جەل ەستى، باسقا شاۋىپ، توسكە ورلەدى. «ءتاڭىر تاقتان تايدى» دەپ جار سالدى. الايدا، وسى تۇستا، حح عاسىر ورتاسىنا تامان اتومعا ءۇڭىلىپ وتىرعان ءبىر عالىمنىڭ كوز الدىندا اقىل جەتپەس ءبىر قۇبىلىس بولدى. اتوم ىشىندەگى ءوز وربيتاسىن اينالىپ جۇرگەن ەلەكترون، فوتوندار عالىم نازارى اسەرىنەن بيلەي باستادى. تىپتەن وزگەرە باستادى. بۇل جاڭالىق دۇنيەنى ءدۇر سىلكىندىردى. بۇل جاراتىلىستانۋ عىلىمىنداعى باسىاشىق توڭكەرىس بولدى. بۇل جاڭالىق ادام ساناسىنىڭ ماتەرياعا، ياعني، اتوم بولشەكتەرىنە اسەر ەتە الاتىنىن كورسەتتى. ياعني، سانانىڭ ماتەريانى قوزعايتىنىن، وزگەرتەتىنىن كورسەتتى. وسى جاڭالىعى ءۇشىن كۆانتتىق فيزيكا اتاسى ماكس پلانك 1944 جىلى نوبەل سىيلىعىن الىپ تۇرىپ بىلاي دەدى:

«مەن بۇكىل عۇمىرىن عىلىمدار ىشىندەگى ەڭ ناقتى عىلىم ماتەريانى زەرتتەۋگە ارناعان عالىم رەتىندە ايتارىم: ماتەريا دەگەن جوق. ماتەريا دەپ جۇرگەنىمىز وسىناۋ تيتتەي كۇن جۇيەسى ءتارىزدى ءبىرتۇتاس اتومداعى كۇشتىڭ ەلەمەنتتەردى قوزعاپ رەتتەپ تۇرۋى عانا. ءبىز وسى كۇش سىرتىندا سانا تۇر دەپ بىلەمىز. ونى بۇكىل بولمىستىڭ ماتريتساسى دەپ بىلەمىز»

كۆانتتىق فيزيكا اتاسىنىڭ بۇل اتىشۋلى مالىمدەمەسى ايداي الەم الدىندا بۇكىل جاراتىلىستى جاراتۋشى، جانە ونى وزگەرتۋشى سانا بار ەكەنىن مويىنداۋ ەدى. ياعني، الەم ارحيتەكتورى اللا ەكەنىن مويىنداۋ ەدى. الايدا، ءۇش عاسىر ۇداي: «الەمنىڭ قوجاسى ادام، قۇداي ەمەس!» دەپ ايقاي سالعان باتىس بۇل جاڭالىققا بىلق ەتپەدى. اتەيزمدى تۋ قىلىپ باياعى قۇدايسىز قالپىمەن تارتا بەردى. بىراق، باتىستىڭ ءبارى بىردەي ەمەس. بىلق ەتپەس پاراديگمالارعا قارسى شاباتىندار دا جەتەتىن. سونىڭ ءبىرى - امەريكاندىق عالىم گرەگگ برەيدەن بولدى. 1954 جىلى تۋىلعان گرەگگ بازالىق ءبىلىمى ينجەنەر-فيزيك بولا تۇرا سانالى عۇمىرىن قۇدايتانۋ مەن جاراتىلىستانۋدىڭ بىرلىگىن تۇسىندىۋگە ارنادى . ول عىلىم مەن ءدىن تاڭداعان ەكى جولدىڭ ەكەۋى دە ءتۇپتىڭ-تۇبىندە ءبىر جەرگە - اقىل يەسىنە الىپ بارادى دەپ سەندى. وسى سەنىم ونىڭ ءتۇن ۇيقىسىن ءتورت ءبولدى. تورتكۇل دۇنيەنى شارلادى. ول ءوزىنىڭ سوڭعى 20 جىل ءومىرىن 20 عاسىردا كۆانتتىق فيزيكا اشقان جاڭالىقتاردىڭ اتامزاماننان دىنگە بەلگىلى دانالىقتار ەكەنىن دالەلدەۋگە ارنادى. عىلىم مەن ءدىندى قاتار قويىپ زەرتتەگەن عالىم سوڭعى جىلدارى عىلىمي-كوپشىلىك جانرىندا «ءتاڭىر ماتريتساسى»، «سانا ماتريتساسى» اتتى اتىشۋلى ەكى كىتاپ جازدى. وسى ەكى كىتاپتىڭ ەكەۋىندە دە بۇل عالىم ەڭ الدىمەن كۆانتتىق فيزيكا جاڭالىقتارىن تاپتىشتەپ ءتۇسىندىرىپ، سودان كەيىن وسىناۋ - ءبىز «جاڭالىقتار» دەپ وتىرعان قۇبىلىستاردىڭ ەجەلگى ادامزات ءۇشىن ەش جاڭالىق بولماعانىن، ەجەلگى ادامزات ول قۇبىلىستاردى كۇندەلىكتى داعدىمەن ومىردە قولدانىپ كەلگەنىن دالەلدەدى.

