الماتى قالاسىندا قر پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى مەن كونستيتۋتسيالىق رەفورما جونىندەگى كوميسسيا وكىلدەرىنىڭ قالانىڭ قوعامدىق كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرىمەن كەزدەسۋى ءوتتى. كەزدەسۋ بارىسىندا قوعامدىق تالقىلاۋعا شىعارىلعان كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋلەر، سونداي-اق جاڭارتىلعان مەملەكەتتىك-قۇقىقتىق مودەلدى قالىپتاستىرۋداعى ازاماتتىق قوعامنىڭ ءرولى تالقىلاندى.

قاتىسۋشىلار جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىن قولداپ، جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمانىڭ ەلدىڭ ساياسي جاڭعىرۋىنداعى نەگىزگى كەزەڭدەردىڭ ءبىرى ەكەنىن جانە مەملەكەتتىك قۇرىلىمنىڭ بازالىق قاعيداتتارىن قامتيتىنىن اتاپ ءوتتى. اتاپ ايتقاندا، بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى وكىلەتتىكتەردى قايتا ءبولۋ، پارلامەنتتىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ، ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنا بەرىلەتىن كەپىلدىكتەردى كەڭەيتۋ جانە مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ ەسەپتىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرى ءسوز بولدى.

ءماجىلىس دەپۋتاتى ەرمۇرات ءباپي اتا زاڭدى تالقىلاۋ بارىسىندا اشىق ءارى جاۋاپتى قوعامدىق ديالوگتىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، رەفورمالاردىڭ تۇراقتىلىعى مەن زاڭدىلىعىن قامتاماسىز ەتۋدە قوعامنىڭ بەلسەندى قاتىسۋى شەشۋشى ءرول اتقارادى.

– سىندارلى سىن شەكتەلمەۋى ءتيىس. اشىق تالقىلاۋ مۇمكىندىگىنىڭ ءوزىن قوعامدىق قۇندىلىق رەتىندە باعالاۋىمىز قاجەت. تەك ديالوگ ارقىلى عانا قوعام قابىلدايتىن ءارى ۇزاق مەرزىمدە ءتيىمدى جۇمىس ىستەيتىن شەشىمدەرگە قول جەتكىزۋگە بولادى، – دەدى ەرمۇرات ءباپي.

سونداي-اق ول رەفورمالار كەزەڭىندە قوعامدىق كەلىسىمدى ساقتاۋ جانە سەزىمتال تاقىرىپتار توڭىرەگىندە الىپساتارلىققا جول بەرمەۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى.

ءماجىلىس دەپۋتاتى ەرلان سايروۆ سىرتقى سىن-قاتەرلەر جاعدايىنداعى ۇسىنىلىپ وتىرعان كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەردىڭ ماڭىزىنا توقتالىپ، ولاردىڭ مەملەكەتتىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعانىن ايتتى.

– جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىندا جاھاندىق ساياساتتاعى تۇراقسىزدىق جاعدايىندا ەلدىڭ تۇراقتىلىعى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىن ساقتاۋعا ارنالعان تەتىكتەر قاراستىرىلعان، – دەدى ەرلان سايروۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا، ۇسىنىلىپ وتىرعان وزگەرىستەر ەلدىڭ ۇزاق مەرزىمدى دامۋىنا باعدارلانعان جانە قازىرگى ىشكى ءارى سىرتقى سىن-قاتەرلەرگە جاۋاپ بەرەدى.

كەزدەسۋ بارىسىندا كونستيتۋتسيا پرەامبۋلاسىنىڭ مازمۇنىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. كونستيتۋتسيالىق رەفورما جونىندەگى كوميسسيا مۇشەسى ءۇنزيلا شاپاق پرەامبۋلا اتا زاڭ ءماتىنىنىڭ تۇتاستاي قۇندىلىقتىق باعدارىن ايقىندايتىنىن اتاپ ءوتتى.

– كونستيتۋتسيا – مەملەكەت پەن حالىق اراسىنداعى قوعامدىق كەلىسىمنىڭ كورىنىسى. پرەامبۋلادا ۇلت بىرلىگى، مەملەكەتتىڭ ۋنيتارلىق سيپاتى، شەكارالاردىڭ مىزعىماستىعى مەن اۋماقتىق تۇتاستىق ناقتى بەكىتىلۋى ءتيىس، – دەدى ءۇنزيلا شاپاق.

