وتكەن جىلدىڭ 19 تامىزىندا «cbsnews.com» ارناسىنا بەرگەن سۇحباتىنداعى اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپتىڭ: «مەن التى سوعىستى توقتاتتىم، كوپ ادامدار جەتى سوعىس دەيدى، ويتكەنى ەشكىم دە بىلمەيتىن تاعى ءبىر سوعىس بار»، - دەگەن سوزدەرى الەمگە تاراپ كەتىپ، كەيبىر قازاق باسىلىمداردى «بەيبىتشىلىك پرەزيدەنتى» دەپ اسپانعا كوتەرىپ ءجۇر.

اقش پرەزيدەنتى ءوزى «توقتاتقان» سوعىستار سانىن وسىرە ءتۇسىپ، 2025 جىلدىڭ 10 جەلتوقسانىندا ءۇندىستاننىڭ «ANI» اقپارات اگەنتتىگىنە: «انىعىندا مەن سەگىز سوعىستى توقتاتتىم»، - دەپ مالىمدەدى.

الەمدەگى الىپ مەملەكەتتىڭ باسشىسى ايتقان سوزدەرگە امەريكانىڭ وزىندە دە ترامپ «سوعىس» دەپ وتىرعان تايلاند-كامبودجا، كوسوۆو-سەربيا، رۋاندا-كونگو دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسى (كدر), پاكىستان-ءۇندىستان، مىسىر-ەفيوپيا، ارمەنيا-ءازىربايجان، يزرايل-حاماس، يزرايل-يران قارۋلى قاقتىعىستارىن شەشۋدەگى ترامپتىڭ «ەڭبەگىنە» كۇمانمەن قارايدى.

انىعىندا بۇل قاقتىعىستار ءىرى كولەمدەگى سوعىس ەمەس، بۇرىننان بەرى بىردە باسەڭدەپ، بىردە قايتادان ءورشىپ مەزگىل-مەزگىل تۇتانىپ تۇراتىن جەرگىلىكتى تەرريتوريالىق شەكتەۋلى كولەمدەگى شيەلەنىستەر، نەمەسە قىسقا مەرزىمدەگى، ەكى تاراپتىڭ ءوزارا كەلىسىمىمەن ترامپتىڭ قاتىسۋىنسىز شەشىلگەن قاقتىعىستار.

مىسالى، ءۇندىستان مەن پاكىستان اراسىنداعى داۋلى كاشمير ايماعى توڭىرەگىندەگى قارۋلى قاقتىعىس نەبارى ءتورت كۇنگە عانا سوزىلىپ، ەكى جاقتىڭ 10 مامىرداعى كەلىسىمى نەگىزىندە اياقتالدى. پاكىستان جاعى وسىعان ءۇن قوسقان ترامپتى ماقتاپ، نوبەل بەيبىتشىلىك سىيلىعىنا ۇسىنسا، ءۇندىستاننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ۆيكرام ميسري بەيبىتشىلىكتىڭ ەكى جاقتى كەلىسىممەن ورناعانىن، ترامپتىڭ بۇعان ەش قاتىسى جوعىن ايتىپ، بۇل ۇسىنىستان باس تارتتى.

2025 جىلى 24 شىلدەدە باستالعان كامبودجا مەن تايلاند اراسىنداعى شەكارا داۋىندا دا ترامپ ءوزىن «بەيبىتشىلىك ورناتۋشى» ەتىپ كورسەتپەك بولىپ، 28 شىلدەدە «اتىستى توقتاتۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول جەتكىزدىم» دەدى. بىراق، كۋالا-لۋمپۋردا قول قويىلعان بۇل كەلىسىم مالايزيا پرەمەر ءمينيسترى انۋار ءيبراحيمنىڭ ارالىق ەتۋىنىڭ ناتيجەسى ەدى. سونىڭ وزىندە جەلتوقسان ايىندا كامبودجا-تايلاند قاقتىعىسى قايتا باستالدى.

وتكەن جىلدىڭ قازان ايىندا يزرايل مەن حاماس ۇيىمى اراسىندا ەكى جىلدان اسقان قارۋلى قاقتىعىستان كەيىن اتىستى توقتاتۋ كەلىسىمى جاسالعاندا دا ترامپ مۇنى ءوزىنىڭ ديپلوماتيالىق جەتىستىگى ساناپ، الەمگە جار سالعان ەدى. الايدا اقش-قا اررقا سۇيەگەن يزرايل بۇدان كەيىن دە اۋە شابۋىلىن توقتاتقان جوق.

يران مەن يزرايل اراسىنداعى ون ەكى كۇنگە سوزىلعان سوعىستان كەيىن دە جاعداي تۇراقتالعان جوق. ەكى ەل اراسىندا بەيبىتشىلىك كەلىسىمى جاسالمادى.

ال تاۋلى قاراباق ماسەلەسىندە ارمەنيا مەن ءازىربايجاندى كەلىسىمگە كەلتىرۋدە ترامپتىڭ ەمەس، تۇركيا پرەزيدەنتى ەردوعاننىڭ ىقپالى زور بولدى.

اقش پرەزيدەنتىنىڭ «سوعىستى توقتاتتىم» دەگەن ايماعىنداعى كونگو دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسى مەن رۋاندا ماسەلەسى دە شەشىلگەن جوق. رۋاندانىڭ م23 دەپ اتالاتىن قارۋلى كوتەرىلىسشىلەر توبى كونگو دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ مينەرالدىق شيكىزاتقا باي شىعىس بولىگىن باسىپ العاننان كەيىن، وتكەن جىلى ماۋسىم ايىندا ۋاشينگتوندا ەكىجاقتى بەيبىت كەلىسىمگە قول قويىلعانىمەن، سول جىلدىڭ شىلدە ايىندا م23 جاساقتارى كدر ايماعىنىڭ شىعىسىندا 140 ادامدى قىرىپ سالىپ، قاقتىعىس قايتا ءورشىدى.

ءنىل وزەنىنىڭ جوعارعى ساعاسىندا سۋ بوگەتىن سالىپ جاتقان ەفيوپيا مەن مىسىر، كوسوۆونى ءوز جەرى دەپ سانايتىن سەربيا مەن كوسوۆو اراسىنداعى شيەلەنىس تە كۇردەلى قالپىندا قالىپ وتىر.

تۇيىندەپ ايتساق، ترامپتىڭ «سەگىز سوعىسىنىڭ» ءبىرى دە توقتاعان جوق. ۇلىبريتانيانىڭ برۋكينگز ستراتەگيالىق زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ قورعانىس جانە سىرتقى ساياسات مامانى مايكل حانلوننىڭ ايتۋىنشا: «ءبىزدىڭ ءىس جۇزىندە كورىپ وتىرعانىمىز – اتىستى ۋاقىتشا توقتاتۋ تۋرالى كەلىسىم عانا، بۇل سوعىستى توقتاتۋ ەمەس».

بۇگىنگى الەمدە بەيبىتشىلىك ورناتۋ ەڭ مىقتى دەگەن پرەزيدەنتتىڭ دە قولىنان كەلمەيدى.

مارات ەرمۇقانوۆ

Abai.kz