كۆانتتىق فيزيكا ءبىزدىڭ كوزىمىزگە كورىنەتىن جانە كورىنبەيتىن جاراتىلىستىڭ تۇگەلىمەن ەنەرگيادان تۇراتىنىن انىقتاپ، ول ەنەرگيانى پلانك كۇللى جاراتىلىستىڭ ماتريتساسى اتادى. قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا كۆانتتىق دەڭگەيدە جاندى-جانسىزدىڭ ءبارى ءبىر كىرپىشتەن دەيدى. تۇپتەپ كەلگەندە قارا تاستىڭ ءوزى كۆانتتىق دەڭگەيدە بىزبەن تەكتەس دەيدى. قىزىعى سول، تەكتەس بولعاندىقتان ادام ءوز بويىنداعى اتومدار ارقىلى الىس-جاقىن وزگە الەممەن ءوزارا تۇراقتى بايلانىستا دەيدى. بۇل تۋرالى امەريكاندىق جاپون عالىمى ميتيو كاكۋ:

«ءبىزدىڭ اعزامىزداعى اتوممەن بىزدەن بىرنەشە جارىق جىلى قاشىقتىقتاعى عارىش دەنەلەرىنىڭ اتومدارى ۇنەمى ءوزارا ىلىك-شاتىستا» دەيدى.

