كونستيتۋتسيالىق رەفورمالار جونىندەگى كوميسسيا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاڭا اتا زاڭىنىڭ جوباسىن جاريالادى.

بۇل قۇجات ازاماتتاردان، ساياسي پارتيالاردان، قوعامدىق ۇيىمدار مەن ساراپشىلاردان تۇسكەن ۇسىنىستاردى مۇقيات تالداۋدىڭ، اشىق قوعامدىق تالقىلاۋلاردىڭ، سونداي-اق جاڭا نورمالار مەن ەرەجەلەردى جان-جاقتى ءارى تياناقتى پىسىقتاۋدىڭ ناتيجەسىندە پايدا بولدى.

كونستيتۋتسيالىق رەفورما مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قازاقستاندا ءبىر پالاتالى پارلامەنت قۇرۋ جونىندەگى باستاماسىنىڭ نەگىزىندە تۋىندادى. پرەزيدەنت بۇل يدەيانى 2025 جىلعى 8 قىركۇيەكتە ءوزىنىڭ حالىققا ارناعان جىل سايىنعى جولداۋىندا ەلدىڭ ساياسي جۇيەسىن كەشەندى جاڭعىرتۋ جانە جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندە قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا ەلەۋلى وڭ سەرپىن بەرۋ ماقساتىندا ايتقان بولاتىن.

2025 جىلعى 8 قازاندا پارلامەنتتىك رەفورمانى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى جۇمىس توبىن قۇرۋ تۋرالى وكىمگە قول قويىلدى. ونىڭ قۇرامىنا بەلگىلى قۇقىقتانۋشى عالىمدار، ساراپشىلار، ساياسي پارتيالار مەن قوعامدىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى كىردى.

الايدا تالقىلاۋلارعا بارلىق بەلسەندى ازاماتتار قوسىلىپ، ءوز پىكىرلەرى مەن ۇسىنىستارىن e-Otinish جانە eGov پورتالدارى ارقىلى جولداي باستادى. وسىلايشا، جاڭا رەفورمانى كەڭىنەن ءارى قارقىندى تالقىلاۋ شامامەن التى ايعا سوزىلدى. وسى كەزەڭ ىشىندە جۇمىس توبى ازاماتتاردان تۇسكەن ەكى مىڭنان استام ۇسىنىستى جان-جاقتى قاراپ، جۇيەلەپ شىقتى.

2026 جىلعى قاڭتاردا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ V وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى اتقارىلعان جۇمىستىڭ قورىتىندىسىن شىعارىپ، الداعى وزگەرىستەرگە قاتىستى ءوز كوزقاراسىن ءبىلدىردى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ، سونداي-اق، پارلامەنتتىك رەفورما اياسىندا باستاپقىدا اتا زاڭنىڭ شامامەن 40 بابىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ كوزدەلگەنىن اتاپ ءوتتى. الايدا جۇمىس بارىسىندا وزگەرىستەر كولەمى الدەقايدا اۋقىمدى بولاتىنى ايقىندالىپ، ولار ساياسي جانە قوعامدىق ءومىردىڭ كوپتەگەن وزگە دە قىرلارىن قامتيتىنى بەلگىلى بولدى.

2026 جىلعى 21 قاڭتاردا كونستيتۋتسيالىق كوميسسيا قۇرىلدى. ونىڭ قۇرامىنا ۇلتتىق قۇرىلتاي مۇشەلەرى، بەلگىلى قۇقىقتانۋشىلار، ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرى، باق باسشىلارى، ءماسليحات توراعالارى، ايماقتىق قوعامدىق كەڭەستەردىڭ وكىلدەرى، سونداي-اق ساراپشىلىق جانە عىلىمي قاۋىمداستىق وكىلدەرىن قوسا العاندا 130 ادام كىردى. وسىلايشا، كوميسسيا قۇرامىندا قازاقستاننىڭ بارلىق الەۋمەتتىك توپتارى مەن ايماقتارى تولىق قامتىلدى.

كوميسسياعا كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ توراعاسى ەلۆيرا ازيموۆا باسشىلىق ەتەدى. مەملەكەتتىك كەڭەسشى ەرلان قارين جانە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆا ونىڭ ورىنباسارلارى بولىپ بەلگىلەندى.

«كوميسسيانىڭ قۇرىلۋىن سەكتورلىق وزگەرىستەردەن كەشەندى كونستيتۋتسيالىق ترانسفورماتسياعا ءوتۋدىڭ كورىنىسى رەتىندە قاراستىرۋعا بولادى. ونىڭ الدىندا ەرەكشە ميسسيا تۇر. ول – اتا زاڭدا ءبىر جاعىنان كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىستىڭ نەگىزگى پرينتسيپتەرىن ساقتاۋ، ەكىنشى جاعىنان قازىرگى زامانعى سىن-قاتەرلەرگە لايىقتى كوزقاراستى ءبىلدىرۋ مۇمكىندىگىن قامتاماسىز ەتۋ»، – دەپ اتاپ ءوتتى العاشقى وتىرىستا كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ توراعاسى ەلۆيرا ازيموۆا.

كوميسسيانىڭ بارلىق وتىرىستارى تولىقتاي اشىق تۇردە وتكىزىلىپ، تىكەلەي ەفيردە كورسەتىلدى. ونىڭ جۇمىسى باق-تا كەڭىنەن جانە ەگجەي-تەگجەيلى باياندالدى. ءوز پىكىرلەرىن، ەسكەرتپەلەرىن جانە ۇسىنىستارىن بەلگىلى زاڭگەرلەر، قۇقىق قورعاۋشىلار، قوعامدىق بەلسەندىلەر، دەپۋتاتتار، ساياسي زەرتتەۋشىلەر جانە باسقا دا ساراپشىلار ءبىلدىردى.

جۇمىس بارىسىندا كوميسسيا مۇشەلەرى رەسپۋبليكانىڭ اتا زاڭىنىڭ بارلىق نەگىزگى تۇزەتۋلەرىن جان-جاقتى قاراپ شىقتى. بۇل تۇزەتۋلەر كونستيتۋتسيانىڭ بارلىق بولىمدەرىنە جانە 77 بابىنا قاتىستى، ياعني جالپى ءماتىننىڭ 84%-ىن قامتىدى. وسىلايشا، كوميسسيا مۇشەلەرى قازاقستاننىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسىن ازىرلەۋ ماسەلەسىن العا تارتتى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى اتا زاڭىنىڭ تۇجىرىمدامالىق وزگەرىستەرى مەملەكەتتىڭ ادامعا باعدارلانعانىن ارتتىرۋعا، قازاقستان حالقىنا ءتان وزەكتى قۇندىلىقتار مەن قاعيداتتاردى كورسەتۋگە، سونداي-اق رەسپۋبليكاداعى ساياسي ينستيتۋتتار قۇرىلىمىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.

جاڭا پرەامبۋلادا ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى العاش رەت مەملەكەتتىڭ نەگىزگى باسىمدىعى رەتىندە جاريا ەتىلدى. بىرلىك پەن ىنتىماقتاستىق، ۇلتارالىق جانە دىنارالىق كەلىسىم قازاقستان مەملەكەتتىلىگىنىڭ نەگىزى رەتىندە بەلگىلەندى.

ەگەمەندىك پەن تاۋەلسىزدىك، بىرتۇتاستىق، اۋماقتىق تۇتاستىق وزگەرمەيتىن قۇندىلىقتار ساناتىنا جاتقىزىلدى.

ادىلەتتىلىك، زاڭ مەن ءتارتىپ، تابيعاتقا ۇقىپتى قاراۋ سياقتى قاعيداتتار العاش رەت كونستيتۋتسيا دەڭگەيىندە بەكىتىلگەن.

سونىمەن قاتار، مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بىردەن-ءبىر باستاۋى جانە ەگەمەندىكتىڭ يەسى قازاقستان حالقى بولىپ تابىلاتىنى بەكىتىلگەن.

اتا زاڭىمىزدىڭ جاڭا ءماتىنىنىڭ باستى يدەياسى رەتىندە ءبىلىم مەن عىلىم، مادەنيەت پەن يننوۆاتسيا انىقتالدى. بۇل مەملەكەتتىڭ بولاشاعى مينەرالدى رەسۋرستار مەن تابيعي بايلىقتارمەن ەمەس، ادامي كاپيتالمەن جانە ازاماتتاردىڭ جەتىستىكتەرىمەن انىقتالاتىنىن كورسەتەتىن تۇبەگەيلى ماڭىزدى بەتبۇرىس.

تاعى ءبىر ماڭىزدى ماعىنالىق باعىت – تسيفرلاندىرۋ. وسىعان بايلانىستى كونستيتۋتسيانىڭ جاڭا ماتىنىندە العاش رەت ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن تسيفرلىق ورتادا قورعاۋ تۋرالى نورما بەكىتىلدى.

كونستيتۋتسيانىڭ جاڭا ءماتىنىنىڭ باستى ەرەكشەلىگى – ادام قۇقىقتارىنا باعدارلانۋى. وسىلايشا، ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى جاڭا پرەامبۋلادا عانا بەكىتىلىپ قويماي، بۇكىل كونستيتۋتسيانىڭ ەرەكشە باسىمدىعى ءارى ماعىنالىق وزەگى رەتىندە ايقىندالعان.

ءدىن مەن مەملەكەتتىڭ ارا-جىگى ناقتى اجىراتىلىپ بەكىتىلەدى. ءبىلىم بەرۋ مەن تاربيە جۇيەسىنىڭ زايىرلى سيپاتى ايقىندالادى.

نەكە ەر ادام مەن ايەل ادامنىڭ ەرىكتى جانە تەڭ قۇقىقتى وداعى ەكەندىگى تۋرالى ەرەجە ەنگىزىلەدى. بۇل شەشىم ءداستۇرلى قۇندىلىقتاردى ەڭ جوعارى قۇقىقتىق دەڭگەيدە قورعاۋعا جانە ايەلدەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان.

كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ نەگىزگى نوۆەللالارىنىڭ ىشىندە مىنالاردى اتاپ وتۋگە بولادى:

• 145 دەپۋتاتتان تۇراتىن جانە جاڭا، كەڭەيتىلگەن وكىلەتتىكتەرگە يە ءبىر پالاتالى جاڭا پارلامەنت – قۇرىلتاي قۇرىلادى. ونى قۇرۋ كەزىندە پروپورتسيونالدى سايلاۋ جۇيەسى قولدانىلادى، ال دەپۋتاتتاردىڭ وكىلەتتىك مەرزىمى 5 جىلدى قۇرايدى.

پروپورتسيونالدى جۇيە پارتيالاردىڭ كادرلىق ساياساتىن دامىتۋعا، ولاردىڭ ينستيتۋتسيونالدىق ءرولىن ارتتىرۋعا جانە ساياسي كۇشتەردىڭ قوعام الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋگە ىقپال ەتەدى.

• جاڭا جالپىۇلتتىق ديالوگ پلاتفورماسى – قازاقستاننىڭ حالىق كەڭەسى قۇرىلادى، ول قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ستراتەگيالىق فۋنكتسيالارىن جالعاستىرادى. بۇل قازاقستان حالقىنىڭ مۇددەلەرىن بىلدىرەتىن، زاڭ شىعارۋ باستاماسى قۇقىعىنا يە جوعارعى كونسۋلتاتيۆتىك ورگان بولادى.
• ۆيتسە-پرەزيدەنت ينستيتۋتىن قۇرۋ. ول قر پرەزيدەنتىنىڭ اتىنان قازاقستان مەن شەتەلدەردىڭ قوعامدىق-ساياسي، عىلىمي جانە مادەني-اعارتۋشىلىق ۇيىمدارىمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساسۋدى جۇزەگە اسىرادى.
• ادۆوكاتتىق قىزمەتكە جانە ادۆوكاتۋراعا ارنالعان ارنايى باپ العاش رەت كونستيتۋتسيادا بەكىتىلەدى.
• زياتكەرلىك مەنشىك قۇقىعىن قورعاۋ قامتاماسىز ەتىلەدى.
• ازاماتتارعا جاڭا مىندەتتەر جۇكتەيتىن نەمەسە ولاردىڭ جاعدايىن ناشارلاتاتىن زاڭدارعا، سول قۇقىق بۇزۋشىلىق ءۇشىن قايتادان جاۋاپقا تارتۋعا جول بەرمەۋگە تىيىم سالۋدى جانە كىناسىزدىك پرەزۋمپتسياسى قاعيداتتارىنا، قوسا العاندا، ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىنا كەپىلدىك كۇشەيتىلەدى.
• «ميراندا ەرەجەسى» بەكىتىلەدى.

سونىمەن قاتار، قازاقستاننىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسىنىڭ جوباسىندا ەسكىرگەن تەرمينولوگيالىق اپپارات ماسەلەسى كەشەندى تۇردە شەشىلۋدە.

ەلىمىزدىڭ جاڭا اتا زاڭىنىڭ ءماتىنى قالىپتاسقان مەملەكەتتىك قۇرىلىمدى، حالىقارالىق بەدەلدى، ادامي كاپيتالدى، ءبىلىم، عىلىم جانە يننوۆاتسيالاردى دامىتۋداعى قازاقستاننىڭ ايقىن باسىمدىعىن اتاپ كورسەتەدى، ول سەنىمدى تۇردە بولاشاققا كوز تاستايدى.

سونىمەن قاتار، مەملەكەتتىك قۇرىلىمنىڭ قالىپتاسۋىنا جانە قازاقستاننىڭ تاريحي دامۋىندا ماڭىزدى ءرول اتقارعان قازىرگى كونستيتۋتسياعا قۇرمەت كورسەتىلەدى.

جالپى، كونستيتۋتسيانىڭ جاڭا رەداكتسياسىنىڭ العاشقى جوباسىندا پرەامبۋلا، 11 ءبولىم جانە 95 باپ بەكىتىلۋ ۇسىنىلادى.

ۇسىنىستار قابىلداۋ e-Otinish جانە eGov پورتالدارى ارقىلى جالعاسىپ جاتىر.

جاڭا كونستيتۋتسيا بويىنشا ناقتى شەشىمدى ەلىمىزدىڭ ازاماتتارى جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋمدا قابىلدايدى.

كونستيتۋتسيالىق كوميسسيانىڭ جۇمىسى جالعاسۋدا.

****

2026 جىلعى 30 قاڭتار

جوبا

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسى

ءبىز، ءبىرتۇتاس قازاقستان حالقى،

بايىرعى قازاق جەرىندە مەملەكەتتىلىكتى نىعايتا وتىرىپ،

ۇلى دالانىڭ مىڭجىلدىق تاريحىنىڭ ساباقتاستىعىن ساقتاپ،

مەملەكەتتىڭ ۋنيتارلى سيپاتىن، ونىڭ شەكاراسى مەن اۋماعىنىڭ تۇتاستىعىنا قول سۇعۋعا بولمايتىنىن ناقتىلاپ،

ادىلەتتى قازاقستان يدەياسىن جانە زاڭ مەن ءتارتىپ قاعيداتىن ۇستانىپ،

ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى مۇلتىكسىز ساقتالاتىنىن مالىمدەپ،

بىرلىك پەن ىنتىماق، ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق تاتۋلىق قاعيداتتارىنا سۇيەنىپ،

مادەنيەت پەن ءبىلىم، عىلىم مەن يننوۆاتسيا قۇندىلىقتارىن باعدارعا الىپ،

تابيعاتتى ايالاۋ قاجەتتىگىن مويىنداپ،

بەيبىتشىلىككە جانە بارلىق ەلمەن دوستىققا ۇمتىلىپ،

كەلەشەك ۇرپاق الدىنداعى اسا جوعارى جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنىپ،

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اتا زاڭىن – وسى كونستيتۋتسيانى قابىلدايمىز.

 ءى ءبولىم

كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىس نەگىزدەرى

1-باپ

قازاقستان رەسپۋبليكاسى – دەموكراتيالىق، زايىرلى، قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك مەملەكەت. مەملەكەتتىڭ ەڭ جوعارى قۇندىلىعى – ادام مەن ونىڭ ءومىرى، قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى.

2-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسى – ۋنيتارلى مەملەكەت. باسقارۋ ۇلگىسى – پرەزيدەنتتىك رەسپۋبليكا.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەگەمەندىگى ونىڭ بۇكىل اۋماعىن قامتيدى. مەملەكەت ءوز اۋماعىنىڭ تۇتاستىعىن، بولىنبەۋىن، وعان قول سۇعىلماۋىن قامتاماسىز ەتەدى.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىسى كونستيتۋتسيالىق زاڭدا ايقىندالادى.

4. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەلورداسى – استانا قالاسى. ەلوردا مارتەبەسى زاڭدا ايقىندالادى.

5. قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن قازاقستان اتاۋلارىنىڭ ءمانى بىردەي.

6. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەگەمەندىگى، تاۋەلسىزدىگى، ۋنيتارلىعى، اۋماقتىق تۇتاستىعى مەن باسقارۋ ۇلگىسى وزگەرمەيدى.

3-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىزمەتىنىڭ نەگىز قۇراۋشى قاعيداتتارى: ەگەمەندىك پەن تاۋەلسىزدىكتى قورعاۋ; ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن ساقتاۋ; زاڭ مەن ءتارتىپ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ; جالپىۇلتتىق بىرلىكتى بەكەمدەۋ; حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ; جاۋاپتى ءارى جاسامپاز وتانشىلدىق يدەياسىن ورنىقتىرۋ; قوعامدىق ديالوگتى دامىتۋ; ەڭبەكسۇيگىشتىك، پروگرەسس، ءبىلىم قۇندىلىقتارىن بەكىتۋ; جوعارى ەكولوگيالىق مادەنيەت قالىپتاستىرۋ; تاريحي-مادەني مۇرانى ساقتاۋ; ءتول مادەنيەتتى قولداۋ.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادام كاپيتالىن، ءبىلىمدى، عىلىمدى، يننوۆاتسيانى دامىتۋدى مەملەكەت قىزمەتىنىڭ ستراتەگيالىق باعىتى دەپ تانيدى. 

