قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى، قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى، كورنەكتى اقىن، دراماتۋرگ، قوعام قايراتكەرى مۇحتار شاحانوۆ 84 جاسقا قاراعان شاعىندا دۇنيەدەن وزدى.

مۇحتار شاحانوۆ قازاق پوەزياسىنا وزىندىك قولتاڭباسىن قالدىرعان كورنەكتى قالامگەر رەتىندە ادەبي جىر جيناقتارىمەن ادەبيەت سۇيەر قاۋىمنىڭ جۇرەگىنەن ورىن الدى. ونىڭ باللادالارى مەن پوەمالارى دۇنيە ءجۇزى حالىقتارىنىڭ 20-دان استام تىلدەرىنە اۋدارىلعان. «ماحاببات زاڭى»، «سەنىم پاتشالىعى»، «سوكراتتى ەسكە الۋ ءتۇنى» اتتى درامالارى رەسپۋبليكامىزدا جانە شەتەل تەاترلارىندا قويىلعان. ش.ايتماتوۆپەن بىرلەسىپ جازعان «قۇز باسىنداعى اڭشىنىڭ زارى» اتتى ەسسە كىتابى مەن «سوكراتتى ەسكە الۋ ءتۇنى» دراماسى كوپتەگەن تىلدەرگە اۋدارىلعان. «شىڭعىس حاننىڭ پەندەلىك قۇپياسى» درامالىق تۋىندىسى نەگىزىندە ۋكراينانىڭ دوۆجەنكو اتىنداعى كينوستۋدياسى ەكى سەريالى تەلەفيلم شىعاردى. «ۋاقىت بەدەرلەرى»، «زەردە كىتابى» اتتى جيناقتارى ورىس تىلىندە شىقتى. قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىق اقىنى (1994), قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىق جازۋشىسى (1996), بۇۇ قورشاعان ورتا باعدارلاماسى سىيلىعىنىڭ، قازاقستان جانە بۇكىلوداقتىق لەنين كومسومولى سىيلىقتارىنىڭ، تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ «تۇرىك دۇنيەسىنە قىزمەتى ءۇشىن» حالىقارالىق سىيلىعىنىڭ جانە قىرعىز رەسپۋبليكاسى حالىقارالىق «رۋحانيات»، تۇرىك دۇنيەسى جازۋشىلار بىرلەستىگىنىڭ «شاحريار»، يۋنەسكو-نىڭ «بوورۋكەر» كلۋبى سىيلىقتارىنىڭ يەگەرى. 2002 جىلى «جازاگەر جادى كوسموفورمۋلاسى» شىعارماسى ءۇشىن كاليفورنيا عىلىم، يندۋستريا، ءبىلىم جانە ونەر اكادەمياسىنىڭ ا.ەينشتەين اتىنداعى التىن مەدالى، تۇركيانىڭ گەبزە قالاسىندا «تۇركى تىلدەس حالىقتار اراسىنداعى ەڭ ۇزدىك الەم اقىنى» سىيلىعى بەرىلگەن. «تىڭ جانە تىڭايعان جەرلەردى يگەرگەنى ءۇشىن»، «ەڭبەكتەگى ەرلىگى ءۇشىن» مەدالدارىمەن ماراپاتتالعان.

م.شاحانوۆقا «جازاگەر جادى كوسموفورمۋلاسى» اتتى شىعارماسى ءۇشىن كاليفورنيا عىلىم، يندۋستريا، ءبىلىم جانە ونەر اكادەمياسىنىڭ ا.ەينشتەين اتىنداعى التىن مەدالى مەن تۇركيانىڭ گەبزە قالاسىندا «تۇركى تىلدەس حالىقتار اراسىنداعى ەڭ ۇزدىك الەم اقىنى» اتاعى بەرىلدى. «نوبەل» سىيلىعىنىڭ 100 جىلدىعىنا وراي تامبوۆ قالاسىندا وتكەن «نوبەل» سىيلىعى لاۋرەاتتارى مەن نوبەلشىلەردىڭ حالىقارالىق كونگرەسىندە «نوبەل» اقپارات ورتالىعى، «نوبەل» قورى، رەسەي جاراتىلىس عىلىمدارى اكادەمياسى بىرلەسىپ بەكىتكەن «نوبەلدىڭ التىن مەدالىمەن» ماراپاتتالدى.

ءتورت انا

تاعدىرىڭدى تامىرسىزدىق ىندەتىنەن قالقالا،
مازمۇن جوقتا مازمۇنسىزدىق شىعا كەلەر ورتاعا.
ءار ادامدا ءوز اناسىنان باسقا دا،
عۇمىرىنا ەتەر ماڭگى استانا،
دەمەپ جۇرەر، جەبەپ جۇرەر ارقادا،
بولۋ كەرەك قۇدىرەتتى ءتورت انا:
تۋعان جەرى - ءتۇپ قازىعى، ايبىنى،
تۋعان ءتىلI - ماڭگى ونەگە ايدىنى،
جان بايلىعى، سالت-ءداستۇرى -تىرەگى،
قادامىنا شۋاق شاشار ۇنەمى.
جانە تۋعان تاريحى.
ەسكە الۋعا قانشاما
اۋىر ءارى قاسىرەتتى بولسا دا.
قۇدىرەت جوق ءتورت اناعا تەڭ كەلەر
ونسىز ساناڭ قاڭباققا ۇقساپ سەندەلەر.
وزگە انانىڭ ۇلىلىعىن تانىماس،
ءتورت اناسىن مەنسىنبەگەن پەندەلەر.
ءتورت انادان سەنىم تابا الماعان
تامىرسىزدىڭ باسى قايدا قالماعان؟!
ءتورت اناسىن سىيلاماعان حالىقتىڭ
ەشقاشاندا باق جۇلدىزى جانباعان.
قاسيەتتى بۇل ءتورت انا-تاعدىرىڭنىڭ تىنىسى،
ءتورت انا ءۇشىن بولعان كۇرەس - كۇرەستەردىڭ ۇلىسى.

(س) مۇحتار شاحانوۆ

Abai.kz اقپاراتتىق پورتالىنىڭ ۇجىمى مارقۇمنىڭ جاقىندارى مەن تۋىستارىنا، بارشا وقىرمان قاۋىمعا قايعىرىپ كوڭىل ايتادى!

Abai.kz