20 عاسىر فيزيكتەرى فوتوندى ەكىگە ءبولىپ، ولاردى ءبىر-بىرىنەن قانشا الشاقتاتسا دا ولار بولىنبەگەن ءبىر اعزاداي ءبىرزاماتتا ارەكەت ەتەتىنىن كوردى. مىسالى، سىزدەن العان دنك بولشەگىن قانشا قاشىقتاتسا دا ول بولشەك ءسىزدىڭ بويىڭىزداعى دنك-مەن ءبىرزاماتتا بىردەي قيمىلدايدى. تاجريبەشى عالىمدار، مىسالى، سىزگە كۇلكىلى فيلمدەر كورسەتسە ءسىز كۇلە باستايسىز. سوندا ءسىزدىڭ بويىڭىزداعى دنك بولشەكتەر دە «كۇلە» باستايدى. سول كەزدە ءسىزدىڭ الىسقا اپارىپ قويعان دنك بولشەكتەرىڭىز دە ءدال سىزدەگى دنك بولشەكتەرىمەن بىرگە ءبىرزاماتتا «كۇلە» باستايدى . سوندا، وسى اراقاشىقتىقتى تولتىرىپ تۇرعان اۋا قاباتتارىنىڭ كەدەرگىسى قايدا؟ ولار نەگە دنك-لاردىڭ بايلانىسىنا كەدەرگى كەلتىرمەيدى دەگەن سۇراق تۋادى. بۇل سۇراق عالىمداردىڭ شاقشا باسىن شاراداي ەتتى. كلاسسيكالىق فيزيكا زاڭىنشا وسى ەكى ارالىقتاعى اۋا قاباتى كوز جەتپەس قاشىققا ءبولىنىپ قويىلعان دنك بولشەگىمەن ءوزارا ءبىرزاماتتا بايلانىس جاساۋىنا كەدەرگى كەلتىرۋگە ءتيىس ەدى. بايلانىستى كەشىكتىرۋگە ءتيىس ەدى. بىراق، ءىس جۇزىندە دنك بولشەكتەرى كەڭىستىكتەگى اۋا كەدەرگىسى دەگەندى بىلمەيتىن بولىپ شىقتى. وسىدان كەلىپ، ەكى دنك اراسىندا بۇلاردى بايلانىستىرىپ تۇرعان باسقا ءبىر ەرەكشە ەفير بار ەكەندىگى مويىندالدى. ياعني، بوس كەڭىستىكتە اۋادان دا بولەك ەفير بار ەكەنى بايقالدى. ول ەفيردى 20 عاسىر عالىمدارى «تىلسىم قۋات» ، «قارا ماتەريا» دەي باستادى. بىراق، بۇل «تىلسىم قۋات» كوزگە كورىنبەيتىن، ەش قۇرال ولشەي المايتىن تابيعاتى بولەك سۋبستانتسيا بولىپ شىقتى. وسىنداي تابيعاتتا تابيعاتى بولەك ءبىر قۋاتتىڭ بار ەكەندىگىنە كۆانتتىق فيزيكا كوز جەتكىزدى. بۇگىنگى استروفيزيكا بۇل «تىلسىم قۋات» شەكسىز كەڭىستىكتى ءجاي تولتىرىپ قانا تۇرعان جوق، سونىمەن قاتار بۇل قۋات، قيساپسىز عالامشارلاردى، جۇلدىزداردى بەلگىلى ءبىر قاشىقتىقتا ۇستاپ تۇرۋشى، رەتتەپ تۇرۋشى جانە قوزعاپ تۇرۋشى كۇش دەپ تانىدى. وعان قوسا، ول «تىلسىم قۋات» بۇكىل عالامدى الاساپىران حاوستان قورعاۋشى كۇش دەپ تە مويىندالدى. ەندەشە، وسىناۋ اقىلعا سىيماس الپاۋىت عالامدى تولتىرىپ تۇرعان تىلسىم كۇشتى، الپاۋىت الەمدى رەتتەۋشى، قوزعاۋشى جانە جىمداستىرۋشى كۇشتى سانالى سۋبستانتسيا دەمەسكە نە شارا؟! ەگەر، ءبىزدى قورشاعان كوزجەتپەس عالام جويداسىز تەك قانا تاسكەرەڭ تابيعاتتان تۇراتىن بولسا، وندا، بۇل الەمدەگى ءتارتىپ، ۇيلەسىم، گارمونيا، سۇلۋلىق دەگەندەر باياعىدا ادىرا قالىپ، ءبىزدى قورشاعان عالام باياعىدا تاس-تالقان بولماس پا ەدى؟!

ەي، جول ۇستىندەگى جولاۋشى! سونىمەن اينالىپ كەلگەندە ادامزاتتىڭ بۇگىنگە دەيىنگى ءدىني ىزدەنىسى دە، عىلىمي ىزدەنىسى دە عالامداعى جاندى، جانسىزدىڭ ءبارى دە ءبىر تەكتەن - جاراتۋشى نۇردان دەگەن ۋاجگە تىرەلدى.

ححح

«اللا - كوكتەر مەن جەردىڭ نۇرى» / قۇران. نۇر سۇرەسى/

«ءوزىن تانىعان ادام قۇدايدى دا تانيدى» /مۇحاممەد س.ع.س. حاديستەرىنەن/ پايعامبارىمىزدىڭ بۇل ءحاديسى ادام ءوز جۇرەگىندەگى يلاھي نۇردىڭ سيپاتىن ەشقاشان تۇسىنە المايدى دەگەندى بىلدىرەدى.

ۇندىلىك «ۆەدا» «ريگۆەدا» ءتارىزدى كونەلىكتەر عالامدى تولتىرىپ تۇرعان بۇل قۋاتتى «تازا سانا» دەسە، قىتايلىق داوتسيزم ول قۋاتتى «ەشقانداي سيپاتتاۋعا كەلمەيتىن - داو» دەپ بىلەدى.

ءبىر كاپىر يمام اعزامدى مۇقاتپاق بولىپ ءبىر جيىندا: «قۇداي بار دەيسىڭ، قايدا سول قۇداي؟ كورسەتشى!» دەپ عۇلاماعا دۇرسە قويا بەرىپتى. يمام اعزام سوندا ءبىر تاباق ءسۇتتى كاپىردىڭ الدىنا قويىپ: «سىزدىڭشە، وسى ءسۇتتىڭ ىشىندەگى ماي قاي جەرىندە؟» دەپتى. كاپىر: «ماي ءسۇتتىڭ بارلىق جەرىندە! ونى كورسەتە المايمىن!!» دەپتى. يمام اعزام: «قۇداي دا بولمىستىڭ بارلىق جەرىندە ! مەن دە ونى كورسەتە المايمىن!» دەگەن ەكەن.