4-باپ

1. مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بىردەن-ءبىر باستاۋى جانە ەگەمەندىك يەسى – قازاقستان حالقى.

2. حالىق بيلىكتى جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم جانە ەركىن سايلاۋ ارقىلى تىكەلەي جۇرگىزەدى، سونداي-اق ءوز بيلىگىن مەملەكەتتىك ورگاندار ارقىلى جۇزەگە اسىرادى.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا بيلىكتى ەشكىم دە يەمدەنىپ كەتە المايدى. بيلىكتى يەمدەنىپ كەتۋ زاڭمەن قۋدالانادى. حالىق پەن مەملەكەت اتىنان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى، سونداي-اق كونستيتۋتسيالىق وكىلەتتىگى شەگىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرىلتايى ارەكەت ەتەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن وزگە دە مەملەكەتتىك ورگاندار وزدەرىنە بەرىلگەن وكىلەتتىك شەگىندە مەملەكەت اتىنان ارەكەت ەتەدى.

4. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا مەملەكەتتىك بيلىك ءبىرتۇتاس جانە ول زاڭ شىعارۋشى، اتقارۋشى، سوت تارماقتارىنا ءبولىنۋ، ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ قاعيداتىنا سايكەس كونستيتۋتسيا مەن زاڭدار نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلادى.

5-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قولدانىستاعى قۇقىعى – كونستيتۋتسيانىڭ، وعان سايكەس كەلەتىن زاڭداردىڭ، قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق سوتى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ نورماتيۆتىك قاۋلىلارىنىڭ، وزگە دە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىقارالىق شارت مىندەتتەمەلەرىنىڭ نورمالارى.

2. كونستيتۋتسيانىڭ ەڭ جوعارى زاڭدى كۇشى بار جانە ول قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بۇكىل اۋماعىندا تىكەلەي قولدانىلادى.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا حالىقارالىق شارتتاردى قولدانۋ ءتارتىبى زاڭداردا ايقىندالادى.

4. بارلىق زاڭدار مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى راتيفيكاتسيالاعان حالىقارالىق شارتتار جاريالانادى. ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىنا، بوستاندىقتارى مەن مىندەتتەرىنە قاتىستى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ رەسمي جاريالانۋى – ولاردى قولدانۋدىڭ مىندەتتى شارتى.

5. ازاماتتارعا جاڭا مىندەتتەر جۇكتەيتىن نەمەسە ولاردىڭ جاعدايىن ناشارلاتاتىن زاڭداردىڭ كەرى كۇشى بولمايدى.

جاۋاپتىلىقتى بەلگىلەيتىن نەمەسە كۇشەيتەتىن زاڭداردىڭ كەرى كۇشى بولمايدى.

جاڭا زاڭ بۇرىن جاسالعان قۇقىق بۇزۋشىلىق ءۇشىن جاۋاپتىلىقتى جوياتىن نەمەسە جەڭىلدەتەتىن بولسا، جاڭا زاڭ قولدانىلادى.

6. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جەكەلەگەن وڭىرلەرىنىڭ ەكونوميكاسىن قارقىندى دامىتۋ ماقساتىندا كونستيتۋتسيالىق زاڭدارعا سايكەس قارجى سالاسىنا قاتىستى ارناۋلى قۇقىقتىق رەجيم نەمەسە «قارقىندى داميتىن قالا» ارناۋلى قۇقىقتىق رەجيمى بەلگىلەنۋى مۇمكىن. وسى ارناۋلى قۇقىقتىق رەجيمدەر مەملەكەتتىك باسقارۋ، سوت جۇيەسىنىڭ جۇمىس ىستەۋ ەرەكشەلىكتەرىن كوزدەۋى مۇمكىن. 

6-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا يدەولوگيالىق جانە ساياسي ارالۋاندىق تانىلادى. مەملەكەتتىك ورگاندا ساياسي پارتيا ۇيىمىن قۇرۋعا جول بەرىلمەيدى.

2. قوعامدىق بىرلەستىكتەر زاڭ الدىندا تەڭ. مەملەكەتتىڭ قوعامدىق بىرلەستىك ىسىنە، ال قوعامدىق بىرلەستىكتىڭ مەملەكەت ىسىنە زاڭسىز ارالاسۋىنا جانە قوعامدىق بىرلەستىككە مەملەكەتتىك ورگان فۋنكتسيالارىن جۇكتەۋگە جول بەرىلمەيدى.

3. ماقساتى نەمەسە ارەكەتى كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىس نەگىزدەرىن كۇشتەپ وزگەرتۋگە، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇتاستىعىن جانە قوعامدىق ءتارتىپتى بۇزۋعا، ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە نۇقسان كەلتىرۋگە، سوعىستى، الەۋمەتتىك، ناسىلدىك، ۇلتتىق، ءدىني ارازدىقتى قوزدىرۋعا باعىتتالعان قوعامدىق بىرلەستىك قۇرۋعا جانە ونىڭ قىزمەتىنە، سونداي-اق زاڭنامادا كوزدەلمەگەن اسكەريلەندىرىلگەن جاساق قۇرۋعا تىيىم سالىنادى.

4. باسقا مەملەكەتتىڭ ساياسي پارتياسى مەن كاسىپتىك وداعىنىڭ، ءدىني نەگىزدەگى ساياسي پارتيانىڭ قىزمەتىنە جول بەرىلمەيدى، سونداي-اق ساياسي پارتيا مەن كاسىپتىك وداقتى شەتەلدىك زاڭدى تۇلعانىڭ، شەتەل ازاماتى مەن ازاماتتىعى جوق ادامنىڭ، شەتەلدىك قاتىسۋى بار زاڭدى تۇلعانىڭ، شەت مەملەكەت پەن حالىقارالىق ۇيىمنىڭ قارجىلاندىرۋىنا جول بەرىلمەيدى.

5. كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمنىڭ شەت مەملەكەتتەن، حالىقارالىق جانە شەتەلدىك زاڭدى تۇلعادان، شەتەل ازاماتى مەن ازاماتتىعى جوق ادامنان الاتىن اقشا قاراجاتىنىڭ قوزعالىسى جانە اكتيۆتەرى تۋرالى اقپارات قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىنا سايكەس اشىق ءارى قولجەتىمدى بولۋعا ءتيىس.

7-باپ

1. ءدىن مەملەكەتتەن بولەك.

2. قازاقستان اۋماعىندا ءدىني ۇيىمداردىڭ قىزمەتى زاڭعا سايكەس جۇزەگە اسىرىلادى جانە ول كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىس نەگىزدەرىن، ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ، ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ، قوعامدىق ءتارتىپتى، ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىن جانە قوعامنىڭ ادامگەرشىلىك بولمىسىن قورعاۋ ماقساتىندا شەكتەلۋى مۇمكىن.

8-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا مەملەكەتتىك مەنشىك پەن جەكە مەنشىك تانىلادى جانە تەڭ قورعالادى.

2. مەنشىكتى پايدالانۋ قوعام مەن مەملەكەت يگىلىگىنە قىزمەت ەتۋگە، قورشاعان ورتاعا زيان كەلتىرمەۋگە، باسقا تۇلعالاردىڭ قۇقىقتارىنا جانە زاڭمەن قورعالاتىن مۇددەلەرىنە نۇقسان كەلتىرمەۋگە ءتيىس. مەنشىك سۋبەكتىلەرى مەن وبەكتىلەرى، مەنشىك يەلەرى قۇقىقتارىنىڭ كولەمى مەن شەگى، ولاردى قورعاۋ كەپىلدىكتەرى زاڭدا ايقىندالادى.

3. جەر جəنە ونىڭ قويناۋى، سۋ كوزدەرى، وسىمدىكتەر مەن جانۋارلار دۇنيەسى، باسقا دا تابيعي رەسۋرستار حالىققا تيەسىلى. حالىقتىڭ اتىنان مەنشىك قۇقىعىن مەملەكەت جۇزەگە اسىرادى. جەر زاڭدا بەلگىلەنگەن نەگىزدەردە، شارتتار مەن شەكتەردە جەكە مەنشىكتە دە بولۋى مۇمكىن.

9-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى – قازاق ءتىلى.

2. مەملەكەتتىك ۇيىمداردا جانە جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارىندا ورىس ءتىلى رەسمي تۇردە قازاق تىلىمەن تەڭ قولدانىلادى.

3. مەملەكەت ءبىرتۇتاس قازاقستان حالقىنىڭ تىلدەرىن ۇيرەنۋ جانە دامىتۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋعا قولداۋ كورسەتەدى.

10-باپ

قازاقستان رەسپۋبليكاسى حالىقارالىق قۇقىق قاعيداتتارى مەن نورمالارىن قۇرمەتتەيدى، مۇددەلى مەملەكەتتەرمەن بەيبىتشىلىك پەن ىنتىماقتاستىقتى، ولاردىڭ ىشكى ىسىنە ارالاسپاۋدى، حالىقارالىق داۋدى بەيبىت جولمەن شەشۋدى كوزدەيتىن سىرتقى ساياسات جۇرگىزەدى.

11-باپ

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك رامىزدەرى – مەملەكەتتىك تۋ، مەملەكەتتىك ەلتاڭبا، مەملەكەتتىك ءانۇران. ولاردىڭ سيپاتتاماسى جانە پايدالانۋ ءتارتىبى كونستيتۋتسيالىق زاڭدا بەلگىلەنەدى.

II ءبولىم

نەگىزگى قۇقىقتار، بوستاندىقتار مەن مىندەتتەر 

12-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعى زاڭعا سايكەس بەرىلەدى جانە توقتاتىلادى، ول بەرىلگەن نەگىزىنە قاراماستان بiرىڭعاي جانە تەڭ.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتىن ءوز ازاماتتىعىنان ايىرۋعا، ازاماتتىعىن وزگەرتۋ قۇقىعىنان ايىرۋعا، سونداي-اق قازاقستاننان تىس جەرگە الاستاتۋعا بولمايدى. ازاماتتىقتان ايىرۋعا تەرروريستىك قىلمىس جاساعانى، سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىنە وزگە دە اۋىر زيان كەلتىرگەنى ءۇشىن سوت شەشىمىمەن عانا جول بەرىلەدى.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتىندا قوس نەمەسە كوپ ازاماتتىعى بولۋىنا جول بەرىلمەيدى. وزگە ەل ازاماتتىعىنىڭ بولۋى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعىن توقتاتۋعا نەگىز بولادى. 

13-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىقارالىق شارتتارىندا وزگەشە بەلگiلەنبەسە، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى شەت مەملەكەتكە بەرىلمەيدى.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءوز ازاماتتارىن ەل اۋماعىنان تىس جەردە زاڭعا سايكەس قورعاۋعا كەپiلدiك بەرەدi.

14-باپ

1. كونستيتۋتسياعا سايكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى تانىلادى جانە ولارعا كەپiلدiك بەرiلەدi.

2. ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى اركiمگە تۋمىسىنان تيەسىلى، ولار ءابسوليۋتتى جانە ولاردان ەشكiم ايىرا المايدى.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتىنىڭ قۇقىقتارى مەن مiندەتتەرى بار.

4. كونستيتۋتسيادا، زاڭداردا جانە حالىقارالىق شارتتاردا كوزدەلگەن جاعدايدا شەتەل ازاماتى مەن ازاماتتىعى جوق ادام قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى ءۇشىن بەلگىلەنگەن قۇقىقتار مەن بوستاندىقتاردى پايدالانادى، سونداي-اق مiندەتتەردى اتقارادى.

5. قۇقىقتار مەن بوستاندىقتاردى ىسكە اسىرۋ باسقا تۇلعانىڭ قۇقىقتارىن بۇزباۋعا جانە بوستاندىقتارىن شەكتەمەۋگە تيiس، كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىس نەگىزدەرىنە، قوعامدىق تارتىپكە، ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعى مەن قوعامنىڭ ادامگەرشىلىك بولمىسىنا نۇقسان كەلتiرمەۋگە تيiس.

15-باپ

1. ءار ادامنىڭ قۇقىق سۋبەكتiسi رەتiندە تانىلۋعا قۇقىعى بار. ءار ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن زاڭعا قايشى كەلمەيتiن بارلىق تاسiلمەن، ونىڭ ىشىندە قاجەتتى قورعانىس ارقىلى قورعاۋعا قۇقىلى.

2. ءار ادامنىڭ ءوز قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن سوت ارقىلى قورعاۋعا قۇقىعى بار.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا زاڭعا سايكەس بىلىكتi زاڭ كومەگىن الۋ قۇقىعى تانىلادى.

16-باپ

1. زاڭ مەن سوت الدىندا ءبارi تەڭ.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتىن، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا تۇراتىن نەمەسە ۋاقىتشا جۇرگەن شەتەل ازاماتى مەن ازاماتتىعى جوق ادامدى تەگiنە، الەۋمەتتiك، لاۋازىمدىق جانە مۇلiكتiك جاعدايىنا، جىنىسىنا، ناسiلiنە، ۇلتىنا، تىلىنە، دiني كوزقاراسىنا، نانىمىنا، تۇرعىلىقتى جەرiنە نەمەسە كەز كەلگەن وزگە دە سەبەپتەرگە بايلانىستى كەمسiتۋگە بولمايدى.

17-باپ

1. ءومىر ءسۇرۋ قۇقىعى – ءار ادامنىڭ ءابسوليۋتتى جانە اجىراماس قۇقىعى.

2. ەشكىمنىڭ ءوز بەتىمەن ادام ءومىرىن قيۋعا قۇقىعى جوق.

3. ءولىم جازاسىنا تىيىم سالىنعان.

18-باپ

1. ءار ادامعا جەكە باسىنا تيىسپەۋ قۇقىعىنا جانە جەكە باس بوستاندىعى قۇقىعىنا كەپىلدىك بەرىلەدى.

2. سوت شەشىمىنسىز ادامدى زاڭدا كوزدەلگەن مەرزىمنەن ارتىق ۇستاۋعا بولمايدى.

كۇزەتپەن ۇستاۋعا سوت شەشىمىمەن عانا رۇقسات ەتىلەدى جانە وعان شاعىم جاساۋ قۇقىعى بەرىلەدى.

3. ءار ادامعا ۇستالعان ساتتە بوستاندىعىن شەكتەۋ نەگىزى مەن قۇقىقتارى تۇسىندىرىلەدى.

4. ۇستالعان ادامنىڭ، كۇدىكتىنىڭ، ايىپتالۋشىنىڭ تيىسىنشە ۇستالعان، كۇدىكتى رەتىندە تانىلعان نەمەسە ايىپ تاعىلعان ساتتەن باستاپ ادۆوكات (قورعاۋشى) كومەگiن پايدالانۋعا قۇقىعى بار.

19-باپ

1. زاڭدى كۇشىنە ەنگەن سوت ۇكىمىمەن ادامدى كىنالى دەپ تانىمايىنشا، ول جاسالعان قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىققا كىنالى ەمەس دەپ سانالادى.

2. ەشكىم ءوز-وزىنە، جۇبايىنا (زايىبىنا) جانە زاڭدا ايقىندالعان جاقىن تۋىستارىنا قارسى ايعاق بەرۋگە مىندەتتى ەمەس.

ءدىني قىزمەتشىلەر وزدەرىنە سەنىپ، سىرىن اشقان ادامدارعا قارسى كۋالىك ەتۋگە مىندەتتى ەمەس.

3. ادامدى ءدال سول قۇقىق بۇزۋشىلىق ءۇشىن قىلمىستىق نەمەسە اكىمشىلىك جاۋاپتىلىققا قايتا تارتۋعا تىيىم سالىنادى.

20-باپ

1. ادامنىڭ ار-نامىسى مەن قادiر-قاسيەتiنە تيىسۋگە بولمايدى جانە ولار زاڭمەن قورعالادى.

2. ەشكiمدi ازاپتاۋعا، وعان زورلىق-زومبىلىق جاساۋعا، باسقا دا قاتىگەزدiك كورسەتىپ نەمەسە ادامنىڭ قادiر-قاسيەتiن قورلاپ جابiرلەۋگە جانە جازالاۋعا بولمايدى.

21-باپ

1. جەكە ومىرگە قول سۇقپاۋ قۇقىعىنا، جەكە جانە وتباسى قۇپياسىنىڭ بولۋ قۇقىعىنا، تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋدى قوسا العاندا، دەربەس دەرەكتەردى زاڭسىز جيناۋدان، وڭدەۋدەن، ساقتاۋدان جانە پايدالانۋدان قورعاۋ قۇقىعىنا زاڭمەن كەپىلدىك بەرىلەدى.

2. بانك وپەراتسيالارىنىڭ، جەكە سالىمدار مەن جيناقتاردىڭ، جازىسقان حاتتاردىڭ، تەلەفون ارقىلى سويلەسكەن سوزدەردىڭ، پوشتا حابارلامالارىنىڭ جانە بايلانىس قۇرالدارىنىڭ، ونىڭ ىشىندە تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋ ارقىلى بەرىلەتىن وزگە دە حابارلامالاردىڭ قۇپياسى زاڭمەن قورعالادى. بۇل قۇقىقتى شەكتەۋگە زاڭدا بەلگىلەنگەن جاعدايدا جانە كوزدەلگەن تارتىپپەن عانا جول بەرىلەدى.

3. مەملەكەتتىك ورگاندار، قوعامدىق بiرلەستiكتەر، لاۋازىمدى ادامدار جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ءار ادامعا ءوز قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرiنە قاتىستى قۇجاتپەن، شەشiممەن جانە اقپارات كوزiمەن تانىسۋ مۇمكiندiگiن قامتاماسىز ەتۋگە مiندەتتi.

22-باپ

1. ءار ادام ءوزiنiڭ قاي ۇلتقا جاتاتىنىن ايقىنداۋعا، ونى كورسەتۋگە نە كورسەتپەۋگە قۇقىلى.

