يراندا ينتەرنەتتى تولىق نەمەسە ءىشىنارا ءوشىرۋ بيلىكتىڭ نارازىلىقتى تەجەۋ قۇرالىنا اينالىپ بارادى. وسىنداي جاعدايدا ەلگە Starlink تەرمينالدارىنىڭ جاسىرىن جەتكىزىلۋى تەك تەحنيكالىق شەشىم ەمەس، اقپاراتتىق كەڭىستىكتى باقىلاۋعا قارسى ازاماتتىق قارسىلىقتىڭ ءبىر فورماسى بولىپ وتىر.

BBC دەرەگىنە قاراعاندا، بۇل قۇرىلعىلار سپۋتنيكتىك بايلانىس ارقىلى ينتەرنەتكە شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەدى، ياعني جەرگىلىكتى جەلى مەن مەملەكەتتىك سۇزگىدەن تىس جۇمىس ىستەيدى. سول سەبەپتى Starlink يرانداعى بەلسەندىلەر، جۋرناليستەر جانە قاراپايىم پايدالانۋشىلار ءۇشىن سىرتقى الەممەن بايلانىستى ساقتاپ قالۋدىڭ ماڭىزدى ارناسىنا اينالعان.

باقىلاۋ مەن ەركىندىك تارتىسى

يران بيلىگى ينتەرنەت شەكتەۋلەرىن قاۋىپسىزدىكپەن، تىڭشىلىققا قارسى كۇرەسپەن جانە سىرتتان باسقارىلاتىن اقپاراتتىق ىقپالدىڭ الدىن الۋمەن تۇسىندىرەدى. الايدا قۇقىق قورعاۋ ۇيىمدارى مۇنداي شارالار ەڭ الدىمەن قوعامنىڭ ءوز ويىن ءبىلدىرۋىن، وقيعالاردى قۇجاتتاۋدى جانە تاۋەلسىز اقپارات تاراتۋىن السىرەتەتىنىن ايتادى.

بۇل جەردە باستى قايشىلىق ايقىن كورىنەدى: مەملەكەت ءتارتىپتى ساقتاۋعا ۇمتىلادى، ال قوعام اشىق كوممۋنيكاتسيانى قورعاۋعا تىرىسادى. ينتەرنەتتىڭ جابىلۋى كەزىندە سپۋتنيكتىك تەرمينالداردىڭ پايدا بولۋى وسى تەكەتىرەستىڭ تەحنولوگيالىق دەڭگەيگە اۋىسقانىن كورسەتەدى.

قۇپيا جەتكىزۋ جەلىسى

BBC جاريالاعان مالىمەتكە سۇيەنسەك، Starlink قۇرىلعىلارى يرانعا جاسىرىن جولدارمەن، شاعىن پارتيالارمەن جانە قۇپيا دەلدالدىق تىزبەكتەر ارقىلى وتەدى. مۇنداي لوگيستيكا ءونىمنىڭ قاراپايىم تەحنيكالىق تاۋاردان قاۋىپ-قاتەرى جوعارى ستراتەگيالىق قۇرالعا اينالعانىن بىلدىرەدى.

اڭگىمە تەك قۇرىلعىنى ىشكە كىرگىزۋدە ەمەس، ونى ۇستاپ قالماۋ، اشكەرەلەنبەۋ جانە پايدالانۋشىنى اشكەرەلەيتىن ىزدەردى ازايتۋدا. وسى تۇرعىدان قاراعاندا، Starlink اينالاسىنداعى نارىق – سانكتسيا، باقىلاۋ جانە تاۋەكەل توعىسقان كولەڭكەلى ينفراقۇرىلىم.

قۇقىقتىق جانە ساياسي سالدارى

يراندا Starlink قولدانۋ نەمەسە ساتۋ زاڭمەن شەكتەلگەن، ال كەيبىر دەرەكتەرگە قاراعاندا، مۇنداي ارەكەت ءۇشىن قاماۋ مەن ۇزاق مەرزىمدى جازا قاۋپى بار. بۇل جاعداي سپۋتنيكتىك ينتەرنەتتى تەك بايلانىس قۇرالى ەمەس، ساياسي تاۋەكەلى بار شەشىمگە اينالدىرادى.

سونىمەن قاتار، تەحنولوگيانىڭ كەڭ تارالۋى مەملەكەت ءۇشىن تولىق اقپاراتتىق وقشاۋلاۋ رەجيمىن ساقتاۋدى قيىنداتادى. رەجيم بۇعاتتاۋدى كۇشەيتكەن سايىن، بالاما جەلىلەرگە سۇرانىس ارتىپ، تىيىم مەن بەيرەسمي قولجەتكىزۋ اراسىنداعى جارىس تا ۇدەي تۇسەدى.

ايماقتىق ماڭىزى

يرانداعى بۇل قۇبىلىس تەك ءبىر ەلدىڭ ىشكى ماسەلەسى ەمەس. ول تاياۋ شىعىستاعى تسيفرلىق ەگەمەندىك، ينتەرنەت ەركىندىگى جانە مەملەكەتتەردىڭ اقپاراتتىق باقىلاۋ قۇرالدارىنا قاتىستى كەڭىرەك ترەندتى اڭعارتادى. ەگەر سپۋتنيكتىك ينتەرنەت جابىق قوعامداردا ورنىعا بەرسە، بولاشاقتا اۆتوريتارلى رەجيمدەردىڭ كوممۋنيكاتسيانى تولىق مونوپوليالاۋى قيىنداي تۇسپەك.

بىراق بۇل شەشىم امبەباپ ءارى قاۋىپسىز دەپ ايتۋعا بولمايدى. Starlink تاۋەلسىز اقپاراتقا جول اشقانىمەن، ونى قولدانۋشىلاردى قۇقىقتىق قۋدالاۋ قاۋپىنەن قورعاپ قالا المايدى، سوندىقتان تەحنولوگيالىق ەركىندىك پەن ساياسي شىندىق اراسىندا ءالى دە ۇلكەن الشاقتىق بار.

قورىتىندىلاي ايتقاندا، يرانداعى Starlink فەنومەنى — ينتەرنەتتى جاي عانا قوسۋ ەمەس، مەملەكەت باقىلاۋى مەن ازاماتتىق ەركىندىك اراسىنداعى جاڭا مايداننىڭ بەلگىسى.

Abai.kz