سونىمەن، قۇداي تۋرالى تۇسىنىك بۇگىنگى تاڭدا وسىنداي ءبىر ۋاجگە كەلىپ توقايلاستى. ياعني، بۇگىنگى تۇسىنىگىمىزشە قۇداي - رۋحاني سۋبستانتسيا، نۇر، ەنەرگيا. بۇكىل الەمدى تولتىرىپ تۇرعان نۇر مۇحيت. كوزگە كورىنەتىن جانە كورىنبەيتىندەردىڭ ءبارى سول نۇردان. ول ەنەرگيا نۇر ۇنەمى قوزعالىس ۇستىندە. سوندىقتان تاپجىلماي تۇرعان دەنە جوق. ءبارى قوزعالىس ۇستىندە، ءبارى وزگەرىس ۇستىندە. ءبىز دە نۇرمىز، ءبىز دە ۇنەمى قوزعالىس، وزگەرىس ۇستىندەمىز. جالپىعالامدىق نۇردان جاراتىلعانبىز. جالپىعالامدىق نۇر ەشكىمگە، ەشنارسەگە ۇقسامايدى. ونى بۇگىنگى عىلىم جالپىعالامدىق سانا دەپ وتىر. ول سانانىڭ باسى دا، اياعى دا جوق. ماڭگىلىك. مي جەتپەس ماڭگىلىك. ال، ءبىز وتكىنشىمىز. وكىنىشكە وراي، ءبىز ءبارىن وزىمىزبەن ولشەيمىز. وزىمىزبەن سالىستىرامىز. قاتەلىگىمىز وسى. ال، حاقتالاعالا، شىنىندا دا، سالىستىرۋعا كەلمەيتىن شەكسىز سۋبستانتسيا. شەكسىز تەڭىز. كوزگە كورىنەتىن، كورىنبەيتىننىڭ ءبارى سول تەڭىز بولمىسىنان جاراتىلعان. ءبىز دە سول تەڭىز بولمىسىنان جاراتىلعان تامشىمىز. ياعني، جاراتۋشى تامشىسىمىز. ءبىزدىڭ سانامىزدا بولىپ جاتقان وزگەرىس ەشقايدا جوعالىپ كەتپەيدى. الىپ مۇحيتقا تارايدى. ءبىزدىڭ سانامىزدان سورعالاپ اۋىزىمىزدان شىققان ءسوز دە ەشقايدا كەتپەيدى. وي تەڭىزىنە تارايدى. اششى ءسوزىمىز عالامدىق تەڭىزدى اشىتسا، تۇششى ءسوزىمىز سول تەڭىزدى تۇششىتادى. دەمەك، ءبىزدىڭ اۋىزىمىزدان شىققان ءسوز، قارعىس، العىس، الدىمەن ءوز توڭىرەگىمىزگە تاراپ، سودان كەيىن الەمگە تارايدى.

بۇل قۇبىلىستى، ياعني، ادام ساناسىنىڭ عالامدىق ساناعا اسەرىن اكادەميك ۆ.ۆەرنادسكي وتكەن عاسىر باسىندا نووسفەرا اتادى. ونىڭ ايتۋىنشا نووسفەرا - جەر توڭىرەگىندە قالىپتاسقان رۋحاني سفەرا. ادامزات پيعىلى قالاي بولسا جەر نووسفەراسى دا سولاي. دەمەك، نووسفەرانى وزگەرتۋ ادامزاتتىڭ ءوز قولىندا. بۇل تەوريانى فرانتسۋز پەر دە شاردەن دە ءىلىپ اكەتتى.