2. ءار ادامنىڭ انا ءتىلى مەن ءتول مادەنيەتiن قولدانۋعا، قارىم-قاتىناس جاساۋ، تاربيە بەرۋ، وقۋ مەن شىعارماشىلىق ءتىلىن ەركiن تاڭداۋعا قۇقىعى بار.

23-باپ

1. ءسوز ەركىندىگىنە، عىلىمي، تەحنيكالىق، كوركەم شىعارماشىلىق ەركىندىگىنە كەپiلدiك بەرiلەدi.

2. زياتكەرلىك مەنشىك زاڭمەن قورعالادى.

3. مەملەكەتتىك قۇپيالاردى قوسپاعاندا، ەركىن اقپارات الۋ جانە تاراتۋ قۇقىعى زاڭمەن تىيىم سالىنباعان كەز كەلگەن تاسىلمەن ىسكە اسىرىلادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك قۇپيالارىن قۇرايتىن مالىمەتتەر تىزبەسى زاڭدا ايقىندالادى.

4. ءسوز ەركىندىگى جانە اقپارات تاراتۋ باسقا ادامداردىڭ ار-نامىسى مەن قادىر-قاسيەتىنە، ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعى مەن قوعامنىڭ ادامگەرشىلىك بولمىسىنا نۇقسان كەلتىرمەۋگە، قوعامدىق ءتارتىپتى بۇزباۋعا ءتيىس.

5. تسەنزۋراعا تىيىم سالىنادى.

6. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىس نەگىزدەرىن كۇشتەپ وزگەرتۋدى، اۋماقتىق تۇتاستىعىنا، ەگەمەندىگى مەن تاۋەلسىزدىگىنە قول سۇعۋدى، قوعامدىق ءتارتىپتى بۇزۋدى، ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە نۇقسان كەلتىرۋدى، سوعىستى، قارۋلى قاقتىعىستى، الەۋمەتتىك، ناسىلدىك، ۇلتتىق، ەتنوستىق، ءدىني باسىمدىقتى نەمەسە الاۋىزدىقتى، قاتىگەزدىك پەن زورلىق-زومبىلىقتى ناسيحاتتاۋعا، سونداي-اق ارانداتۋ ارەكەتىنە جانە وعان شاقىرۋعا جول بەرىلمەيدى.

24-باپ

1. زاڭدا بەلگىلەنگەن جاعدايلاردى قوسپاعاندا، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا زاڭدى تۇردە جۇرگەن ءار ادامنىڭ ەل اۋماعىندا ەركiن ءجۇرiپ-تۇرۋعا جانە تۇرعىلىقتى جەرىن ەركىن تاڭداۋعا قۇقىعى بار.

2. ءار ادامنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنان تىس جەرگە شىعۋعا قۇقىعى بار. بۇل قۇقىقتى شەكتەۋگە زاڭدا بەلگىلەنگەن جاعدايدا جانە كوزدەلگەن تارتىپپەن جول بەرىلەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا كەدەرگiسiز ورالۋعا قۇقىعى بار.

25-باپ

1. ءار ادامنىڭ ار-وجدان بوستاندىعىنا قۇقىعى بار.

2. ار-وجدان بوستاندىعى قۇقىعىن پايدالانۋ جالپىادامزات پەن ازامات قۇقىقتارىن، مەملەكەت الدىنداعى مiندەتتەردى شەكتەمەۋگە ءتيىس.

26-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ بiرلەستىك قۇرۋ بوستاندىعىنا قۇقىعى بار. قوعامدىق بiرلەستiك قىزمەتi زاڭمەن رەتتەلەدi.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق سوتىنىڭ، جوعارعى سوتىنىڭ جانە وزگە دە سوتتارىنىڭ توراعالارى مەن سۋديالارى، ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ، جوعارى اۋديتورلىق پالاتاسىنىڭ توراعالارى مەن مۇشەلەرى، قۇقىق قورعاۋ ورگانى جانە ارناۋلى مەملەكەتتىك ورگان قىزمەتكەرلەرى مەن جۇمىسكەرلەرى، اسكەري قىزمەتشىلەر ساياسي پارتيا مەن كاسىپتىك وداقتا بولۋعا، قانداي دا ءبىر ساياسي پارتيانى نەمەسە قوعامدىق-ساياسي قوزعالىستى قولداۋعا نە سىني پىكىر بىلدىرۋگە قۇقىلى ەمەس.

27-باپ

1. ءار ادامنىڭ ەڭبەك ەتۋگە، قىزمەت پەن كاسىپ ءتۇرىن ەركىن تاڭداۋعا قۇقىعى بار. ءماجبۇرلى ەڭبەككە تارتۋعا قىلمىستىق نەمەسە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعانى ءۇشىن ادامدى كىنالى دەپ تانۋ تۋرالى سوت اكتىسىنىڭ نەگىزىندە، نە توتەنشە جاعدايدا، نە سوعىس جاعدايىندا عانا جول بەرىلەدى.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى قاۋiپسiزدiك پەن گيگيەنا تالاپتارىنا ساي ەڭبەك جاعدايلارى قۇقىعىنا، ەڭبەگi ءۇشiن قانداي دا بiر كەمسiتۋسiز سىياقى الۋ، سونداي-اق زاڭعا سايكەس الەۋمەتتiك قورعالۋ قۇقىعىنا كەپىلدىك بەرەدى.

3. زاڭدا بەلگىلەنگەن تاسiلدەردى قولدانا وتىرىپ، جەكە جانە ۇجىمدىق ەڭبەك داۋلارىن شەشۋ قۇقىعى تانىلادى.

4. تىنىعۋ، جۇمىس ۋاقىتىنىڭ ۇزاقتىعى، دەمالىس جانە مەرەكە كۇندەرi, اقى تولەنەتىن دەمالىس قۇقىعىنا زاڭمەن كەپiلدiك بەرىلەدi.

28-باپ

1. تۇرعىن ۇيگە قول سۇعۋعا بولمايدى. سوت شەشiمiنسiز تۇرعىن ۇيدەن ايىرۋعا جول بەرiلمەيدi. تۇرعىن ۇيگە باسىپ كiرۋگە، ونى قاراپ-تەكسەرۋگە، تiنتۋگە زاڭدا بەلگىلەنگەن جاعدايدا جانە كوزدەلگەن تارتiپپەن جول بەرiلەدi.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ءوز ازاماتتارىن تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋگە جاعداي جاسالادى. تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج ازاماتتاردىڭ زاڭدا كورسەتiلگەن ساناتتارىنا باسپانا زاڭدا بەلگىلەنگەن نورمالارعا سايكەس بەرiلەدi.

29-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ زاڭدى تۇردە العان كەز كەلگەن مۇلكىنە جەكە مەنشiك قۇقىعى بولادى.

2. مەنشiككە، ونىڭ iشiندە مۇراگەرلiك قۇقىعىنا زاڭمەن كەپiلدىك بەرىلەدى.

3. سوت شەشiمiنسiز ەشكiمدi ءوز مۇلكiنەن ايىرۋعا بولمايدى. زاڭمەن كوزدەلگەن ايرىقشا جاعدايدا مەملەكەت مۇقتاجى ءۇشiن مۇلiكتى ماجبۇرلەپ يەلىكتەن شىعارۋعا ونىڭ تەڭ قۇنى وتەلگەن كەزدە جول بەرىلەدى.

4. قازاقستان رەسپۋبليكاسى كاسiپكەرلiك قىزمەت بوستاندىعى قۇقىعىنا، ءوز مۇلكiن كەز كەلگەن زاڭدى كاسiپكەرلiك قىزمەت ءۇشiن ەركiن پايدالانۋ قۇقىعىنا كەپىلدىك بەرەدى. مونوپوليستiك قىزمەت زاڭمەن رەتتەلەدi نەمەسە شەكتەلەدi. جوسىقسىز باسەكەگە تىيىم سالىنادى.

30-باپ

1. نەكە جانە وتباسى، انا، اكە مەن بالا مەملەكەت قورعاۋىندا بولادى.

2. نەكە – ەركەك پەن ايەلدىڭ مەملەكەت زاڭعا سايكەس تىركەگەن ەرىكتى جانە تەڭ قۇقىقتى وداعى.

3. بالاعا قامقورلىق جاساۋ جانە تاربيە بەرۋ اتا-انانىڭ ەتەنە قۇقىعى ءارi مiندەتi.

4. كامەلەتكە تولعان ەڭبەككە قابiلەتتi بالالار ەڭبەككە جارامسىز
اتا-اناسىنا قامقورلىق جاساۋعا مiندەتتi.

31-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتىنا جالاقى مەن زەينەتاقىنىڭ ەڭ تومەن مولشەرىنە كەپiلدiك بەرiلەدi, سونداي-اق جاسىنا، ناۋقاستانۋىنا، مۇگەدەكتىگىنە، اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋىنا بايلانىستى جانە وزگە دە زاڭدى نەگiز بويىنشا الەۋمەتتiك قامسىزداندىرۋعا كەپiلدiك بەرiلەدi.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ەرىكتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ، الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋدىڭ وزگە دە ۇلگىلەرىن جانە قايىرىمدىلىق جاساۋ قولداۋ تابادى.

32-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا قۇقىعى بار.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى اقى تولەمەي، زاڭدا بەلگiلەنگەن تارتىپپەن مەديتسينالىق كومەك الۋعا قۇقىلى.

3. مەملەكەتتىك جانە جەكەمەنشiك ەمدەۋ مەكەمەلەرiندە، سونداي-اق جەكە مەديتسينالىق پراكتيكامەن اينالىساتىن تۇلعالاردان اقىلى مەديتسينالىق كومەك الۋ زاڭدا بەلگiلەنگەن نەگiزدە جانە كوزدەلگەن تارتiپپەن جۇزەگە اسىرىلادى.

33-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ مەملەكەتتىك وقۋ ورىندارىندا اقى تولەمەي باستاۋىش جانە ورتا ءبىلىم الۋىنا كەپiلدiك بەرiلەدi. باستاۋىش جانە ورتا ءبىلىم مiندەتتi.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتىنىڭ زاڭعا سايكەس مەملەكەتتىك جوعارى وقۋ ورىندارىندا كونكۋرس نەگiزىندە جوعارى ءبىلىم الۋعا قۇقىعى بار.

3. جەكەمەنشىك وقۋ ورىندارىندا اقىلى ءبىلىم الۋ زاڭدا بەلگiلەنگەن نەگiزدە جانە كوزدەلگەن تارتiپپەن جۇزەگە اسىرىلادى.

4. مەملەكەت ءبىلىم بەرۋدiڭ جالپىعا مiندەتتi ستاندارتتارىن بەلگiلەيدi. بارلىق وقۋ ورنىنىڭ قىزمەتi وسى ستاندارتتارعا سايكەس كەلۋگە ءتيىس.

5. ءدىني ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىن قوسپاعاندا، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىنداعى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا ءبىلىم مەن تاربيە بەرۋ جۇيەسى زايىرلى سيپاتقا يە.

34-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى تابيعاتتى ساقتاۋعا جانە تابيعي بايلىققا ۇقىپتى قاراۋعا مىندەتتى.

2. مەملەكەت ادامنىڭ ءومiر سۇرۋiنە جانە دەنساۋلىعىنا قولايلى بولاتىن قورشاعان ورتانى قورعاۋدى ماقسات ەتەدى.

3. ادام ءومiرi مەن دەنساۋلىعىنا قاتەر توندiرەتiن فاكتىلەردى، ءمان-جايلاردى لاۋازىمدى ادامداردىڭ جاسىرۋى زاڭعا سايكەس جاۋاپتىلىققا الىپ كەلەدى.

35-باپ

قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ بەيبiت جينالىس، ميتينگ، دەمونستراتسيا وتكىزۋگە قۇقىعى بار. بۇل قۇقىقتى پايدالانۋ كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىس نەگىزدەرىن، ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ، ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ، قوعامدىق ءتارتىپتى، ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعى مەن قوعامنىڭ ادامگەرشىلىك بولمىسىن ساقتاۋ ماقساتىندا شەكتەلۋى مۇمكىن.

36-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ تiكەلەي جانە ءوز وكiلدەرi ارقىلى مەملەكەت iسiن باسقارۋعا قاتىسۋعا، مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەرگiلiكتi ءوزiن-ءوزi باسقارۋ ورگاندارىنا ءوزى جۇگiنۋگە، سونداي-اق جەكە جانە ۇجىمدىق ءوتiنiش جولداۋعا قۇقىعى بار.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەرگiلiكتi ءوزiن-ءوزi باسقارۋ ورگاندارىن سايلاۋعا جانە ولارعا سايلانۋعا، سونداي-اق جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمعا قاتىسۋعا قۇقىعى بار.

3. سوت ارەكەتكە قابىلەتسىز دەپ تانىعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ، سونداي-اق سوت ۇكىمىمەن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىن وتەپ جۇرگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ سايلاۋعا، جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمعا قاتىسۋعا قۇقىعى جوق.

سوت ارەكەتكە قابىلەتسىز دەپ تانىعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ، سوتتالعاندىعى زاڭدا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن جويىلماعان نەمەسە الىنباعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ، سونداي-اق سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىس نەمەسە سىبايلاس جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساۋعا قاتىستى كىناسىن سوت زاڭدا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن تانىعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ سايلانۋعا قۇقىعى جوق.

4. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتكە كiرۋگە تەڭ قۇقىعى بار. مەملەكەتتىك قىزمەتشi لاۋازىمىنا كانديداتقا قويىلاتىن تالاپتار زاڭعا سايكەس لاۋازىمدىق مiندەتىنە عانا قاتىستى بولادى.

37-باپ

1. ءار ادام قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسى مەن زاڭناماسىن ساقتاۋعا، باسقا ادامداردىڭ قۇقىقتارىن، بوستاندىقتارىن، ار-نامىسى مەن قادiر-قاسيەتiن قۇرمەتتەۋگە مiندەتتi.

2. ءار ادام قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك رامىزدەرىن قۇرمەتتەۋگە مiندەتتi.

38-باپ

زاڭدى تۇردە بەلگiلەنگەن سالىقتاردى، الىمداردى جانە وزگە دە مiندەتتi تولەمدەردi تولەۋ – ءار ادامنىڭ بورىشى مەن مiندەتi.

39-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىن قورعاۋ – ونىڭ ءار ازاماتىنىڭ قاسيەتتi پارىزى مەن مiندەتi.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى اسكەري قىزمەتتى زاڭدا بەلگiلەنگەن تۇردە جانە كوزدەلگەن تارتiپپەن وتكەرەدى.

40-باپ

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى تاريحي جانە مادەني مۇرانىڭ ساقتالۋىنا قامقور بولۋعا، تاريح پەن مادەنيەت ەسكەرتكiشتەرiنە ۇقىپتى قاراۋعا مiندەتتi.

41-باپ

1. ادامنىڭ جانە ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىس نەگىزدەرىن، ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ، ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ، قوعامدىق ءتارتiپتi, ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعى مەن قوعامنىڭ ادامگەرشىلىك بولمىسىن ساقتاۋ ماقساتىندا تەك زاڭمەن جانە قاجەتتى شامادا عانا شەكتەلۋi مۇمكiن.

2. ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق تاتۋلىقتى بۇزاتىن كەز كەلگەن ارەكەت كونستيتۋتسيالىق ەمەس دەپ تانىلادى.

3. ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن ساياسي سەبەپتەرمەن كەز كەلگەن شەكتەۋگە جول بەرىلمەيدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 13, 15 – 17, 20, 22, 25-باپتارىندا كوزدەلگەن قۇقىقتار مەن بوستاندىقتار ەشبىر جاعدايدا شەكتەلمەۋگە ءتيىس.

III ءبولىم

پرەزيدەنت

42-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى – مەملەكەت باسشىسى، مەملەكەتتىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ايقىندايتىن، قازاقستان اتىنان ەل ىشىندە جانە حالىقارالىق قاتىناستاردا وكىلدىك ەتەتىن ەڭ جوعارى لاۋازىمدى تۇلعا.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى – حالىق پەن مەملەكەتتىك بيلىك بىرلىگىنىڭ، كونستيتۋتسيانىڭ مىزعىماستىعىنىڭ، قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ نىشانى ءارى كەپىلى.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بارلىق تارماعىنىڭ ۇيلەسىمدى ءارى كەدەرگىسىز جۇمىس ىستەۋىن، بيلىك ورگاندارىنىڭ ءبىرتۇتاس قازاقستان حالقىنىڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى.

43-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كامەلەتكە تولعان ازاماتتارى كونستيتۋتسيالىق زاڭعا سايكەس جالپىعا بىردەي، تەڭ جانە توتە سايلاۋ قۇقىعى نەگىزىندە جاسىرىن داۋىس بەرۋ ارقىلى جەتى جىل مەرزىمگە سايلايدى.

كونستيتۋتسياعا سايكەس ءبىر ادام ءبىر رەتتەن ارتىق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى بولىپ سايلانا المايدى.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى بولىپ تۋمىسىنان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى بولىپ تابىلاتىن، قىرىق جاسقا تولعان، مەملەكەتتىك ءتىلدى جەتىك مەڭگەرگەن، قازاقستاندا سوڭعى ون بەس جىل بويى تۇراتىن، جوعارى ءبىلىمى بار جانە مەملەكەتتىك قىزمەتتە نەمەسە سايلانبالى مەملەكەتتىك لاۋازىمدا كەمىندە بەس جىل جۇمىس ىستەگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى سايلانا الادى.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ كەزەكتى سايلاۋى ونىڭ وكىلەتتىك مەرزىمى اياقتالعانعا دەيىنگى ەكى ايدان كەشىكتىرىلمەي وتكىزىلەدى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى قۇرىلتايىنىڭ جاڭا قۇرامىن سايلاۋ مەرزىمىمەن تۇسپا-تۇس كەلمەۋگە ءتيىس.