ونىڭ ايتۋىنشا، جاڭارتىلعان اتا زاڭ قازاقستاننىڭ حالىقارالىق قۇقىقتىق مىندەتتەمەلەرىن، سونداي-اق ۇلتتىق مۇددەلەر مەن تاريحي ساباقتاستىقتى ەسكەرۋى قاجەت.

ۇسىنىلىپ وتىرعان وزگەرىستەردىڭ وزەكتىلىگىنە قاتىستى پىكىرىن الماتى قالاسى قوعامدىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى سوۆەت سەيىتوۆ ءبىلدىردى. ونىڭ سوزىنشە، قازاقستان ساياسي جانە ەكونوميكالىق دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە قادام باسىپ وتىر، بۇل ءوز كەزەگىندە اتا زاڭدى جاڭارتۋدى تالاپ ەتەدى. سونداي-اق ول جاستاردى تالقىلاۋ پروتسەسىنە تارتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.

– بۇل – بارشامىز ءومىر سۇرەتىن كونستيتۋتسيا. ەڭ الدىمەن، جاس ۇرپاق ءۇشىن. سوندىقتان بەيجاي قالماي، الداعى رەفەرەندۋمدا تالقىلاۋ مەن داۋىس بەرۋگە بەلسەندى قاتىسۋ ماڭىزدى، – دەدى ول.

كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەردىڭ الەۋمەتتىك جانە قۇقىق قورعاۋ اسپەكتىلەرى تۋرالى الماتى قالاسى قوعامدىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى بوگدان دجەپكا باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا، قولدانىستاعى بىرقاتار نورمالار قازىرگى زامان تالاپتارىنا ساي جاڭارتۋدى قاجەت ەتەدى.

– بۇگىندە الەم قارقىندى وزگەرىپ جاتىر: تسيفرلاندىرۋ، جاساندى ينتەللەكت، جاڭا الەۋمەتتىك سىن-قاتەرلەر. وسى تۇرعىدا كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلىپ جاتقان وزگەرىستەر دەر كەزىندە قولعا الىنىپ وتىر، – دەدى ول.

ونىڭ پىكىرىنشە، ۇسىنىلىپ وتىرعان تۇزەتۋلەر مەملەكەتتىك جۇيەنى نەعۇرلىم يكەمدى ءارى بيۋروكراتيادان ارىلعان ەتىپ، بيلىكتى ازاماتتارعا جاقىنداتا ءتۇسۋى مۇمكىن. ول ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار ادامداردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسەلەسىنە ايرىقشا توقتالدى.

– جوبا اياسىندا سايلاۋ پروتسەسىندە ايەلدەر مەن مۇگەدەكتىگى بار ادامدار ءۇشىن 30 پايىزدىق كۆوتانىڭ ساقتالعانى مەن ءۇشىن اسا ماڭىزدى. بۇل – ەلدىڭ الەۋمەتتىك دامۋىنا قاتىسۋ مەن ىقپال ەتۋدىڭ ناقتى تەتىگى، – دەدى بوگدان دجەپكا.

الماتى قالاسى قوعامدىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى رۋستام قايرىەۆ كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەردىڭ الەمدىك تاجىريبەدە قالىپتى قۇبىلىس ەكەنىن جانە ولاردى حالىققا تۇسىنىكتى تىلدە ءتۇسىندىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.

– ازاماتتاردىڭ ۇسىنىلىپ وتىرعان وزگەرىستەردىڭ ءمانىن ناقتى ءتۇسىنۋى ءۇشىن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى دا قولجەتىمدى فورماتتا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ماڭىزدى، – دەپ قوستى ول.

تالقىلاۋ قورىتىندىسى بويىنشا قاتىسۋشىلار ۇسىنىلىپ وتىرعان وزگەرىستەردى قولدادى. سونداي-اق مۇنداي ديالوگ الاڭدارى ءجۇرىپ جاتقان كونستيتۋتسيالىق رەفورما اياسىندا ساراپشىلار مەن قوعامدىق قاۋىمداستىقتىڭ پىكىرىن ەسكەرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنى اتاپ ءوتىلدى.

Abai.kz