كورىپ وتىرعانىمىزداي ءدىننىڭ اتامزاماننان ايتىپ كەلە جاتقانىن كەشىگىپ تە بولسا عىلىم دا قايتالاي باستادى. سوندىقتان دا ۇندىلىك يوگ ماحاريشي بۇل ءىلىمدى وتكەن عاسىردىڭ 80-ءشى جىلدارىندا ادامزاتقا قىزمەتكە جەگۋگە تىرىستى. اقش- ءتىڭ قىلمىس ورشىگەن ونداعان شاعىن قالالارىندا تاجريبە وتكىزدى. ماحاريشي شاعىن قالانىڭ، مىسالى، 100 000 تۇرعىنى بار قالانىڭ 1 پروتسەنتىن، ياعني، 1000 ادامدى ءبولىپ الىپ دۇعا وقىتقىزعان. وسىنداي قۇرامدا دۇعا-تىلەك وقىلعان كۇندەرى سول قالاداعى قىلمىس دەڭگەيى كۇرت تۇسكەن. بۇل تاجريبە تاريحتا «ماحاريشي ەففەكتى» اتالدى. بۇل تاجريبەلەردى گرەگگ برەيدەن جوعارىدا اتالعان كىتاپتارىندا كەلتىرەدى. وسىدان كەلىپ بىزگە وي كەلدى. ءبىزدىڭ ەلدە دە قىلمىس دەڭگەيىن تومەندەتۋ ءۇشىن 20 ميلليون حالقى بار قازاقستان مەشىتتەرىندە، شىركەۋلەرىندە كۇن سايىن كەم دەگەندە 200 مىڭ ادام دۇعا وقىپ، اق تىلەكتەر تىلەۋى كەرەك ەكەن دەگەن. «قازاقستان حالقىن پالە-جالا، اۋرۋ-سىرقاۋدان، اپاتتان، ۇرلىق-قارلىقتان، قىلمىستان ساقتاي گور!!» دەپ. سوندا كۆانتتىق دەڭگەيدە قازاقستان پالە-جالا، اپات، ۇرلىق-قارلىق، قىلمىستان اۋلاقتاپ، رۋحاني تازارۋعا جاقىندايدى ەكەن. ويتكەنى، ءبىزدىڭ اق نيەتىمىز قازاقستان نووسفەراسىنداعى قارا نيەتتەردەن باسىم ءتۇسىپ، ونى اعارتا باستايدى ەكەن. ءدىن ادامدارى عانا ەمەس، وسىنداي نيەتتى ءار ادام ايتىپ جۇرسە ارتىق بولمايدى ەكەن.

بىراق، بۇ جەردە ءبىر سۇراق تۋادى. ءبىز عالامدىق نۇردى بىرەسە ەنەرگيا دەپ، بىرەسە نووسفەرا دەپ، بىرەسە تەڭىز دەپ اسپەتتەپ جاتىرمىز. شەكسىز قۇدىرەت دەپ وتىرمىز، ەندەشە سول قۇدىرەت نەگە ءبىز بۇلدىرگەن نووسفەرانى جۋىپ-شايىپ وتىرمايدى دەگەن سۇراق تۋادى.