4. داۋىس بەرۋگە قاتىسقان سايلاۋشىلاردىڭ ەلۋ پايىزىنان استام داۋىسىن العان كانديدات سايلاندى دەپ سانالادى. كانديداتتاردىڭ ەشقايسىسى ەلۋ پايىزدان استام داۋىس سانىن الا الماسا، ەڭ كوپ داۋىس سانىن العان ەكى كانديدات قايتا داۋىسقا سالىنادى. داۋىس بەرۋگە قاتىسقان سايلاۋشىلاردىڭ ەڭ كوپ داۋىس سانىن العان كانديدات سايلاندى دەپ سانالادى.

5. وسى باپتىڭ 1-تارماعىنىڭ ەرەجەلەرى وزگەرمەيدى.

44-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى: «قازاقستان حالقىنا ادال قىزمەت ەتۋگە، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسى مەن زاڭدارىن قاتاڭ ساقتاۋعا، قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنا كەپىلدىك بەرۋگە، وزىمە جۇكتەلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ مارتەبەلى مىندەتىن ادال اتقارۋعا سالتاناتتى تۇردە انت ەتەمىن»، – دەپ حالىققا انت بەرگەن ساتتەن باستاپ قىزمەتىنە كىرىسەدى.

2. انت بەرۋ سايلاۋ قورىتىندىسى جاريالانعان كۇننەن باستاپ ءبىر اي ىشىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى قۇرىلتايى دەپۋتاتتارىنىڭ، كونستيتۋتسيالىق سوتى، جوعارعى سوتى سۋديالارىنىڭ، ەكس-پرەزيدەنتتەرىنىڭ، سونداي-اق قوعام وكىلدەرى مەن شاقىرىلعان شەتەل ازاماتتارىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكىزىلەدى. كونستيتۋتسيانىڭ 51-بابىندا كوزدەلگەن جاعدايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ وكىلەتتىگىن قابىلداعان تۇلعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ءوز ەركىمەن ورنىنان تۇسۋىنە، دەنساۋلىق جاعدايىنا قاراي ءوز مىندەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋعا قابىلەتسىزدىگىنىڭ دەندەۋىنە نەمەسە لاۋازىمىنان كەتىرىلۋىنە بايلانىستى مەرزىمىنەن بۇرىن لاۋازىمىنان بوساتىلعان نە قايتىس بولعان كۇننەن باستاپ جەتى كۇن ىشىندە انت بەرەدى.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ وكىلەتتىگى جاڭادان سايلانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى قىزمەتىنە كىرىسكەن ساتتەن باستاپ، سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ءوز ەركىمەن ورنىنان تۇسۋىنە، دەنساۋلىق جاعدايىنا قاراي ءوز مىندەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋعا قابىلەتسىزدىگىنىڭ دەندەۋىنە نەمەسە قىزمەتىنەن كەتىرىلۋىنە بايلانىستى مەرزىمىنەن بۇرىن لاۋازىمىنان بوساتىلعان نە قايتىس بولعان جاعدايدا توقتاتىلادى. قىزمەتىنەن كەتىرىلگەندەردەن باسقا، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بارلىق بۇرىنعى پرەزيدەنتتەرىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكس-پرەزيدەنتى اتاعى بولادى.

45-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى وكىلدى ورگاننىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلانۋعا، وزگە دە اقى تولەنەتىن لاۋازىمدى اتقارۋعا جانە كاسىپكەرلىك قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋعا قۇقىلى ەمەس.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ءوز وكىلەتتىگىن جۇزەگە اسىرۋ كەزەڭىندە ساياسي پارتيادا بولۋعا قۇقىلى ەمەس.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جاقىن تۋىستارى مەملەكەتتىك ساياسي قىزمەتشى لاۋازىمىندا، كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرىنىڭ باسشى لاۋازىمىندا بولۋعا قۇقىلى ەمەس.

46-باپ

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى:

1) قازاقستان حالقىنا ەلدەگى جاعداي مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى تۋرالى جولداۋ جاسايدى;

2) دەپۋتاتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ كوپشىلىك داۋىسىمەن بەرىلگەن قۇرىلتاي كەلىسىمىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتىن تاعايىندايدى; قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتىن لاۋازىمىنان بوساتادى، ونىڭ وكىلەتتىگىن ايقىندايدى.

قۇرىلتاي قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتىن تاعايىنداۋعا كەلىسىم بەرۋدەن قايتا باس تارتقان جاعدايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قۇرىلتايدى تاراتادى;

3) قازاقستان رەسپۋبليكاسى قۇرىلتايىنىڭ كەزەكتى جانە كەزەكتەن تىس سايلاۋىن تاعايىندايدى; قۇرىلتايدىڭ ءبىرىنشى سەسسياسىن شاقىرادى جانە ونىڭ دەپۋتاتتارىنىڭ قازاقستان حالقىنا بەرەتىن انتىن قابىلدايدى; قۇرىلتايدىڭ كەزەكتەن تىس سەسسياسىن شاقىرادى; قۇرىلتاي ۇسىنعان زاڭعا ءبىر اي ىشىندە قول قويادى، زاڭدى حالىققا جاريا ەتەدى نەمەسە زاڭدى نە ونىڭ جەكەلەگەن باپتارىن قايتا تالقىلاپ، داۋىسقا سالۋ ءۇشىن قايتارادى;

4) قۇرىلتايدا وكىلدىگى بار ساياسي پارتيالار فراكتسيالارىمەن كونسۋلتاتسيادان كەيىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ كانديداتۋراسىن كەلىسىم بەرۋ ءۇشىن قۇرىلتايدىڭ قاراۋىنا ۇسىنادى; دەپۋتاتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ كوپشىلىك داۋىسىمەن بەرىلگەن قۇرىلتاي كەلىسىمىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترىن تاعايىندايدى; قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترىن لاۋازىمىنان بوساتادى; پرەمەر-ءمينيستردىڭ ۇسىنۋىمەن ۇكىمەت قۇرىلىمىن ايقىندايدى; قۇرىلتايمەن كونسۋلتاتسيادان كەيىن پرەمەر-مينيستر ۇسىنعان ۇكىمەت مۇشەلەرىن تاعايىندايدى; سىرتقى ىستەر، قورعانىس، ىشكى ىستەر مينيسترلەرىن دەربەس تاعايىندايدى; ۇكىمەت مۇشەلەرىن لاۋازىمىنان بوساتادى; ۇكىمەت مۇشەلەرىنىڭ انتىن قابىلدايدى; اسا ماڭىزدى ماسەلەلەر بويىنشا ۇكىمەت وتىرىستارىنا توراعالىق ەتەدى.

قۇرىلتاي قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترىن تاعايىنداۋعا كەلىسىم بەرۋدەن قايتا باس تارتقان جاعدايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قۇرىلتايدى تاراتادى;

5) قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق سوتىنىڭ توراعاسىن، جوعارعى سوتىنىڭ توراعاسىن، ۇلتتىق بانكىنىڭ توراعاسىن، باس پروكۋرورىن، ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسىن، ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسىن، جوعارى اۋديتورلىق پالاتاسىنىڭ توراعاسىن، جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ توراعاسىن، مەملەكەتتىك كۇزەت قىزمەتىنىڭ باستىعىن، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلدى تاعايىندايدى جانە ولاردى لاۋازىمىنان بوساتادى;

6) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىنە تىكەلەي باعىناتىن جانە ەسەپ بەرەتىن مەملەكەتتىك ورگانداردى قۇرادى، تاراتادى جانە قايتا قۇرادى، ولاردىڭ باسشىلارىن تاعايىندايدى جانە لاۋازىمىنان بوساتادى;

7) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ديپلوماتيالىق وكىلدىك باسشىلارىن تاعايىندايدى جانە كەرى شاقىرىپ الادى;

8) دەپۋتاتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ كوپشىلىك داۋىسىمەن بەرىلگەن قۇرىلتاي كەلىسىمىمەن كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ ون سۋدياسىن سەگىز جىل مەرزىمگە، ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ التى مۇشەسىن بەس جىل مەرزىمگە، جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ سەگىز مۇشەسىن بەس جىل مەرزىمگە تاعايىندايدى; ولاردى لاۋازىمىنان بوساتادى.

قۇرىلتاي كونستيتۋتسيالىق سوت سۋديالارىن، ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى مەن جوعارى اۋديتورلىق پالاتا مۇشەلەرىن تاعايىنداۋعا كەلىسىم بەرۋدەن قايتا باس تارتقان جاعدايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قۇرىلتايدى تاراتادى;

9) قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى بولىپ تابىلادى، قارۋلى كۇشتەردىڭ جوعارى قولباسشىلىعىن تاعايىندايدى جانە لاۋازىمىنان بوساتادى;

10) جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم وتكىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلدايدى;

11) ادامنىڭ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتىنىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ، ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى، مەملەكەتتىڭ ەگەمەندىگى مەن تۇتاستىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كونستيتۋتسيالىق سوتقا كۇشىنە ەنگەن زاڭنىڭ نەمەسە وزگە دە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا سايكەستىگىن قاراۋ تۋرالى، قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 93-بابىندا كوزدەلگەن جاعدايدا قورىتىندى بەرۋ تۋرالى ءوتىنىش جىبەرەدى;

12) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اتىنان كەلىسسوزدەر جۇرگىزەدى جانە حالىقارالىق شارتتارعا قول قويادى; راتيفيكاتسيالىق گراموتالارعا قول قويادى; قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا اككرەديتتەلگەن شەت مەملەكەتتەردىڭ ديپلوماتيالىق وكىلدىكتەرىنىڭ، سونداي-اق حالىقارالىق ۇيىم باسشىلارىنىڭ سەنىم جانە كەرى شاقىرۋ گراموتالارىن قابىلدايدى;

13) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ناگرادالارىن، قۇرمەتتى اتاقتاردى بەلگىلەيدى;

14) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ناگرادالارىمەن ماراپاتتايدى، قۇرمەتتى اتاقتاردى، جوعارى اسكەري اتاقتاردى، سىنىپتىق شەندەردى، ديپلوماتيالىق دارەجەلەردى، بىلىكتىلىك سىنىپتارىن بەرەدى;

15) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعى ماسەلەسىن، ساياسي باسپانا بەرۋ ماسەلەسىن شەشەدى;

16) كەشىرىم بەرۋدى جۇزەگە اسىرادى;

17) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىنا، ىشكى ساياسي تۇراقتىلىعىنا، ازاماتتارىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە تىكەلەي قاتەر تونسە جانە بۇل مەملەكەتتىك كونستيتۋتسيالىق ورگانداردىڭ جۇمىس ىستەۋىن بۇزۋعا الىپ كەلسە، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-مينيسترىمەن جانە قۇرىلتايىنىڭ توراعاسىمەن رەسمي كونسۋلتاتسيادان كەيىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بۇكىل اۋماعىندا نەمەسە جەكەلەگەن ايماقتارىندا توتەنشە جاعداي ەنگىزۋدى، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىن قولدانۋدى قوسا العاندا، وسى ءمان-جايلار تالاپ ەتەتىن شارالاردى قابىلدايدى;

18) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا قارسى اگرەسسيا جاسالعان نە ونىڭ قاۋىپسىزدىگىنە سىرتتان تىكەلەي قاتەر تونگەن جاعدايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بۇكىل اۋماعىندا نەمەسە ونىڭ جەكەلەگەن ايماقتارىندا اسكەري جاعداي ەنگىزەدى، ءىشىنارا نە جالپى جۇمىلدىرۋ جاريالايدى، بۇل جونىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرىلتايىنا دەرەۋ حابارلايدى;

19) وزىنە باعىناتىن مەملەكەتتىك كۇزەت قىزمەتىن قۇرادى;

20) قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ اكىمشىلىگىن قۇرادى;

21) قاۋىپسىزدىك كەڭەسىن، وزگە دە كونسۋلتاتيۆتىك-كەڭەسشى ورگانداردى، سونداي-اق جوعارى سوت كەڭەسىن قۇرادى;

22) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسى مەن زاڭدارىنا سايكەس باسقا دا وكىلەتتىكتەردى جۇزەگە اسىرادى.

47-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى كونستيتۋتسيا مەن زاڭدار نەگىزىندە جانە ولاردى ورىنداۋ ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بۇكىل اۋماعىندا مىندەتتى كۇشى بار جارلىقتار مەن وكىمدەر شىعارادى.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قۇرىلتاي وكىلەتتىگى مەرزىمىنەن بۇرىن توقتاتىلىپ، ول ۋاقىتشا بولماعان كەزەڭدە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭ كۇشى نەمەسە زاڭ كۇشى بار جارلىقتار شىعارادى.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قول قويعانعا دەيىن زاڭدارعا قۇرىلتاي توراعاسى مەن پرەمەر-مينيستر الدىن الا قول قويادى جانە ولارعا زاڭداردىڭ كونستيتۋتسيا مەن زاڭدارعا سايكەستىگى ءۇشىن جاۋاپتىلىق جۇكتەلەدى.

ۇكىمەت باستاماسىمەن شىعارىلاتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ اكتىلەرىنە پرەمەر-مينيستر الدىن الا قول قويادى جانە وعان اكتىلەردىڭ كونستيتۋتسيا مەن زاڭدارعا سايكەستىگى ءۇشىن جاۋاپتىلىق جۇكتەلەدى.

48-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىنە، ونىڭ ار-نامىسى مەن قادىر-قاسيەتىنە تيىسۋگە بولمايدى.

مەملەكەتكە وپاسىزدىق جاساۋدى قوسپاعاندا، پرەزيدەنت وكىلەتتىگىن اتقارۋ بارىسىنداعى ارەكەتى ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قىلمىستىق جانە اكىمشىلىك جاۋاپتىلىققا تارتىلمايدى.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى مەن ونىڭ وتباسىن قامتاماسىز ەتۋ، قىزمەت كورسەتۋ جانە كۇزەتۋ مەملەكەت ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلادى.

3. وسى باپتىڭ ەرەجەلەرى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكس-پرەزيدەنتتەرىنە دە قولدانىلادى.

49-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتىن دەپۋتاتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ كوپشىلىك داۋىسىمەن بەرىلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى قۇرىلتايىنىڭ كەلىسىمىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى تاعايىندايدى.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى وكىلدى ورگاننىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلانۋعا، وزگە دە اقى تولەنەتىن لاۋازىمدى اتقارۋعا جانە كاسىپكەرلىك قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋعا قۇقىلى ەمەس.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى ءوز وكىلەتتىگىن جۇزەگە اسىرۋ كەزەڭىندە ساياسي پارتيادا بولۋعا قۇقىلى ەمەس.

4. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى:

1) قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ تاپسىرماسىمەن حالىقارالىق ارەنادا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مۇددەلەرىن بىلدىرەدى;

2) قۇرىلتايمەن، ۇكىمەتپەن جانە باسقا دا مەملەكەتتىك ورگاندارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ كەزىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ اتىنان وكىلدىك ەتەدى;

3) قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ تاپسىرماسىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن شەت مەملەكەتتەردىڭ قوعامدىق-ساياسي، عىلىمي جانە مادەني-اعارتۋ ۇيىمدارىمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاسايدى;

4) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ايقىندايتىن وزگە دە وكىلەتتىكتەردى جۇزەگە اسىرادى.

50-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق سوتىنا ءوتىنىش بەرۋ ارقىلى ءوز ەركىمەن ورنىنان تۇسۋگە قۇقىلى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق سوتى بۇل ءوتىنىشتى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ءوزى جانە ءوز ەركىمەن بەرگەنىن راستايدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق سوتى قورىتىندى بەرگەن ساتتەن باستاپ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ءوز ەركىمەن ورنىنان تۇسۋىنە بايلانىستى لاۋازىمىنان بوساتىلدى دەپ سانالادى.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى دەنساۋلىعىنا بايلانىستى ءوز مىندەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋعا قابىلەتسىزدىگى دەندەگەن جاعدايدا مەرزىمىنەن بۇرىن لاۋازىمىنان بوساتىلۋى مۇمكىن. بۇل جاعدايدا قۇرىلتاي دەپۋتاتتاردان جانە مەديتسينانىڭ ءتيىستى سالالارىنداعى مامانداردان تۇراتىن كوميسسيا قۇرادى. مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتۋ تۋرالى شەشىمدى قۇرىلتاي وتىرىسىندا دەپۋتاتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ كەمىندە تورتتەن ءۇشىنىڭ داۋىسىمەن كوميسسيانىڭ قورىتىندىسى جانە كونستيتۋتسيالىق راسىمدەردىڭ ساقتالعانى تۋرالى كونستيتۋتسيالىق سوت قورىتىندىسى نەگىزىندە قابىلدايدى.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ءوز وكىلەتتىگىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندەگى ارەكەتى ءۇشىن مەملەكەتكە وپاسىزدىق جاساعاندا عانا جاۋاپتى بولادى جانە بۇل ءۇشىن قۇرىلتاي ونى قىزمەتىنەن كەتىرۋى مۇمكىن. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىنە مەملەكەتكە وپاسىزدىق جاسادى دەپ ايىپ تاعۋ جانە ونى تەرگەپ-تەكسەرۋ تۋرالى باستامانى قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى جالپى سانىنىڭ كەمىندە ۇشتەن ءبىرى ۇسىنادى. بۇل ماسەلە بويىنشا شەشىمدى قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنىڭ جالپى سانىنىڭ كوپشىلىك داۋىسىمەن قابىلدايدى. قۇرىلتاي تاعىلعان ايىپتى تەرگەپ-تەكسەرۋدى ۇيىمداستىرادى جانە ونىڭ ناتيجەلەرى قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى جالپى سانىنىڭ كوپشىلىك داۋىسىمەن قۇرىلتاي وتىرىسىنىڭ قاراۋىنا شىعارىلادى. بۇل ماسەلە بويىنشا تۇپكىلىكتى شەشىم جوعارعى سوتتىڭ ايىپ تاعۋدىڭ نەگىزدىلىگى تۋرالى قورىتىندىسى جانە كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ بەلگىلەنگەن كونستيتۋتسيالىق راسىمدەردىڭ ساقتالعانى تۋرالى قورىتىندىسى بولعان جاعدايدا قۇرىلتاي وتىرىسىندا دەپۋتاتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ كەمىندە تورتتەن ءۇشىنىڭ داۋىسىمەن قابىلدانادى. ايىپ تاعىلعان ساتتەن باستاپ ەكى اي ىشىندە تۇپكىلىكتى شەشىم قابىلدانباسا، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىنە قارسى تاعىلعان ايىپ قابىلدانبادى دەپ سانالادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىنە مەملەكەتكە وپاسىزدىق جاسادى دەپ تاعىلعان ايىپتىڭ كەز كەلگەن ساتىدا قابىلدانباۋى وسى ماسەلەنى قاراۋعا باستاماشى بولعان قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنىڭ وكىلەتتىگىن مەرزىمىنەن بۇرىن توقتاتۋعا الىپ كەلەدى.

4. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىن قىزمەتىنەن كەتىرۋ تۋرالى ماسەلە قۇرىلتايدىڭ وكىلەتتىگىن مەرزىمىنەن بۇرىن توقتاتۋ ماسەلەسىن قاراۋ كەزەڭىندە ۇسىنىلمايدى.

51-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ءوز ەركىمەن ورنىنان تۇسۋىنە، دەنساۋلىق جاعدايىنا قاراي ءوز مىندەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋعا قابىلەتسىزدىگىنىڭ دەندەۋىنە نەمەسە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قىزمەتىنەن كەتىرىلۋىنە بايلانىستى لاۋازىمىنان مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتىلعان، سونداي-اق ول قايتىس بولعان جاعدايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ وكىلەتتىگى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتىنە وتەدى; قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۆيتسە-پرەزيدەنتىنىڭ دەنساۋلىق جاعدايىنا نەمەسە جەكە سيپاتتاعى وزگە دە سەبەپتەرگە بايلانىستى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ وكىلەتتىگىن قابىلداۋى مۇمكىن بولماعان كەزدە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ وكىلەتتىگى قازاقستان رەسپۋبليكاسى قۇرىلتايىنىڭ توراعاسىنا وتەدى; قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ وكىلەتتىگىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى قۇرىلتايى توراعاسىنىڭ قابىلداۋى مۇمكىن بولماعان كەزدە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ وكىلەتتىگى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-مينيسترىنە وتەدى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ وكىلەتتىگىن قابىلداۋدان باس تارتۋ جونىندە شەشىم قابىلداعان تۇلعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق سوتىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ وكىلەتتىگىن قابىلداۋدان باس تارتۋ تۋرالى ءوتىنىش بەرەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق سوتى وسى تۇلعانىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ وكىلەتتىگىن قابىلداۋدان باس تارتۋ تۋرالى ءوتىنىشتى ءوز ەركىمەن بەرگەنىن راستايدى جانە ءتيىستى قورىتىندى بەرەدى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ وكىلەتتىگىن قابىلداعان تۇلعا تيىسىنشە ۆيتسە-پرەزيدەنت، قۇرىلتاي توراعاسى، پرەمەر-مينيستر وكىلەتتىگىن دوعارادى. بۇل جاعدايدا بوس مەملەكەتتىك لاۋازىمدارعا ورنالاسۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىندا كوزدەلگەن تارتىپپەن جۇزەگە اسىرىلادى.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ءوز ەركىمەن ورنىنان تۇسۋىنە، دەنساۋلىق جاعدايىنا قاراي ءوز مىندەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋعا قابىلەتسىزدىگىنىڭ دەندەۋىنە نەمەسە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قىزمەتىنەن كەتىرىلۋىنە بايلانىستى لاۋازىمىنان مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتىلعان نە قايتىس بولعان كۇننەن باستاپ جەتى كۇن ىشىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرىلتايى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ سايلاۋىن وتكىزۋ تۋرالى جاريالايدى. سايلاۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرىلتايى ءتيىستى شەشىم قابىلداعان كۇننەن باستاپ ەكى اي ىشىندە وتكىزىلەدى.

3. وسى باپتىڭ 1-تارماعىنا سايكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ وكىلەتتىگىن قابىلداعان تۇلعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋگە باستاما جاساۋعا، سونداي-اق قۇرىلتايدى تاراتۋعا قۇقىلى ەمەس.

IV ءبولىم

قۇرىلتاي 

52-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرىلتايى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭ شىعارۋ بيلىگiن جۇزەگە اسىراتىن ەڭ جوعارى وكiلدi ورگان.

2. قۇرىلتايدىڭ وكىلەتتىگى ونىڭ ءبىرىنشى سەسسياسى اشىلعان كەزدەن باستالادى جانە جاڭادان سايلانعان قۇرىلتايدىڭ ءبىرىنشى سەسسياسى جۇمىسىن باستاعان كەزدە اياقتالادى.

3. قۇرىلتايدىڭ وكىلەتتىگى كونستيتۋتسيادا كوزدەلگەن جاعدايدا جانە وندا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن مەرزىمىنەن بۇرىن توقتاتىلۋى مۇمكىن.

4. قۇرىلتايدىڭ ۇيىمداستىرىلۋى مەن قىزمەتى، ونىڭ دەپۋتاتتارىنىڭ قۇقىقتىق جاعدايى كونستيتۋتسيالىق زاڭدا ايقىندالادى.

53-باپ

1. قۇرىلتاي كونستيتۋتسيالىق زاڭدا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن ءبىرتۇتاس جالپىۇلتتىق سايلاۋ وكرۋگىنىڭ اۋماعى بويىنشا پروپورتسيالى وكىلدىك جۇيەسى نەگىزىندە سايلاناتىن ءبىر ءجۇز قىرىق بەس دەپۋتاتتان تۇرادى.

2. قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنىڭ وكىلەتتىك مەرزىمى – بەس جىل.

54-باپ

1. قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى جالپىعا بىردەي، تەڭ جəنە توتە سايلاۋ قۇقىعى نەگىزىندە جاسىرىن داۋىس بەرۋ ارقىلى سايلانادى. قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتى سايلاۋى جۇمىس ىستەپ تۇرعان قۇرىلتاي شاقىرىلىمىنىڭ وكىلەتتىك مەرزىمى اياقتالعانعا دەيىنگى ەكى ايدان كەشىكتىرىلمەي وتكىزىلەدى.

2. قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋى قۇرىلتايدىڭ وكىلەتتىگى مەرزىمىنەن بۇرىن توقتاتىلعان كۇننەن باستاپ ەكى اي ىشىندە وتكىزىلەدى.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعى بار، ونىڭ اۋماعىندا سوڭعى ون جىل بويى تۇراقتى تۇرىپ جاتقان، جيىرما بەس جاسقا تولعان ادام قۇرىلتاي دەپۋتاتى بولا الادى.

4. قازاقستان رەسپۋبليكاسى قۇرىلتايىنىڭ دەپۋتاتتارىن سايلاۋ كونستيتۋتسيالىق زاڭمەن رەتتەلەدى.

5. قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى قازاقستان حالقىنا انت بەرەدى.

55-باپ

1. قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى ونىڭ جۇمىسىنا قاتىسۋعا مىندەتتى. قۇرىلتايدا دەپۋتاتتىڭ جەكە ءوزى داۋىس بەرەدى. دەپۋتات قۇرىلتاي مەن ونىڭ ورگاندارىنىڭ وتىرىستارىنا دالەلدى سەبەپسىز ءۇش رەتتەن ارتىق قاتىسپاسا، سول سياقتى داۋىس بەرۋ قۇقىعىن باسقاعا بەرسە، بۇل زاڭدا بەلگىلەنگەن جازالاۋ شارالارىن قولدانۋعا الىپ كەلەدى.

2. قۇرىلتاي دەپۋتاتى باسقا وكىلدى ورگاننىڭ دەپۋتاتى بولۋعا، وقىتۋشىلىق، عىلىمي، شىعارماشىلىق قىزمەتتەن باسقا اقى تولەنەتىن لاۋازىمدى اتقارۋعا، كاسىپكەرلىك قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋعا، كوممەرتسيالىق ۇيىمنىڭ باسشى ورگانىنىڭ نەمەسە بايقاۋشى كەڭەسىنىڭ قۇرامىنا كىرۋگە قۇقىلى ەمەس. وسى تالاپتاردى بۇزۋ دەپۋتاتتىڭ وكىلەتتىگىن توقتاتۋعا الىپ كەلەدى.

3. قۇرىلتاي دەپۋتاتىن قىلمىس ورنىندا نەمەسە اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىس جاساعاندا ۇستاۋ جاعدايلارىن قوسپاعاندا، ونى ءوز وكىلەتتىگى مەرزىمى ىشىندە قۇرىلتايدىڭ كەلىسىمىنسىز ۇستاۋعا، كۇزەتپەن ۇستاۋعا، كۇشتەپ اكەلۋگە، سوت تارتىبىمەن قولدانىلاتىن اكىمشىلىك جازالاۋعا نە قىلمىستىق جاۋاپتىلىققا تارتۋعا بولمايدى.

4. قۇرىلتاي دەپۋتاتىنىڭ وكىلەتتىگى دەپۋتات ورنىنان تۇسكەن، قايتىس بولعان، زاڭدى كۇشىنە ەنگەن سوت شەشىمىمەن ارەكەتكە قابىلەتسىز، قايتىس بولعان نەمەسە حابارسىز كەتكەن دەپ تانىلعان جانە كونستيتۋتسيا مەن كونستيتۋتسيالىق زاڭدا كوزدەلگەن وزگە دە جاعدايدا توقتاتىلادى.

قۇرىلتاي دەپۋتاتى:

1) قازاقستاننان تىس جەرگە تۇراقتى تۇرۋعا كەتكەن;

2) وزىنە قاتىستى سوتتىڭ ايىپتاۋ ۇكىمى زاڭدى كۇشىنە ەنگەن;

3) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعى توقتاتىلعان;

4) ءوزىن سايلاعان ساياسي پارتيادان شىققان نەمەسە شىعارىلعان;

5) ءوزىن سايلاعان ساياسي پارتيا قىزمەتىن توقتاتقان كەزدە مانداتىنان ايىرىلادى.

قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنىڭ وكىلەتتىگى قۇرىلتاي تاراتىلعان جاعدايدا توقتاتىلادى.

5. دەپۋتاتتارعا جازالاۋ شارالارىن قولدانۋعا، ولاردىڭ وسى باپتىڭ 2-تارماعىنىڭ تالاپتارىن جانە دەپۋتاتتىق ەتيكا قاعيدالارىن ساقتاۋىنا، سونداي-اق دەپۋتاتتاردىڭ وكىلەتتىگىن توقتاتۋعا، ولاردى وكىلەتتىگىنەن جانە دەپۋتاتقا تيىسپەۋ كەپىلدىگىنەن ايىرۋعا بايلانىستى ماسەلەلەردى دايىنداۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنا جۇكتەلەدى.

56-باپ

قۇرىلتاي:

1) كونستيتۋتسيالىق زاڭداردى جانە زاڭداردى قابىلدايدى;

2) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قارسىلىق بىلدىرگەن زاڭداردى نەمەسە زاڭ باپتارىن قارسىلىق جىبەرىلگەن كۇننەن باستاپ ءبىر اي مەرزىمدە قايتا تالقىلاپ، داۋىسقا سالادى. بۇل مەرزىمنىڭ ساقتالماۋى پرەزيدەنت قارسىلىعىنىڭ قابىلدانعانىن بىلدىرەدى. ەگەر قۇرىلتاي كونستيتۋتسيالىق زاڭدار نەمەسە كونستيتۋتسيالىق زاڭ باپتارى بويىنشا دەپۋتاتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ تورتتەن ءۇشىنىڭ داۋىسىمەن، ال زاڭدار نەمەسە زاڭ باپتارى بويىنشا دەپۋتاتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ ۇشتەن ەكىسىنىڭ داۋىسىمەن پرەزيدەنتتىڭ قارسىلىعىن ەڭسەرسە، پرەزيدەنت ءبىر اي ىشىندە كونستيتۋتسيالىق زاڭعا جانە زاڭعا قول قويادى. ەگەر پرەزيدەنتتىڭ قارسىلىعى ەڭسەرىلمەسە، كونستيتۋتسيالىق زاڭ جانە زاڭ قابىلدانبادى نەمەسە پرەزيدەنت ۇسىنعان رەداكتسيادا قابىلداندى دەپ سانالادى;

3) سوعىس جانە ءبىتىم ماسەلەلەرىن شەشەدى;

4) قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ جونىندەگى حالىقارالىق مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋ ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىن قولدانۋ تۋرالى شەشىم قابىلدايدى;

5) قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ سايلاۋىن جاريالايدى;

6) جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم تاعايىنداۋ تۋرالى باستاما كوتەرەدى;

7) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىنە قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى جالپى سانىنىڭ كوپشىلىك داۋىسىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتىن تاعايىنداۋعا كەلىسىم بەرەدى;

8) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىنە قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى جالپى سانىنىڭ كوپشىلىك داۋىسىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترىن تاعايىنداۋعا كەلىسىم بەرەدى;

9) پرەزيدەنتتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق سوتىنىڭ سۋديالارىن، ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ، جوعارى اۋديتورلىق پالاتاسىنىڭ مۇشەلەرىن تاعايىنداۋىنا قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى جالپى سانىنىڭ كوپشىلىك داۋىسىمەن كەلىسىم بەرەدى;

10) قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ۇسىنۋى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ سۋديالارىن سايلايدى جانە لاۋازىمىنان بوساتادى، ولاردىڭ انتىن قابىلدايدى;

11) قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق سوتىنىڭ سۋديالارىن، جوعارعى سوتىنىڭ سۋديالارىن تيىسپەۋ كەپىلدىگىنەن ايىرادى;

12) قۇرىلتاي دەپۋتاتىنىڭ وكىلەتتىگىن توقتاتادى، سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسى باس پروكۋرورىنىڭ ۇسىنۋى بويىنشا قۇرىلتاي دەپۋتاتىن تيىسپەۋ كەپىلدىگىنەن ايىرۋ ماسەلەلەرىن شەشەدى;

13) قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى جالپى سانىنىڭ كەمىندە بەستەن ءبىرىنىڭ باستاماسىمەن قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى جالپى سانىنىڭ كوپشىلىك داۋىسىمەن ۇكىمەتكە سەنىمسىزدىك ۆوتۋمىن بىلدىرۋگە قۇقىلى;

14) كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى كونستيتۋتسيالىق زاڭدىلىقتىڭ جاي-كۇيى تۋرالى جىل سايىنعى جولداۋىن تىڭدايدى;

15) جىلىنا ەكى رەت جوعارى اۋديتورلىق پالاتا توراعاسىنىڭ ەسەبىن تىڭدايدى;

16) ۇكىمەت پەن جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ەسەپتەرىن تالقىلايدى جانە بەكىتەدى. قۇرىلتايدىڭ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ۇكىمەت ەسەبىن بەكىتپەۋى قۇرىلتايدىڭ ۇكىمەتكە سەنىمسىزدىك ۆوتۋمىن ءبىلدىرۋى دەپ سانالادى;

17) قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى جالپى سانىنىڭ كەمىندە ۇشتەن ءبىرىنىڭ باستاماسىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى مۇشەلەرىنىڭ ءوز قىزمەتى جونىندەگى ەسەپتەرىن تىڭداۋعا قۇقىلى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارى ورىندالماعان جاعدايدا ەسەپتى تىڭداۋ قورىتىندىسى بويىنشا قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى جالپى سانىنىڭ كەمىندە ۇشتەن ەكىسىنىڭ داۋىسىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىنە ۇكىمەت مۇشەسىن لاۋازىمىنان بوساتۋ تۋرالى ءوتىنىش قابىلداۋعا قۇقىلى. بۇل جاعدايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ۇكىمەت مۇشەسىن لاۋازىمىنان بوساتادى;

18) ءوز قۇزىرەتىندەگى ماسەلەلەر بويىنشا تىڭداۋ وتكىزەدى;

19) ءوز قىزمەتىنىڭ رەگلامەنتىن جانە قۇرىلتايدىڭ جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋعا، ىشكى تارتىپتەمەسىنە بايلانىستى ماسەلەلەر بويىنشا وزگە دە شەشىم قابىلدايدى;

20) قۇرىلتايدىڭ ۇيلەستىرۋ ورگانىن جانە جۇمىس ورگاندارىن قۇرادى;

21) قۇرىلتاي كوميسسيالارىن قۇرادى، توراعالارىن سايلايدى جانە لاۋازىمىنان بوساتادى، كوميسسيالاردىڭ قىزمەتى تۋرالى ەسەپتى تىڭدايدى;

22) قۇرىلتايعا كونستيتۋتسيادا جۇكتەلگەن وزگە دە وكىلەتتىكتەردى جۇزەگە اسىرادى.

57-باپ

1. قۇرىلتايدى مەملەكەتتىك ءتىلدى جەتىك مەڭگەرگەن دەپۋتاتتار اراسىنان قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى جالپى سانىنىڭ كوپشىلىك داۋىسىمەن جاسىرىن داۋىس بەرۋ ارقىلى سايلانعان توراعا باسقارادى. قۇرىلتاي توراعاسىنىڭ لاۋازىمىنا كانديداتۋرانى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ۇسىنادى.

قۇرىلتاي توراعاسىن سايلاۋدان قايتا باس تارتىلعان جاعدايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قۇرىلتايدى تاراتادى.

2. قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنىڭ جالپى سانىنىڭ كوپشىلىگى داۋىس بەرگەن جاعدايدا قۇرىلتاي توراعاسى لاۋازىمىنان كەرى شاقىرىلۋى، سونداي-اق ورنىنان ءتۇسۋى مۇمكىن.