راس. ءبىز شەكسىز قۇدىرەتتى جاراتۋشىنىڭ شەكسىز نۇرى ىشىندەمىز. جانە سول نۇردان جاراتىلعانبىز. جاراتۋشى ادامدى ومىرگە اكەلگەندە دە سول ءوز نۇرىنان جاراتىلعان تاپ-تازا كۇيدە اكەلدى. ومىرگە، ءسويتىپ، ءبىز ءبىر ءمىنسىز پەرىشتە كۇيدە كەلدىك. بىراق، وسە كەلە وزگەردىك. ءوزىمىزدى قورشاعان ورتاعا بەيىمدەلدىك. پەرىشتە پاكتىگىمىزدەن اجىرادىق. پەندە بولدىق. پەرى بولدىق. سوندا بۇعان كىم كىنالى؟ بۇعان دا قۇداي كىنالى مە؟ جوق. بۇعان ادامنىڭ ءوزى كىنالى، قوعام كىنالى. بىراق، ادام تاعدىرىنان جاراتۋشى دا بەيتاراپ قالا المايدى. ويتكەنى ول سەنىڭ جۇرەگىڭدە. ول ساعان سەنىڭ قان تامىرىڭنان دا جاقىن. ول جۇرەك تۇكپىرىڭدەگى تۇيسىك ارقىلى سەنىمەن كۇندىز-ءتۇن تىلدەسەدى. سەنى تاعدىر تالقىسىنا تاستاپ كەتپەيدى. نەنىڭ دۇرىس، نەنىڭ بۇرىس ەكەنىن سىبىرلاپ ايتىپ وتىرادى. نانباساڭىز كوزىڭىزدى جۇمىپ، جۇرەك ۇنىڭىزگە قۇلاق ءتۇرىڭىز! جاراتۋشى ءۇنى ەستىلەدى. ەستىلەدى. بىراق، ءبىز سول ۇنگە قۇلاق استىق پا؟! قۇلاق اسپادىق. سايتاننىڭ سىبىرىنا قۇلاق استىق. ءبىر ساتتىك ءناپسى جەتەگىندە كەتتىك. بەس كۇندىك جالعان دۇنيە قىزىعىن قۋالاپ كەتتىك. بىراق، ءبىزدىڭ ءىسىمىز بەن ءسوزىمىز ەشقاشان وشپەيدى. ونى ءبىز ادامنان جاسىرعانمەن قۇدايدان جاسىرا المايمىز. ءىس-ارەكەتىمىزدىڭ ءبارى جازىلىپ، جاتتالىپ نووسفەرادا قالادى. بىراق، ءبىز بۇگىندە سول نووسفەرانىڭ ءوزىن قورشاپ تۇرعان شەكسىز جاراتۋشى بار دەپ وتىرمىز. ونى اقىلعا سىيماس شەكسىز، اقىلعا سىيماس قۇدىرەت دەپ وتىرمىز. ەندەشە، سول اقىلعا سىيماس شەكسىز قۇدىرەتتى جاراتۋشى نەگە جەر توڭىرەگىندەگى شەكتەۋلى ازعانا نووسفەرانى ساۋىقتىرا سالمايدى؟! جامان پيعىلداردى جويا سالمايدى؟! جوق. جويا سالمايدى. ءسىڭىرىپ اكەتەدى، تاراتىپ اكەتەدى، ۋىتىن السىرەتەدى. بىراق جويمايدى. سەبەبى تابيعاتتا ەنەرگيا ەشقاشان جويىلمايتىنى بەلگىلى. ەنەرگيانىڭ بۇل قاسيەتى بۇگىنگى مەكتەپ وقۋشىسىنا دا ءمالىم. جاراتۋشى نۇرى، سونىمەن قاتار، شەكسىز ماحاببات، شەكسىز تازالىق. ءبىزدىڭ لاس پيعىلدارىمىز سول شەكسىزدىككە جايىلعاندا السىرەيدى. بىراق جويىلمايدى. تەرەزا انانىڭ: «مەنى سوعىسقا قارسى ميتينگىگە شاقىرماڭدار، بارمايمىن! مەنى، بەيبىتشىلىكتى جاقتايتىن ميتينگىگە شاقىرىڭدار، بارامىن!» دەيتىنى سودان. اۋليە انانىڭ بۇلاي دەۋى «نووسفەراعا «سوعىس» دەگەن جامان ءسوز تاراتپايىق، ونىڭ ورنىنا «بەيبىتشىلىك» دەگەن جاقسى ءسوزدى تاراتايىق!» دەگەنى ەدى. ول ءسوزدىڭ قورشاعان ورتاعا اسەرىن بىلگەندىكتەن سولاي دەگەن ەدى.

كۆانتتىق عىلىم اشقان بۇل جاڭالىق، بۇل قۇپيا، ياعني، جاندى-جانسىزداردىڭ ءبارى ءوزارا ىقپالداستىقتا بولاتىنى الەم حالىقتارىنا الىمساقتان ايان بولعان. اۋىل قاريالارى الىكۇنگە شەيىن: «جاماندىق شاقىرماڭدار!» دەپ وتىرادى. مالدى اۋىلعا جاماندىق اكەلەتىن قاسقىردىڭ اتىن اتامايدى، «يت-قۇس» دەيدى. «سۋدىڭ دا سۇراۋى بار» دەيدى. اۋىل ادامدارى ءتىرى تابيعاتقا دا، ءولى تابيعاتاقا دا زيان كەلتىرمەۋدى ويلايدى.