3. قۇرىلتاي توراعاسى:

1) قۇرىلتاي وتىرىسىن شاقىرادى جانە وعان توراعالىق ەتەدى;

2) قۇرىلتايدىڭ قاراۋىنا ەنگىزىلەتىن ماسەلەلەردى دايىنداۋعا جالپى باسشىلىق ەتەدى;

3) قۇرىلتاي توراعاسىنىڭ ورىنباسارلارى لاۋازىمىنا سايلاۋ ءۇشىن قۇرىلتايعا كانديداتۋرالار ۇسىنادى;

4) قۇرىلتايدىڭ قىزمەتىندە رەگلامەنتتىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدى;

5) قۇرىلتايدىڭ ۇيلەستىرۋ ورگانىنىڭ قىزمەتىنە باسشىلىق ەتەدى;

6) قۇرىلتاي شىعاراتىن اكتىگە قول قويادى;

7) وزىنە قۇرىلتاي رەگلامەنتىمەن جۇكتەلەتىن باسقا دا مىندەتتەردى اتقارادى.

4. كونستيتۋتسيادا وزگەشە كوزدەلمەسە، قۇرىلتاي توراعاسى قۇرىلتاي سەسسياسىن اشادى.

5. قۇرىلتاي توراعاسى ءوز قۇزىرەتىندەگى ماسەلەلەر بويىنشا وكىم شىعارادى.

58-باپ

1. قۇرىلتاي سەسسياسى وتىرىس تۇرىندە وتكىزىلەدى.

2. قۇرىلتايدىڭ ءبىرىنشى سەسسياسىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قۇرىلتاي سايلاۋىنىڭ قورىتىندىسى جاريالانعان كۇننەن باستاپ وتىز كۇننەن كەشىكتىرمەي شاقىرادى.

3. قۇرىلتايدىڭ كەزەكتى سەسسياسى جىلىنا ءبىر رەت، قىركۇيەكتىڭ ءبىرىنشى جۇمىس كۇنىنەن ماۋسىمنىڭ سوڭعى جۇمىس كۇنىنە دەيىن وتكىزىلەدى.

4. قۇرىلتاي سەسسياسىن، ادەتتە، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى اشادى جانە سەسسيا قۇرىلتاي وتىرىسىندا جابىلادى. قۇرىلتاي سەسسيالارى اراسىنداعى كەزەڭدە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ءوز باستاماسىمەن، قۇرىلتاي توراعاسىنىڭ نەمەسە قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى جالپى سانىنىڭ كەمىندە ۇشتەن ءبىرىنىڭ ۇسىنىسىمەن قۇرىلتايدىڭ كەزەكتەن تىس سەسسياسىن شاقىرا الادى. وندا سەسسيانى شاقىرۋعا نەگىز بولعان ماسەلەلەر عانا قارالادى.

5. قۇرىلتاي وتىرىستارى قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى جالپى سانىنىڭ كەمىندە ۇشتەن ەكىسى قاتىسقان جاعدايدا وتكىزىلەدى.

6. قۇرىلتاي وتىرىسى اشىق وتەدى. رەگلامەنتتە كوزدەلگەن جاعدايدا وتىرىس جابىق وتكىزىلۋى مۇمكىن. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ، قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۆيتسە-پرەزيدەنتىنىڭ، پرەمەر-ءمينيستردىڭ جانە ۇكىمەت مۇشەلەرىنىڭ، قازاقستان حالىق كەڭەسى توراعاسىنىڭ، ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ، باس پروكۋروردىڭ، ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى توراعاسىنىڭ كەز كەلگەن وتىرىسقا قاتىسۋعا جانە ءسوز سويلەۋگە قۇقىعى بار.

59-باپ

1. قۇرىلتاي كونستيتۋتسيالىق زاڭدا سانى ايقىندالعان تۇراقتى كوميتەتتەر، سونداي-اق كوميسسيالار قۇرادى.

2. كوميتەتتەر مەن كوميسسيالار ءوز قۇزىرەتىندەگى ماسەلەلەر بويىنشا قاۋلى شىعارادى.

3. كوميتەتتەر مەن كوميسسيالاردى قۇرۋ ءتارتىبى، ولاردىڭ وكىلەتتىگى جانە قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋ زاڭدا ايقىندالادى.

60-باپ

1. زاڭ شىعارۋعا باستاما جاساۋ قۇقىعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىنە، قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنا، ۇكىمەتكە، قازاقستان حالىق كەڭەسىنە تيەسىلى جانە تەك قانا قۇرىلتايدا ىسكە اسىرىلادى.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى زاڭ جوبالارىن قاراۋدىڭ باسىمدىعىن ايقىنداۋعا قۇقىلى، بۇل ءتيىستى زاڭ جوبالارى ءبىرىنشى كەزەكتە ەكى اي ىشىندە قابىلدانۋعا ءتيىس دەگەندى بiلدiرەدi.

3. قۇرىلتاي:

1) جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ قۇقىق سۋبەكتىلىگىنە، ازاماتتىق قۇقىقتار مەن بوستاندىقتارعا، جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ مىندەتتەمەلەرى مەن جاۋاپتىلىعىنا;

2) مەنشىك رەجيمىنە جانە وزگە دە زاتتىق قۇقىقتارعا;

3) مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارىن ۇيىمداستىرۋدىڭ جانە ولاردىڭ قىزمەتىنىڭ، مەملەكەتتىك جانە اسكەري قىزمەتتىڭ نەگىزدەرىنە;

4) سالىق سالۋعا، الىمدار مەن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەردى بەلگىلەۋگە نەمەسە ولاردىڭ كۇشىن جويۋعا;

5) رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە، مەملەكەتتىك قارىز، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكونوميكالىق جانە وزگە دە كومەك كورسەتۋ ماسەلەلەرىنە;

6) سوت قۇرىلىسى مەن سوت ءىسىن جۇرگىزۋ ماسەلەلەرىنە;

7) راقىمشىلىق ماسەلەلەرىنە;

8) ءبىلىم بەرۋگە، دەنساۋلىق ساقتاۋعا جانە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋعا;

9) كاسىپورىنداردى جانە ولاردىڭ مۇلكىن جەكەشەلەندىرۋگە;

10) قورشاعان ورتانى قورعاۋعا;

11) قازاقستان رەسپۋبليكاcىنىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىسىنا;

12) مەملەكەت قورعانىسى مەن قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە;

13) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك رامىزدەرىنە;

14) حالىقارالىق شارتتاردى راتيفيكاتسيالاۋعا جانە دەنونساتسيالاۋعا قاتىستى اسا ماڭىزدى قوعامدىق قاتىناستاردى رەتتەيتىن، نەگىز قۇراۋشى قاعيداتتار مەن نورمالاردى بەلگىلەيتىن زاڭ شىعارۋعا قۇقىلى.

4. قۇرىلتاي حالىقتىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا، كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىسقا، قوعامدىق ءتارتىپتىڭ قورعالۋىنا، ەلدىڭ ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر توندىرەتىن جاعدايلارعا جەدەل دەن قويۋ ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ زاڭ شىعارۋ باستاماسىمەن ەنگىزىلگەن زاڭ جوبالارىن دەرەۋ قاراۋعا ءتيىس.

وسى تارماقتىڭ ءبىرىنشى بولىگىندە كوزدەلگەن زاڭ جوبالارى قۇرىلتايعا ەنگىزىلگەن جاعدايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى وزىنە جاۋاپكەرشىلىكتى الا وتىرىپ، وسى باپتىڭ 3-تارماعىندا كورسەتىلگەن ماسەلەلەر بويىنشا زاڭ كۇشى بار ۋاقىتشا نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكت قابىلداۋعا قۇقىلى. مۇنداي اكت قۇرىلتاي قابىلداعان زاڭ كۇشىنە ەنگەنگە دەيىن نەمەسە قۇرىلتاي زاڭ جوبالارىن قابىلداماي تاستاعانعا دەيىن قولدانىستا بولادى.

5. قۇرىلتاي قابىلداعان زاڭ ون كۇن ىشىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىنە قول قويۋعا ۇسىنىلادى.

قۇرىلتاي زاڭ جوباسىن دەپۋتاتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ كوپشىلىك داۋىسىمەن تۇتاستاي قابىلداماۋعا قۇقىلى. مۇنداي جاعدايدا زاڭ جوباسى قابىلدانبادى دەپ سانالادى جانە باستاماشىعا قايتارىلادى.

6. مەملەكەتتىك كىرىستى قىسقارتۋدى نەمەسە مەملەكەتتىك شىعىستى ۇلعايتۋدى كوزدەيتىن زاڭ جوبالارى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ وڭ قورىتىندىسى بولعان كەزدە عانا ەنگىزىلۋى مۇمكىن. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ زاڭ شىعارۋ باستاماسىمەن قۇرىلتايعا ەنگىزىلەتىن زاڭ جوبالارى ءۇشىن مۇنداي قورىتىندى تالاپ ەتىلمەيدى.

7. ۇكىمەت ەنگىزگەن زاڭ جوباسى قابىلدانباسا، پرەمەر-مينيستر قۇرىلتاي وتىرىسىندا ۇكىمەتكە سەنىم ءبىلدىرۋ ماسەلەسىن قويۋعا قۇقىلى. بۇل ماسەلە سەنىم ءبىلدىرۋ ماسەلەسى قويىلعاننان باستاپ قىرىق سەگىز ساعاتتان كەيىن عانا داۋىسقا سالىنادى. ەگەر سەنىمسىزدىك ۆوتۋمى تۋرالى ۇسىنىس قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى جالپى سانىنىڭ كوپشىلىك داۋىسىن الماسا، زاڭ جوباسى داۋىسقا سالىنباستان قابىلداندى دەپ سانالادى. الايدا ۇكىمەت بۇل قۇقىقتى جىلىنا ەكى رەتتەن ارتىق پايدالانا المايدى.

61-باپ

1. قۇرىلتاي قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بۇكىل اۋماعىندا مىندەتتى كۇشى بار زاڭ مەن قاۋلى قابىلدايدى.

2. زاڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قول قويعاننان كەيىن كۇشىنە ەنەدى.

3. كونستيتۋتسيالىق زاڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىندا كوزدەلگەن ماسەلەلەر بويىنشا قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى جالپى سانىنىڭ كەمىندە ۇشتەن ەكىسىنىڭ داۋىسىمەن قابىلدانادى.

4. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىندا وزگەشە كوزدەلمەسە، قۇرىلتاي زاڭدى دەپۋتاتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ كوپشىلىك داۋىسىمەن قابىلدايدى.

ەگەر قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىندا وزگەشە كوزدەلمەسە، قۇرىلتاي قاۋلىسى دەپۋتاتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ كوپشىلىك داۋىسىمەن قابىلدانادى.

5. زاڭ جوبالارى بويىنشا كەمىندە ءۇش وقىلىم وتكىزۋ مىندەتتى.

6. زاڭدار، قۇرىلتاي قاۋلىلارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا قايشى كەلمەۋگە ءتيىس. قۇرىلتاي قاۋلىلارى زاڭدارعا قايشى كەلمەۋگە ءتيىس.

7. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭنامالىق جانە وزگە دە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىن ازىرلەۋ، ۇسىنۋ، تالقىلاۋ، قولدانىسقا ەنگىزۋ جانە جاريالاۋ ءتارتىبى زاڭمەن جانە قۇرىلتاي رەگلامەنتىمەن رەتتەلەدى.

62-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قۇرىلتاي توراعاسىمەن جانە پرەمەر-مينيسترمەن كونسۋلتاتسيادان كەيىن قۇرىلتايدى تاراتادى.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قۇرىلتاي كەلىسىمىمەن تاعايىندالاتىن لاۋازىمعا پرەزيدەنت ۇسىنعان كانديداتۋرانى تاعايىنداۋعا كەلىسىم بەرۋدەن قايتا باس تارتىلعان، سونداي-اق قۇرىلتاي توراعاسىن سايلاۋدان قايتا باس تارتىلعان جاعدايدا قۇرىلتايدى تاراتادى.

3. قۇرىلتايدى توتەنشە جاعداي نەمەسە سوعىس جاعدايى كەزىندە، پرەزيدەنت وكىلەتتىگىنىڭ سوڭعى التى ايىندا، سونداي-اق الدىڭعى تاراتۋدان كەيىنگى ءبىر جىل ىشىندە نەمەسە كونستيتۋتسيانىڭ 51-بابىنىڭ 3-تارماعىندا بەلگىلەنگەن جاعدايدا تاراتۋعا بولمايدى.

V ءبولىم
ۇكىمەت 

63-باپ

1. ۇكىمەت قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اتقارۋشى بيلىگىن جۇزەگە اسىرادى، اتقارۋشى ورگاندار جۇيەسىن باسقارادى جانە ولاردىڭ قىزمەتىنە باسشىلىق ەتەدى.

2. ۇكىمەت – القالى ورگان، ول ءوز قىزمەتىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى مەن قۇرىلتايدىڭ الدىندا جاۋاپتى.

3. ۇكىمەت مۇشەلەرى كونستيتۋتسيانىڭ 56-بابىنىڭ 17) تارماقشاسىندا كوزدەلگەن جاعدايدا قۇرىلتايعا ەسەپ بەرەدى.

4. ۇكىمەتتىڭ قۇزىرەتى، ۇيىمداستىرىلۋ جانە قىزمەت ءتارتىبى كونستيتۋتسيالىق زاڭدا ايقىندالادى.

64-باپ

1. ۇكىمەتتى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى كونستيتۋتسيادا كوزدەلگەن تارتىپپەن قۇرادى.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىنە پرەمەر-مينيستر تاعايىندالعاننان كەيىن ون كۇن ىشىندە ۇكىمەتتىڭ قۇرىلىمى مەن قۇرامى تۋرالى ۇسىنىس ەنگىزەدى.

3. ۇكىمەت مۇشەلەرى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالقى مەن پرەزيدەنتىنە انت بەرەدى.

65-باپ

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى:

1) مەملەكەتتiڭ الەۋمەتتiك-ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ، قورعانىس قابiلەتiنiڭ، قاۋiپسiزدiگiنiڭ، قوعامدىق ءتارتiپتi قامتاماسىز ەتۋ ءىسىنىڭ نەگiزگi باعىتتارىن ازiرلەيدi جانە ولاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىن ۇيىمداستىرادى;

2) قۇرىلتايعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى جانە ونىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ەسەپتى ۇسىنادى، بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن قامتاماسىز ەتەدى;

3) قۇرىلتايعا زاڭ جوبالارىن ەنگىزەدى جانە زاڭداردىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتەدى;

4) مەملەكەتتىك مەنشىكتى باسقارۋدى ۇيىمداستىرادى;

5) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ساياساتىن جۇرگىزۋ شارالارىن ازىرلەيدى;

6) مينيسترلىكتەردىڭ، وزگە دە ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قىزمەتىنە باسشىلىق ەتەدى;

7) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مينيسترلىكتەرى، وزگە دە ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارى اكتىلەرىنىڭ قولدانىسىن تولىق نەمەسە ءبىر بولىگىندە جويادى نە توقتاتا تۇرادى;

8) مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەسەبىنەن قامتىلاتىن بارلىق ورگان ءۇشىن قارجىلاندىرۋدىڭ جانە قىزمەتكەرلەرگە ەڭبەكاقى تولەۋدىڭ بىرىڭعاي جۇيەسىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتiنىڭ كەلىسىمىمەن بەكىتەدى;

9) وزىنە كونستيتۋتسيامەن، زاڭدارمەن جانە پرەزيدەنت اكتىلەرىمەن جۇكتەلگەن وزگە دە فۋنكتسيالاردى ورىندايدى.

66-باپ

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى:

1) ۇكىمەت قىزمەتىن ۇيىمداستىرادى جانە باسقارادى، ونىڭ جۇمىسى ءۇشىن دەربەس جاۋاپ بەرەدى;

2) ۇكىمەت قاۋلىسىنا قول قويادى;

3) ۇكىمەت قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى جونىندە جانە ونىڭ بارلىق اسا ماڭىزدى شەشىمدەرى تۋرالى پرەزيدەنت پەن قۇرىلتايعا باياندايدى;

4) ۇكىمەت قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋعا جانە باسقارۋعا بايلانىستى باسقا دا فۋنكتسيالاردى ورىندايدى.

67-باپ

1. ۇكىمەت مۇشەلەرى ءوز قۇزىرەتى شەگىندە دەربەس شەشىم قابىلدايدى جانە وزىنە باعىنىستى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىسى ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ الدىندا دەربەس جاۋاپ بەرەدى. ۇكىمەت جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتپەن كەلىسپەيتىن نەمەسە ونى ىسكە اسىرمايتىن ۇكىمەت مۇشەسى ورنىنان تۇسۋگە ءوتىنىش بەرەدى نە لاۋازىمىنان بوساتىلۋعا ءتيىس.

2. ۇكىمەت مۇشەلەرى وكىلدى ورگاننىڭ دەپۋتاتى بولۋعا، وقىتۋشىلىق، عىلىمي، شىعارماشىلىق قىزمەتتەن باسقا اقى تولەنەتىن لاۋازىمدى اتقارۋعا، كاسىپكەرلىك قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋعا، سونداي-اق زاڭناماعا سايكەس ءوزىنىڭ لاۋازىمدىق مىندەتتەرى بولاتىن جاعدايلاردى قوسپاعاندا، كوممەرتسيالىق ۇيىمنىڭ باسقارۋشى ورگانىنىڭ نەمەسە بايقاۋشى كەڭەسىنىڭ قۇرامىنا كىرۋگە قۇقىلى ەمەس.

68-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى ءوز قۇزىرەتىندەگى ماسەلەلەر بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بۇكىل اۋماعىندا مىندەتتى كۇشى بار قاۋلى شىعارادى.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بۇكىل اۋماعىندا مىندەتتى كۇشى بار وكىم شىعارادى.

3. ۇكىمەت قاۋلىلارى مەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ وكىمدەرى كونستيتۋتسياعا، زاڭدارعا، قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ اكتىلەرىنە قايشى كەلمەۋگە ءتيىس.

69-باپ

1. ۇكىمەت جاڭادان سايلانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرىلتايى الدىندا ءوز وكىلەتتىگىن دوعارادى.

2. ۇكىمەت جانە ونىڭ كەز كەلگەن مۇشەسى وزدەرىنە جۇكتەلگەن فۋنكتسيالاردى ودان ءارى ورىنداۋ مۇمكىن ەمەس دەپ ەسەپتەسە، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىنە ورنىنان ءتۇسۋ تۋرالى ءوتىنىش بەرۋگە قۇقىلى.

3. قۇرىلتاي ۇكىمەتكە سەنىمسىزدىك ۆوتۋمىن بىلدىرگەن جاعدايدا ۇكىمەت قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىنە ورنىنان ءتۇسۋ تۋرالى ءوتىنىش بەرەدى.

4. ورنىنان ءتۇسۋدى قابىلداۋ نەمەسە قابىلداماۋ تۋرالى ماسەلەنى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ون كۇن ىشىندە قارايدى.

5. ورنىنان ءتۇسۋدى قابىلداۋ ۇكىمەتتىڭ نە ونىڭ ءتيىستى مۇشەسىنىڭ وكىلەتتىگى توقتاتىلعانىن بىلدىرەدى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورنىنان ءتۇسۋىن قابىلداۋ بۇكىل ۇكىمەتتىڭ وكىلەتتىگى توقتاتىلعانىن بىلدىرەدى.

6. ۇكىمەتتىڭ نەمەسە ونىڭ مۇشەسىنىڭ ورنىنان ءتۇسۋى قابىلدانباعان جاعدايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى وعان مىندەتتەرىن ودان ءارى اتقارۋدى تاپسىرادى.

7. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ءوز باستاماسىمەن ۇكىمەتتىڭ وكىلەتتىگىن توقتاتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋعا جانە ونىڭ كەز كەلگەن مۇشەسىن لاۋازىمىنان بوساتۋعا قۇقىلى. پرەمەر-ءمينيستردى لاۋازىمىنان بوساتۋ بۇكىل ۇكىمەتتىڭ وكىلەتتىگى توقتاتىلعانىن بىلدىرەدى.

VI ءبولىم

قازاقستان حالىق كەڭەسى 

70-باپ

1. قازاقستان حالىق كەڭەسى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى حالقىنىڭ مۇددەسىن بىلدىرەتىن جوعارى كونسۋلتاتيۆتىك ورگان.

2. قازاقستان حالىق كەڭەسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارىنان قۇرالادى.

3. قازاقستان حالىق كەڭەسىن قۇرۋ، ونىڭ قۇرامىن قالىپتاستىرۋ ءتارتىبى، وكىلەتتىگى جانە قىزمەتىنىڭ ۇيىمداستىرىلۋى كونستيتۋتسيالىق زاڭدا ايقىندالادى.

71-باپ

قازاقستان حالىق كەڭەسى:

1) مەملەكەتتىڭ ىشكى ساياساتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى;

قوعامدىق كەلىسىمدى، جالپىۇلتتىق بىرلىك پەن ىنتىماقتى نىعايتۋ;

قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىزمەتىنىڭ نەگىز قۇراۋشى قاعيداتتارىن جانە جالپىۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ىلگەرىلەتۋ جونىندە ۇسىنىستار مەن ۇسىنىمدار ازىرلەيدى;

2) قۇرىلتايعا زاڭ جوبالارىن ەنگىزەدى;

3) جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم تاعايىنداۋ تۋرالى باستاما كوتەرەدى.

VII ءبولىم

كونستيتۋتسيالىق سوت

72-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق سوتى – كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋدى جۇزەگە اسىراتىن جانە بۇكىل ەل اۋماعىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن تاۋەلسىز مەملەكەتتىك ورگان.

2. كونستيتۋتسيالىق سوت توراعا مەن ون سۋديادان تۇرادى، ولاردىڭ وكىلەتتىگى – سەگىز جىل.

كونستيتۋتسياعا سايكەس ءبىر ادام ءبىر رەتتەن ارتىق كونستيتۋتسيالىق سوت سۋدياسى بولىپ تاعايىندالمايدى.

3. كونستيتۋتسيالىق سوت توراعاسىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى تاعايىندايدى جانە ول وكىلەتتىك مەرزىمى ىشىندە كونستيتۋتسيالىق سوت سۋدياسى دا بولادى.

كونستيتۋتسياعا سايكەس ءبىر ادام ءبىر رەتتەن ارتىق كونستيتۋتسيالىق سوت توراعاسى بولىپ تاعايىندالمايدى.

4. كونستيتۋتسيالىق سوت سۋديالارىن دەپۋتاتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ كوپشىلىك داۋىسىمەن بەرىلگەن قۇرىلتاي كەلىسىمىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى تاعايىندايدى.

كونستيتۋتسيالىق سوت توراعاسىنىڭ ورىنباسارىن كونستيتۋتسيالىق سوت توراعاسىنىڭ ۇسىنۋىمەن كونستيتۋتسيالىق سوت سۋديالارى اراسىنان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى تاعايىندايدى.

5. كونستيتۋتسيالىق سوت سۋدياسىنىڭ دەپۋتات مانداتىن قاتار الىپ جۇرۋىنە، وقىتۋشىلىق، عىلىمي، شىعارماشىلىق قىزمەتتەن باسقا اقى تولەنەتىن لاۋازىمدى اتقارۋىنا، كاسىپكەرلىك قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋىنا، سونداي-اق كوممەرتسيالىق ۇيىمنىڭ باسقارۋشى ورگانىنىڭ نەمەسە بايقاۋشى كەڭەسىنىڭ قۇرامىنا كىرۋىنە بولمايدى.

6. كونستيتۋتسيالىق سوت توراعاسى مەن سۋديالارىن قىلمىس ورنىندا نەمەسە اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىس جاساعاندا ۇستاۋ جاعدايلارىن قوسپاعاندا، ولاردى ءوز وكىلەتتىگى مەرزىمى ىشىندە تيىسىنشە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ نە قۇرىلتايدىڭ كەلىسىمىنسىز ۇستاۋعا، كۇزەتپەن ۇستاۋعا، كۇشتەپ اكەلۋگە، سوت تارتىبىمەن قولدانىلاتىن اكىمشىلىك جازالاۋعا، قىلمىستىق جاۋاپتىلىققا تارتۋعا بولمايدى.

7. كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ ۇيىمداستىرىلۋى جانە قىزمەتى كونستيتۋتسيالىق زاڭمەن رەتتەلەدى.

73-باپ

1. كونستيتۋتسيالىق سوت قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ، قۇرىلتاي توراعاسىنىڭ، قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنىڭ جالپى سانىنىڭ كەمىندە بەستەن ءبىرىنىڭ، پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءوتىنىشى بويىنشا:

1) داۋ تۋىنداعان جاعدايدا پرەزيدەنتتىڭ، قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋىن جانە جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم وتكىزۋدىڭ دۇرىستىعى ماسەلەسىن شەشەدى;

2) پرەزيدەنت قول قويعانعا دەيىن قۇرىلتاي قابىلداعان زاڭداردىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا سايكەستىگىن قارايدى;

3) قۇرىلتاي قابىلداعان قاۋلىلاردىڭ كونستيتۋتسياعا سايكەستىگىن قارايدى;

4) حالىقارالىق شارتتاردى راتيفيكاتسيالاعانعا دەيىن ولاردىڭ كونستيتۋتسياعا سايكەستىگىن قارايدى;

5) حالىقارالىق ۇيىمدار مەن ولاردىڭ ورگاندارى شەشىمدەرىنىڭ ورىندالۋىنىڭ كونستيتۋتسياعا سايكەستىگىن قارايدى;

6) كونستيتۋتسيا نورمالارىنا رەسمي تۇسىندىرمە بەرەدى;

7) كونستيتۋتسيانىڭ 50 جانە 51-باپتارىندا بەلگىلەنگەن جاعدايلاردا قورىتىندى بەرەدى.

2. كونستيتۋتسيالىق سوت كونستيتۋتسيانىڭ 46-بابىنىڭ 11) تارماقشاسىندا كوزدەلگەن جاعدايدا – پرەزيدەنتتىڭ وتiنiشتەرiن، سونداي-اق كونستيتۋتسيانىڭ 79-بابىندا بەلگiلەنگەن جاعدايدا سوتتاردىڭ وتiنiشتەرiن قارايدى.

3. كونستيتۋتسيالىق سوت قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ كونستيتۋتسيادا كوزدەلگەن قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنا تىكەلەي قاتىستى قازاقستان رەسپۋبليكاسى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىنىڭ كونستيتۋتسياعا سايكەستىگىن ولاردىڭ وتىنىشتەرى بويىنشا قارايدى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ كونستيتۋتسيالىق سوتقا جۇگىنۋ ءتارتىبى مەن شارتتارى كونستيتۋتسيالىق زاڭدا ايقىندالادى.

4. كونستيتۋتسيالىق سوت وسى باپتىڭ 1-تارماعىنىڭ 4), 5) جانە 6) تارماقشالارىندا كورسەتىلگەن ماسەلەلەردى، سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىنىڭ كونستيتۋتسياعا سايكەستىگىن باس پروكۋروردىڭ ءوتىنىشى بويىنشا قارايدى.

5. كونستيتۋتسيالىق سوت ادامنىڭ جانە ازاماتتىڭ كونستيتۋتسيادا بەكىتىلگەن قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنا قاتىستى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىنىڭ كونستيتۋتسياعا سايكەستىگىن ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلدىڭ ءوتىنىشى بويىنشا قارايدى.

74-باپ

1. كونستيتۋتسيانىڭ 73-بابى 1-تارماعىنىڭ 1) تارماقشاسىندا كورسەتىلگەن ماسەلەلەر بويىنشا كونستيتۋتسيالىق سوتقا ءوتىنىش بەرىلگەن جاعدايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ قىزمەتىنە كىرىسۋى، قۇرىلتايدىڭ سايلانعان دەپۋتاتتارىن تىركەۋ نە جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم قورىتىندىسىن شىعارۋ توقتاتىلا تۇرادى.

2. كونستيتۋتسيانىڭ 73-بابى 1-تارماعىنىڭ 2) جانە 4) تارماقشالارىندا كورسەتىلگەن ماسەلەلەر بويىنشا كونستيتۋتسيالىق سوتقا ءوتىنىش بەرىلگەن جاعدايدا ءتيىستى اكتىلەرگە قول قويۋ نە ولاردى راتيفيكاتسيالاۋ مەرزىمىنىڭ ءوتۋى توقتاتىلا تۇرادى.

3. كونستيتۋتسيالىق سوت ءوز شەشىمىن كونستيتۋتسيالىق زاڭدا بەلگىلەنگەن مەرزىمدە شىعارادى.

75-باپ

1. كونستيتۋتسياعا سايكەس كەلمەيدى دەپ تانىلعان زاڭدار مەن حالىقارالىق شارتتارعا قول قويىلمايدى نە راتيفيكاتسيالانبايدى جانە ولار قولدانىسقا ەنگىزىلمەيدى.

2. كونستيتۋتسياعا سايكەس كەلمەيدى دەپ تانىلعان، ونىڭ ىشىندە ادامنىڭ جانە ازاماتتىڭ كونستيتۋتسيادا بەكىتىلگەن قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنا نۇقسان كەلتىرەدى دەپ تانىلعان زاڭدار مەن وزگە دە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر، ولاردىڭ جەكەلەگەن ەرەجەلەرى كونستيتۋتسيالىق سوت شەشىم قابىلداعان كۇننەن نەمەسە ول بەلگىلەگەن كۇننەن باستاپ قولدانىسىن توقتاتادى جانە قولدانىلماۋعا ءتيىس.

كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ تۇسىندىرمەسىندە كونستيتۋتسياعا سايكەس كەلەدى دەپ تانىلعان زاڭدار مەن وزگە دە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر، ولاردىڭ جەكەلەگەن ەرەجەلەرى وسى تۇسىندىرمەدەگىدەي قولدانىلۋعا ءتيىس.

3. كونستيتۋتسيالىق سوت ورىندالۋى كونستيتۋتسياعا سايكەس كەلمەيدى دەپ تانىعان حالىقارالىق ۇيىمدار مەن ولاردىڭ ورگاندارىنىڭ شەشىمدەرى، ونىڭ ىشىندە جەكەلەگەن ەرەجەلەرى ورىندالماۋعا ءتيىس.

4. كونستيتۋتسيالىق سوت شەشىمدەرى قابىلدانعان كۇنىنەن باستاپ كۇشىنە ەنەدى، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بۇكىل اۋماعىندا جالپىعا بىردەي مىندەتتى، تۇپكىلىكتى بولادى جانە ولارعا شاعىم جاسالمايدى.

VIII ءبولىم
سوت تورەلiگi. پروكۋراتۋرا.

قۇقىق قورعاۋ تەتىكتەرى

76-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا سوت تورەلىگىن سوت قانا جۇزەگە اسىرادى.

2. سوت بيلىگى سوت ءىسىن جۇرگىزۋدىڭ زاڭمەن بەلگىلەنگەن ازاماتتىق، اكىمشىلىك، قىلمىستىق جانە وزگە دە نىساندارى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. قىلمىستىق سوت ءىسىن جۇرگىزۋگە القابيلەر زاڭدا كوزدەلگەن جاعدايدا قاتىسادى.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سوتتارى – جوعارعى سوت، زاڭمەن قۇرىلعان جەرگىلىكتى جانە باسقا دا سوتتار.

4. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سوت جۇيەسى كونستيتۋتسيادا جانە كونستيتۋتسيالىق زاڭدا بەلگىلەنەدى. قانداي دا ءبىر اتاۋمەن بولسا دا ارناۋلى جانە توتەنشە سوتتاردى قۇرۋعا جول بەرىلمەيدى.

77-باپ

1. سوت بيلىگى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اتىنان جۇزەگە اسىرىلادى، ونىڭ ماقساتى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ جانە ۇيىمداردىڭ قۇقىقتارىن، بوستاندىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاۋدى، كونستيتۋتسيانىڭ، زاڭداردىڭ، وزگە دە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ، قازاقستان رەسپۋبليكاسى حالىقارالىق شارتتارىنىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ.

2. سوت بيلىگى كونستيتۋتسيانىڭ، زاڭداردىڭ، وزگە دە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ، قازاقستان رەسپۋبليكاسى حالىقارالىق شارتتارىنىڭ نەگىزىندە تۋىندايتىن بارلىق ىستەر مەن داۋلارعا قولدانىلادى.

3. سوت شەشىمىنىڭ، ۇكىمى مەن وزگە دە قاۋلىسىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بۇكىل اۋماعىندا مىندەتتى كۇشى بار.

78-باپ

1. سۋديا سوت تورەلىگىن ىسكە اسىرۋ كەزىندە تاۋەلسىز بولادى جانە كونستيتۋتسيا مەن زاڭعا عانا باعىنادى.

2. سوت تورەلىگىن ىسكە اسىرعان كەزدە سوتتىڭ قىزمەتىنە مۇلدەم ارالاسۋعا بولمايدى جانە بۇل زاڭ بويىنشا جاۋاپتىلىققا الىپ كەلەدى. سۋديالار ناقتى ىستەر بويىنشا ەسەپ بەرمەيدى.

3. سۋديا سوت تورەلىگىن ىسكە اسىرۋ كەزىندە مىنا قاعيداتتاردى باسشىلىققا الۋعا ءتيىس:

1) ەشكىمنىڭ وزىنە زاڭدا كوزدەلگەن سوتتىلىعىن ونىڭ كەلىسىمىنسىز وزگەرتۋگە بولمايدى;

2) سوتتا ءار ادامنىڭ ءوز ءسوزىن تىڭداتۋعا قۇقىعى بار;

3) ايىپتالۋشى ءوزىنىڭ كىناسىز ەكەنىن دالەلدەۋگە مىندەتتى ەمەس;

4) ادامنىڭ كىنالى ەكەنىنە قاتىستى كەز كەلگەن كۇمان ايىپتالۋشىنىڭ پايداسىنا قاراستىرىلادى;

5) زاڭسىز تاسىلمەن جينالعان دالەلدەمەلەردىڭ زاڭدى كۇشى جوق. ەشكىمدى ءوزىنىڭ جەكە مويىنداۋى نەگىزىندە عانا سوتتاۋعا بولمايدى;

6) قىلمىستىق زاڭدى ۇقساستىعىنا قاراي قولدانۋعا جول بەرىلمەيدى.

4. كونستيتۋتسيادا بەلگىلەنگەن سوت تورەلىگىنىڭ قاعيداتتارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بارلىق سوتتارى مەن سۋديالارىنا ورتاق جانە بىرىڭعاي.

79-باپ

سوتتار ادامنىڭ جانە ازاماتتىڭ كونستيتۋتسيادا بەكىتىلگەن قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنا نۇقسان كەلتىرەتىن زاڭداردى جانە وزگە دە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى قولدانۋعا قۇقىلى ەمەس.

ەگەر سوت قولدانىلۋعا ءتيىس زاڭ نەمەسە وزگە دە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكت ادامنىڭ جانە ازاماتتىڭ كونستيتۋتسيادا بەكىتىلگەن قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنا نۇقسان كەلتىرەدى دەپ تاپسا، ول ءىس جۇرگىزۋدى توقتاتا تۇرۋعا جانە وسى اكتىنى كونستيتۋتسيالىق ەمەس دەپ تانۋ تۋرالى ۇسىنۋمەن كونستيتۋتسيالىق سوتقا جۇگىنۋگە مىندەتتى.

80-باپ

1. سوتتار تۇراقتى سۋديالاردان تۇرادى، ولاردىڭ تاۋەلسىزدىگى كونستيتۋتسيامەن جانە زاڭمەن قورعالادى. سۋديانىڭ وكىلەتتىگى تەك قانا زاڭدا بەلگىلەنگەن نەگىزدەرمەن توقتاتىلۋى نەمەسە توقتاتىلا تۇرۋى مۇمكىن.