كۆانت تىلىمەن ايتقاندا بارلىق جاندى، جانسىزدار ءوزارا ءتاڭىر ماتريتساسى ارقىلى بايلانىستا. ءوزارا شەكسىز نۇر ارقىلى بايلانىستا. باياعىنىڭ ءبىلىمدارلارى بۇنى باياعىدا بىلگەن. ونى اقيقات دەپتى. اللاتانۋ دەپتى. سوندىقتان دا كۇندىز-ءتۇنى ءبىر اللاعا جالبارىنىپ، وعان دەگەن ماحابباتىن پاش ەتىپتى. جان-تانىنە كىر جۇقتىرماۋعا تىرىسىپتى. بۇنداي پەندەلەر «اللا!» دەپ قانشا قاقساعان سايىن ولارعا اللانىڭ ءوزى دە سونشا جاقىنداي تۇسكەن. بۇنداي پەندەلەر رياسىز كول-كوسىر ماحابباتىمەن يەسىنە قانشالىقتى قۇلشىلىق ەتكەن سايىن، بۇل پەندەلەردىڭ كوكىرەگىنە حاق نۇرى سونشالىقتى لەكىلدەپ قۇيىلىپ وتىراعان. ءسويتىپ، بۇل تاقۋالاردىڭ كوڭىلىندە كۇندەردىڭ –كۇنى جۇرەك كوزدەرى اشىلعان. اۋليەگە اينالعان. ولار وزگە جۇرت كورە المايتىندى كورگەن. وزگە جۇرت بىلمەيتىندى بىلگەن. وزگە جۇرت بولجامايتىندى بولجاعان. ويتكەنى ولاردىڭ كوكىرەگىنە حاق نۇرى تولعان. سونداي جانىن يلاھي نۇر كەرەلەگەن جانداردىڭ ءبىرى يراندا تۋىلىپ ونىنشى عاسىردا باعداتتا ولتىرىلگەن ايگىلى يسلام ازاپكەرى، سوپى مانسۇر ءال حالادج ەدى. ول زامانى تاڭ قالعان اۋليە بولدى. حاق نۇرى جۇرەگىنە تولعاندا سابىر ەتە الماي قالىپ «ان ال حاق!»، «ان ال حاق!» دەپ ايقاي سالاتىن بولعان. ياعني، «مەن حاقپىن!» دەپ ايقاي سالاتىن بولعان. سول ءۇشىن وعان دۇمشەلەر «قۇدايدان بەزگەن!» دەپ ايىپ تاعادى. باعداد ورتاسىندا جينالعان ءجۇز مىڭ حالىقتىڭ كوزىنشە حاليف جەندەتتەرى ونى قىلىشپەن پارشالاپ ولتىرەدى. اياق-قولىن شاۋىپ جاتسا دا مانسۇر كۇلىپ تۇرعان. «اللانىڭ ماعان بەرگەن ۇلى قۇپياسىن جاريا ەتكەنىم ءۇشىن جازالانۋعا ءتيىسپىن! ولۋگە ءتيىسپىن!» دەپ تۇرعان. ۇلى ازاپكەر اجالىن وسىلاي قارسى العان.

تيبەتتىكتەر بۇنداي پەندەلەردى «ءۇشىنشى كوزى» اشىلعاندار دەيدى. ۇندىلىكتەر «گۋرۋ»، «يوگ»، «اۆاتار» دەيدى. دالالىقتار «ارۋاق قونعان»، «شايحى»، «اۋليە»، «باقسى» دەيدى. بۇنداي اۋليەلەر ۇلى دالادا از بولماپتى. ازىرەتى سۇلتان، قارابۋرا اۋليە، ءپىر بەكەتتەن باستاپ كەشەگى مارال يشان، بەكاسىل اۋليە، ءماشھۇر جۇسىپكە دەيىنگى ارالىقتا ونداي حاقتىڭ نازارى تۇسكەندەر از بولماپتى. ولاردى حالىق الىكۇنگە ءپىر تۇتادى. جاتقان جەرىنە زيارات ەتەدى. ۇلى دالا پىرلەرى دە ادام ايتسا سەنگىسىز حيكمەتتەر جاساعان. ولار ءۇشىن مەككەگە ۇشىپ بارىپ ناماز وقۋ، بۇلتسىز كۇندە جاڭبىر جاۋدىرۋ، نەمەسە، اشىققاندا اۋادان اس جاساي سالۋ قيىن شارۋا بولماعان.