2. سۋديانى قىلمىس ورنىندا نەمەسە اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىس جاساعاندا ۇستاۋ جاعدايلارىن قوسپاعاندا، تيىسىنشە جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ قورىتىندىسىنا نەگىزدەلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ كەلىسىمىنسىز نە قۇرىلتايدىڭ كەلىسىمىنسىز ونى ۇستاۋعا، كۇزەتپەن ۇستاۋعا، كۇشتەپ اكەلۋگە، سوت تارتىبىمەن قولدانىلاتىن اكىمشىلىك جازالاۋعا، قىلمىستىق جاۋاپتىلىققا تارتۋعا بولمايدى.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسى سوتتارىنىڭ سۋديالارىنا قويىلاتىن تالاپتار كونستيتۋتسيالىق زاڭدا ايقىندالادى.

4. سۋديانىڭ دەپۋتات مانداتىن قاتار الىپ جۇرۋىنە، وقىتۋشىلىق، عىلىمي، شىعارماشىلىق قىزمەتتەن باسقا اقى تولەنەتىن لاۋازىمدى اتقارۋىنا، كاسىپكەرلىك قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋىنا، كوممەرتسيالىق ۇيىمنىڭ باسقارۋشى ورگانىنىڭ نەمەسە بايقاۋشى كەڭەسىنىڭ قۇرامىنا كىرۋىنە بولمايدى.

81-باپ

سوتتاردى قارجىلاندىرۋ، سۋديالاردى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن جۇرگىزىلەدى جانە سوت تورەلىگىن تولىق ءارى تاۋەلسىز جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىندىگىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس.

82-باپ

جوعارعى سوت – جەرگىلىكتى جانە باسقا دا سوتتاردىڭ قاراۋىنا جاتاتىن ازاماتتىق، اكىمشىلىك، قىلمىستىق جانە وزگە دە ىستەر بويىنشا جوعارى سوت ورگانى، ول زاڭدا كوزدەلگەن جاعدايدا ءوزىنىڭ قاراۋىنا جاتاتىن سوت ىستەرىن قارايدى جانە سوت پراكتيكاسى ماسەلەلەرi بويىنشا ءتۇسiندىرۋ بەرەدى.

83-باپ

1. جوعارعى سوت توراعاسىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ ۇسىنىمىمەن تاعايىندايدى جانە ول ءوز وكىلەتتىگى مەرزىمى ىشىندە جوعارعى سوت سۋدياسى دا بولادى. جوعارعى سوت توراعاسىنىڭ وكىلەتتىك مەرزىمى – التى جىل.

كونستيتۋتسياعا سايكەس ءبىر ادام ءبىر رەتتەن ارتىق جوعارعى سوت توراعاسى بولىپ تاعايىندالمايدى.

جوعارعى سوت سۋديالارىن قۇرىلتاي جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ ۇسىنىمى نەگىزىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ۇسىنۋىمەن سايلايدى.

2. جەرگىلىكتى جانە باسقا دا سوت سۋديالارىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ ۇسىنىمىمەن تاعايىندايدى.

3. سوتتاردا كونستيتۋتسيالىق زاڭعا سايكەس سوت القالارى قۇرىلۋى مۇمكىن.

4. جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ توراعاسىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى تاعايىندايدى.

5. جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ مəرتەبەسى، قۇرامىن قالىپتاستىرۋ ءتəرتىبى جəنە جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ زاڭدا ايقىندالادى.

84-باپ

1. پروكۋراتۋرا مەملەكەت اتىنان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋىنا جوعارى قاداعالاۋدى زاڭدا بەلگىلەنگەن شەكتە جانە نىساندا جۇزەگە اسىرادى، سوتتا مەملەكەت مۇددەسiن بiلدiرەدi جانە مەملەكەت اتىنان قىلمىستىق قۋدالاۋدى جۇزەگە اسىرادى.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پروكۋراتۋراسى ورتالىقتاندىرىلعان بىرىڭعاي جۇيەنى قۇرايدى، تومەن تۇرعان پروكۋرورلار جوعارى تۇرعان پروكۋرورلارعا جانە باس پروكۋرورعا باعىنادى. ول ءوز وكىلەتتىگىن باسقا مەملەكەتتىك ورگانداردان، لاۋازىمدى ادامداردان تاۋەلسىز جۇزەگە اسىرادى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىنە عانا ەسەپ بەرەدى.

3. باس پروكۋروردى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى تاعايىندايدى. باس پروكۋروردىڭ وكىلەتتىك مەرزىمى – التى جىل.

كونستيتۋتسياعا سايكەس ءبىر ادام ءبىر رەتتەن ارتىق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس پروكۋرورى بولىپ تاعايىندالمايدى.

4. باس پروكۋروردى قىلمىس ورنىندا نەمەسە اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىس جاساعاندا ۇستاۋ جاعدايلارىن قوسپاعاندا، ونى ءوز وكىلەتتىگى مەرزىمى ىشىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ كەلىسىمىنسىز ۇستاۋعا، كۇزەتپەن ۇستاۋعا، كۇشتەپ اكەلۋگە، سوت تارتىبىمەن قولدانىلاتىن اكىمشىلىك جازالاۋعا، قىلمىستىق جاۋاپتىلىققا تارتۋعا بولمايدى.

5. پروكۋراتۋرانىڭ قۇزىرەتى، قىزمەتىنىڭ ۇيىمداستىرىلۋى مەن ءتارتىبى كونستيتۋتسيالىق زاڭدا ايقىندالادى.

85-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋəكىل ادامنىڭ جانە ازاماتتىڭ بۇزىلعان قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قالپىنا كەلتىرۋگە جəردەمدەسەدى، ادامنىڭ جانە ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن ىلگەرىلەتۋگە ىقپال ەتەدى.

2. ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋəكىلدى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى تاعايىندايدى.

3. ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋəكىل ءوز وكىلەتتىگىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە تəۋەلسىز بولادى جəنە مەملەكەتتىك ورگاندار مەن لاۋازىمدى ادامدارعا ەسەپ بەرمەيدى.

4. ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋəكىلدى قىلمىس ورنىندا نەمەسە اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىس جاساعاندا ۇستاۋ جاعدايلارىن قوسپاعاندا، ونى ءوز وكىلەتتىگى مەرزىمى ىشىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ كەلىسىمىنسىز ۇستاۋعا، كۇزەتپەن ۇستاۋعا، كۇشتەپ اكەلۋگە، سوت تارتىبىمەن قولدانىلاتىن اكىمشىلىك جازالاۋعا، قىلمىستىق جاۋاپتىلىققا تارتۋعا بولمايدى.

5. ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋəكىلدىڭ قۇقىقتىق جاعدايى مەن قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋ كونستيتۋتسيالىق زاڭدا ايقىندالادى.

86-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ادۆوكاتۋرا ادامنىڭ مەملەكەت كەپىلدىك بەرگەن سوت ارقىلى قورعالۋ قۇقىعىن جانە زاڭ كومەگىن الۋ قۇقىعىن ىسكە اسىرۋعا جاردەمدەسۋدى كوزدەيدى. زاڭ كومەگىن ادۆوكاتتار مەن وزگە تۇلعالار زاڭعا سايكەس كورسەتەدى.

2. ادۆوكات قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋ ءتارتىبى، ادۆوكات قۇقىقتارى، مىندەتتەرى مەن جاۋاپتىلىعى زاڭدا ايقىندالادى.

IX ءبولىم

جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە ءوزىن-ءوزى باسقارۋ

87-باپ

جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋدى ءتيىستى اۋماقتاعى احۋالدىڭ جاي-كۇيىنە جاۋاپتى جەرگىلىكتى وكىلدى جانە اتقارۋشى ورگاندار جۇزەگە اسىرادى.

88-باپ

1. جەرگىلىكتى وكىلدى ورگاندار – ءماسليحاتتار ءتيىستى اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىك حالقىنىڭ ەرىك-مۇددەسىن بىلدىرەدى جانە جالپىمەملەكەتتىك مۇددەلەردى ەسكەرە وتىرىپ، ونى ىسكە اسىرۋعا قاجەتتى شارالاردى ايقىندايدى، ولاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىن باقىلايدى.

2. ءماسليحاتتاردى حالىق جالپىعا بىردەي، تەڭ، توتە سايلاۋ قۇقىعى نەگىزىندە جاسىرىن داۋىس بەرۋ ارقىلى بەس جىل مەرزىمگە سايلايدى.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جيىرما جاسقا تولعان ازاماتى ءماسليحات دەپۋتاتى بولىپ سايلانا الادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى ءبىر عانا ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى بولا الادى.

4. ءماسليحاتتاردىڭ قاراۋىنا:

1) اۋماقتى دامىتۋدىڭ جوسپارلارىن، ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالارىن، جەرگىلىكتى بيۋدجەتتى جانە ولاردىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ەسەپتەردى بەكىتۋ;

2) ءوز قاراۋىنا جاتقىزىلعان جەرگىلىكتى اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىس ماسەلەلەرىن شەشۋ;

3) زاڭمەن ءماسليحات قۇزىرەتىنە جاتقىزىلعان ماسەلەلەر بويىنشا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان باسشىلارىنىڭ ەسەبىن قاراۋ;

4) ءماسليحاتتىڭ تۇراقتى كوميسسيالارىن جانە وزگە دە جۇمىس ورگاندارىن قۇرۋ، ولاردىڭ قىزمەتى تۋرالى ەسەپتى تىڭداۋ، ءماسليحات جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋعا بايلانىستى وزگە دە ماسەلەلەردى شەشۋ;

5) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىنا سايكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا وزگە دە وكىلەتتىكتەردى جۇزەگە اسىرۋ جاتادى.    

5. ءماسليحاتتىڭ وكىلەتتىگىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى پرەمەر-مينيسترمەن جانە قۇرىلتاي توراعاسىمەن كونسۋلتاتسيادان كەيىن، سونداي-اق ءماسليحات ءوزىن-ءوزى تاراتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان جاعدايدا مەرزىمىنەن بۇرىن توقتاتادى.

6. ءماسليحاتتاردىڭ قۇزىرەتى، ۇيىمداستىرىلۋ جانە قىزمەت ءتارتىبى، دەپۋتاتتاردىڭ قۇقىقتىق جاعدايى زاڭدا بەلگىلەنەدى.

89-باپ

1. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار قازاقستان رەسپۋبليكاسى اتقارۋشى ورگاندارىنىڭ ءبىرتۇتاس جۇيەسىنە كىرەدى، اتقارۋشى بيلىكتىڭ جالپىمەملەكەتتىك ساياساتىن ءتيىستى اۋماقتى دامىتۋ مۇددەسىمەن جانە قاجەتتىلىگىمەن ۇيلەستىرە جۇرگىزۋدى قامتاماسىز ەتەدى.

2. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قاراۋىنا:

1) اۋماقتى دامىتۋدىڭ جوسپارلارىن، ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالارىن، جەرگىلىكتى بيۋدجەتتى ازىرلەۋ مەن ولاردىڭ اتقارىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ;

2) كوممۋنالدىق مەنشىكتى باسقارۋ;

3) جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان باسشىلارىن تاعايىنداۋ جانە لاۋازىمىنان بوساتۋ، جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋعا بايلانىستى وزگە دە ماسەلەلەردى شەشۋ;

4) جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىمەن جۇكتەلەتىن وزگە دە وكىلەتتىكتەردى جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ مۇددەسىندە جۇزەگە اسىرۋ جاتادى.

3. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندى ءتيىستى اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىكتىڭ اكىمى باسقارادى، ول قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى مەن ۇكىمەتىنىڭ وكىلى بولىپ تابىلادى.

4. استانا، وبلىس، رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا əكىمدەرىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى وبلىس اۋماعىنداعى مəسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ نەمەسە تيىسىنشە استانا، رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا مəسليحاتى دەپۋتاتتارىنىڭ كەلىسىمىمەن تاعايىندايدى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى كەمىندە ەكى كانديداتۋرانى ۇسىنادى، ولار داۋىسقا سالىنادى. داۋىس بەرۋگە قاتىسقان مəسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ كوپشىلىك داۋىس سانىن العان كانديدات كەلىسىم الدى دەپ سانالادى.

وزگە əكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىك əكىمدەرى زاڭدا ايقىندالاتىن تəرتىپپەن تاعايىندالادى نەمەسە سايلانادى، سونداي-اق لاۋازىمىنان بوساتىلادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ءوز ۇيعارۋىمەن استانا، وبلىس، رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا əكىمدەرىن لاۋازىمىنان بوساتۋعا قۇقىلى.

5. ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ جالپى سانىنىڭ كەمىندە بەستەن ءبىرىنىڭ باستاماسىمەن اكىمگە سەنىمسىزدىك ۆوتۋمىن ءبىلدىرۋ ماسەلەسى قويىلۋى مۇمكىن. بۇل جاعدايدا مəسليحات ءوز دەپۋتاتتارىنىڭ جالپى سانىنىڭ كوپشىلىك داۋىسىمەن əكىمگە سەنىمسىزدىك بىلدىرۋگە جəنە ونى لاۋازىمىنان بوساتۋ ماسەلەسىن تيىسىنشە استانا، وبلىس، رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا əكىمدەرىنە قاتىستى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ الدىنا نە وزگە دە əكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىك əكىمدەرىنە قاتىستى جوعارى تۇرعان əكىمنىڭ الدىنا قويۋعا قۇقىلى. استانا، وبلىس، رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا اكىمدەرىنىڭ وكىلەتتىگى جاڭادان سايلانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ءوز قىزمەتىنە كىرىسكەندە توقتاتىلادى.

6. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قۇزىرەتى، ۇيىمداستىرىلۋ جانە قىزمەت ءتارتىبى زاڭدا بەلگىلەنەدى.

90-باپ

1. ءماسليحاتتار ءوز قۇزىرەتىندەگى ماسەلەلەر بويىنشا – شەشىم، اكىمدەر شەشىم مەن وكىم قابىلدايدى، بۇلار ءتيىستى اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىك اۋماعىندا ورىندالۋعا مىندەتتى.

2. جەرگىلىكتى بيۋدجەت كىرىسىن قىسقارتۋدى نەمەسە جەرگىلىكتى بيۋدجەت شىعىسىن ۇلعايتۋدى كوزدەيتىن ءماسليحات شەشىمىنىڭ جوبالارى اكىمنىڭ وڭ قورىتىندىسى بولعاندا عانا قاراۋعا ەنگىزىلۋى مۇمكىن.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسى مەن زاڭناماسىنا سايكەس كەلمەيتىن ءماسليحات شەشىمىنىڭ كۇشى سوت تارتىبىمەن جويىلۋى مۇمكىن.

4. اكىمدەردىڭ شەشىمدەرى مەن وكىمدەرىنىڭ كۇشىن تيىسىنشە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى نە جوعارى تۇرعان اكىم جويا الادى، ولاردىڭ كۇشى سوت تارتىبىمەن دە جويىلۋى مۇمكىن.

91-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا جەرگىلىكتى ماڭىزى بار ماسەلەلەردى تۇرعىن حالىقتىڭ ءوزى شەشۋىن قامتاماسىز ەتەتىن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ تانىلادى.

2. جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدى حالىق تىكەلەي جۇزەگە اسىرادى، سونداي-اق ول ءماسليحاتتار ارقىلى جانە تۇرعىن سانى شاعىن اۋماقتاردى قامتيتىن جەرگىلىكتى قوعامداستىقتاردا وزگە دە جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى.

جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنا زاڭعا سايكەس مەملەكەتتىك فۋنكتسيالار بەرىلۋى مۇمكىن.

3. قازاقستاندا جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدى ۇيىمداستىرۋ جانە ونىڭ قىزمەتى زاڭمەن رەتتەلەدى.

4. جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ دەربەستىگىنە زاڭدا بەلگىلەنگەن وكىلەتتىك شەگىندە كەپىلدىك بەرىلەدى.

X ءبولىم

كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ

92-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ءوز باستاماسى بويىنشا، قۇرىلتايدىڭ، ۇكىمەتتىڭ، قازاقستان حالىق كەڭەسىنىڭ باستاماسى بويىنشا قابىلداعان شەشىممەن وتكىزىلەتىن جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمدا ەنگىزىلەدى.

2. جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمعا قاتىسۋعا قۇقىعى بار قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ جارتىسىنان استامى داۋىس بەرۋگە قاتىسسا، جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم وتكىزىلدى دەپ سانالادى.

3. استانانىڭ، وبلىستاردىڭ، رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ كەمىندە ۇشتەن ەكىسىندە داۋىس بەرۋگە قاتىسقان قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ جارتىسىنان استامى جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمعا شىعارىلعان كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردى جاقتاپ داۋىس بەرسە، ولار قابىلداندى دەپ سانالادى.

93-باپ

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 2-بابى 6-تارماعىنىڭ جانە 43-بابى 5-تارماعىنىڭ تالاپتارىنا سايكەستىگى تۋرالى كونستيتۋتسيالىق سوت قورىتىندىسى بولعان جاعدايدا ولار جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمعا شىعارىلادى.

XI ءبولىم

قورىتىندى جانە وتپەلى ەرەجەلەر 

94-باپ

1. رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا قابىلدانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسى رەفەرەندۋم ناتيجەلەرى رەسمي تۇردە جاريالانعان كۇننەن باستاپ كۇشىنە ەنەدى، سول مەزگىلدەن باستاپ بۇعان دەيىن قابىلدانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ كۇشى جويىلادى.

2. رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا كونستيتۋتسيا قابىلدانعان كۇن مەملەكەتتىك مەرەكە – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسى كۇنى دەپ جاريالانادى.

95-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسى كۇشىنە ەنگەن كۇنى قولدانىستا بولاتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارى مەن وزگە دە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرى وعان قايشى كەلمەيتىن بولىگىندە قولدانىلادى.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى، ورتالىق جانە جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگاندارى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا سايكەس كەلتىرۋ ءۇشىن قاجەتتى شارالار قابىلدايدى.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسى كۇشىنە ەنگەن كەزدە قولدانىستا بولاتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىنا سايكەس قابىلدانعان كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ جانە كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ نورماتيۆتىك قاۋلىلارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا قايشى كەلمەيتىن بولىگىندە زاڭدى كۇشىن ساقتايدى.

Abai.kz