وسىدان كەلىپ تۇيسىك تۇكپىرىمىزدە: «بۇنداي دەڭگەيگە ادام قالاي جەتەدى؟» دەگەن ساۋال تۋادى. شاكىرتتەرى وسى ساۋالدى كوز الدارىندا ءولىنى تىرىلتكەن يسا پايعامبارعا قويسا كەرەك. سوندا يسا س.ع.س: «ەگەر، كوكىرەكتەرىڭدە بۇرشاقتىڭ تۇيىرىندەي سەنىم بولسا، انا تۇرعان تاۋعا «قوزعال!» دەسەڭدەر قوزعالادى!» دەپ جاۋاپ بەرگەن. بۇل سوزىمەن پايعامبار نە دەگەنى؟ جۇرەكتەرىڭدە الدىمەن سەنىم بولسىن دەگەنى. سەنىم بولسا ادام پەندە تاۋ قوپارىپ، تاس جارادى دەگەنى. قۇدىرەت كۇشكە يە بولۋى ءۇشىن ادامعا ەڭ الدىمەن سەنىم كەرەك دەگەنى. «بۇنداي قۇدىرەت كۇش پايعامبارلارعا عانا ءتان ەمەس، جاراتۋشىعا سەنىمىڭ كۇشتى بولسا بۇنداي قۇدىرەتكە سەن دە يە بولاسىڭ!» دەگەنى.

ياعني، توڭىرەك قورشاعان ورتاعا ادام ساناسىنىڭ، سەنىمىنىڭ اسەرىنىڭ وراسان زور ەكەنىن ايتقانى. بۇل قۇبىلىستى جاراتۋشىنىڭ: «بۇ دۇنيەدە سەندەر نەنى سۇراساڭدار سونى بەرەمىن! بىراق، انا دۇنيەدە سەندەردەن ءبىر-اق نارسە سۇرالادى! ول - يمان!» دەۋى دە راستاپ تۇر. «نيەت ەتىڭدەر، ۇمتىلىڭدار، الدارىڭدا الىنباس اسۋ جوق!» دەلىنىپ تۇر. دەمەك، ادام بالاسى العا قويعان ءبىر ماقساتىنا جەتۋى ءۇشىن، ەڭ الدىمەن «وسى ماقساتىما قالايدا جەتەمىن!» دەگەن وندا سەلدەي سەنىم بولۋى كەرەك ەكەن. سوندا وزگەرىس الدىمەن سەنىڭ ساناڭدا باستالىپ، ودان ارى توڭىرەگىڭدى وزگەرتىپ، ودان كەيىن تاعدىر جولىڭدى تۋىرلاي باستايدى دەگەن ءسوز.

ەي، جول ۇستىندەگى جولاۋشى!

ءبىر جازۋشىنى بىلەمىن. ول مەكتەپتىڭ جەتىنشى كلاسىنان باستاپ ادەبيەتكە ولەردەي عاشىق بولدى. ادەبي كىتاپتاردى سۋشا ءسىمىردى. قىزىق كىتاپ جازاتىن قالامگەر بولسام دەپ ارماندادى. كوزدى جۇمىپ سول قيالعا بەرىلدى. مەكتەپ بىتىرەتىن كەز كەلدى. مال باعاتىن اكە-شەشەسى: «ءاي، قاراعىم، تۇقىمىڭدا جوق نارسەنى قيالداپ قايتەسىڭ! بىزگە سەنىڭ مىنا سوۆحوزعا باس بۇعالتەر بولعانىڭنان ارتىق ەشنارسە كەرەك ەمەس! سونىڭ وقۋىنا ءتۇس!» دەدى. بىراق، بۇل قالامگەرلىك جولدان قايتپادى. كۇندىز-ءتۇن تىرباندى. بايلىق، بيلىك ءتارىزدى ءومىردىڭ وزگە قىزىقتارىنا كوز قيىعىن دا سالمادى. ويلاعانى جازۋشىلىق بولدى. اقىرى دىتتەگەنىنە جەتتى. قالامگەر بولىپ قالىپتاستى. ءسويتىپ، تۇقىمىندا جوق كاسىپكە يە بولدى. بۇگىندە ول كارتايدى. بىراق وكىنىپ ءجۇر. وندا دا بايبىشەسى: «سەنىڭ ءبىر تيىن پايداسى جوق كىتابىڭنان نە قايىر؟ مىنا ىزعىنداي بالا-شاعاعا ەرتەڭ نە بايلىق قالدىرامىز؟؟» دەپ بۇرىشقا تىعا بەرگەننەن كەيىن وكىنىپ ءجۇر. جاراتقان يەدەن ءاۋباستا جازۋشىلىققا قوسا: «بايلىق تا بەر!» دەپ، سۇراماعانىنا وكىنىپ ءجۇر. قاراپ وتىرسا تاعدىر بۇعان سۇراعانىن بەرىپتى. سۇراماعانىن بەرمەپتى.

سماعۇل ەلۋباي

قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى

Abai.kz