ءازىربايجان پرەزيدەنتى يلحام اليەۆ كەزەكتى رەت ماسكەۋگە ۇنامايتىن مالىمدەمەلەر جاسادى. كەڭەس وداعى ءداۋىرىن اشىق سىنعا الدى. كسرو بيلىگىن «وتارشى» دەپ اتادى. ول ءازىربايجاننىڭ كسرو قۇرامىندا بولعان كەزەڭىن رەسمي تۇردە «وتارشىلىق» دەپ اتادى.

شۋشا مەديافورۋمىندا ايتىلعان بۇل سوزدەر – ءسوزسىز ماسكەۋدىڭ امبيتسيالارىنا سوققى بەرگەن سوزدەر بولدى!

ءبىرىنشى: «ءازىربايجان كسرو قۇرامىندا بولعان كەزدە ءوزىنىڭ تاۋەلسىزدىگىنەن تولىقتاي ايىرىلىپ قالدى. ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ بارلىق قۇقىقتارى شەكتەلدى. «وتار بولۋدىڭ قانداي ەكەنىن» ءازىربايجان جۇرتى ەستەرىندە جاقسىلاپ ساقتاپ قالدى. ازىربايجاندىقتار «وتار ەلدەن» قالاي تاۋەلسىز ەلگە اينالۋعا بولاتىنىن بىلەدى. كسرو كەزىندە ءازىربايجاننان ميللياردتاعان توننا مۇناي سىرتقا شىعارىلدى. ال كسرو ىدىراعان تۇستا ەلىمىز گاز بەن ەلەكتر ەنەرگياسىنا مۇقتاج كۇيدە قالدى. بۇگىنگى باكۋ ءالى كۇنگە سول سوۆەت بيلىگى كەلتىرىلگەن زارداپتاردى جويۋمەن كەلەدى. كسرو جويىلعان كەزدە كوپ ساراپشىلار وداقتان شىققان ەلدەردى اياققا تۇرىپ كەتە المايدى دەپ بولجاعان. ءتىپتى، مەملەكەت رەتىندە جويىلىپ كەتەدى دەپ ايتقان. ال بۇگىن ءبىز سوڭعى وتىز جىلدا «ورتا دەرجاۆاعا» اينالدىق»، - دەدى اليەۆ.

بۇل اليەۆتىڭ ماسكەۋدىڭ تۇمسىعىنان ۇرعان ءبىرىنشى ءسوز. سەبەبى – «كسرو 2.0» جوباسىن جاتسا-تۇرسا قيالدايتىن كرەمل يدەولوگتارى ءۇشىن كسرو-نى قارالاۋ – بۇگىنگى ءپۋتيندى قارالاۋمەن تەڭ.

«كسرو-نىڭ ىدىراۋى مەن ءۇشىن دە، كوپشىلىك حالىق ءۇشىن دە تراگەديا بولدى. كسرو-نىڭ ىدىراۋى دەگەنىمىز نە؟ بۇل دەگەنىمىز كسرو دەپ اتالعان تاريحي رەسەيدىڭ قۇلاۋى عوي. كسرو-نىڭ قۇلاۋى رەسەي ءۇشىن ۇلكەن شىعىندارعا اكەپ سوقتى. اتاپ ايتقاندا 40% تەرريتورياسىن جوعالتتى، ءدال وسىنداي ەكونوميكالىق كۇش پەن حالقىنان ايىرىلدى»، - دەگەن ءپۋتيننىڭ ناق ءوزى ەدى. بۇل سوزدەر رەسەي ۋكرايناعا سوعىس اشاردان بۇرىن ايتىلعان (2021 جىلى).

ونان سوڭ: «سوۆەت وداعىنان ءبولىنىپ شىققان ەلدەر رەسەي جەرىنە قارىق بولدى»، - دەگەن دە پۋتين.

ەكىنشى: اليەۆ اتالعان جيىندا باكۋ مەن ۋاشينگتوننىڭ جاقىنداسۋى جايلى كوبىرەك ايتتى. ال كەيىنگە دەيىن رەسەي ءوزىنىڭ ىقپال ەتۋ ايماعى ساناپ كەلگەن وڭتۇستىك قاپقازدىڭ ايتارلىقتاي وزگەرىستەردى باستان كەشىرگەنىن قاداپ ايتتى.

«وڭتۇستىك قاپقاز وتە-موتە وزگەردى. ونى وزگەرتكەن – ەكىنشى قاراباق سوعىسى. ەندى وڭتۇستىك قاپقاز – گەوساياسي ايقاس الاڭى ەمەس. ءبىز ەشكىمگە ءبىزدىڭ ايماعىمىزدى وزدەرىنىڭ گەوساياسي ويىندارىنىڭ قۇرالى ەتۋگە جول بەرمەيمىز!»، - دەدى.

بۇل سوزدەر دە ماسكەۋگە ۇناي قويماسى انىق. سەبەبى – رەسەي وڭتۇستىك قاپقازدى (ارمەنيا، ءازىربايجان مەن گۇرجىستاندى) باتىسقا قارسى ءوزىنىڭ ىقپال ەتۋ ايماعى ساناپ كەلگەن. سونىڭ ىشىندە مادەني-گۋمانيتارلىق جانە ترانسپورتتىق-لوگيستيكالىق ماقساتتا.

ءتىپتى، ارمەنيا اۋماعىنا اسكەري كونتينگەنت ورنالاستىرعان. ارمەنيانىڭ تۇركيا مەن يران شەكارالارىن رەسەي فسب-سى قورعاپ، كۇزەتكەن. ال 2020 جىلى قاراباق سوعىسى باستالعانعا دەيىن ءازىربايجان مەن ارمەنيا اراسىندا رەسەيدىڭ بىتىمگەرلەرى تۇرعان. 2023 جىلدان باستاپ رەسەيدىڭ سول بىتىمگەرلەرى شىعارىلىپ، ارتىقشىلىقتان ايىرىلدى.

ال ەكونوميكالىق جاعىنان بۇل ءوڭىر رەسەيدىڭ «سولتۇستىك-وڭتۇستىك» ءدالىزى ءۇشىن ايرىقشا ماڭىزعا يە. بۇل رەسەيدى يرانمەن، ۇندىستانمەن بايلانىستىراتىن توراب سانالادى. ال ساياسي تۇرعىدا ماسكەۋ باكۋ مەن ەرەۆاننىڭ ورتاسىنا تۇسكەن. باستى دەلدال بولىپ كەلگەن. سوڭعى جىلدارى رەسەي بۇل ارتىقشىلىقتان ايرىلىپ، ونىڭ ورنىن تۇركيا باسۋدا.

ال اليەۆتىڭ: «وڭتۇستىك قاپقازدى ساياسي ويىن الاڭىنا اينالدىرمايمىز»، - دەگەنى البەتتە ماسكەۋگە قارا ايتىلسا كەرەك...

ءۇشىنشى: ماسكەۋ ءۇشىن تاعى ءبىر جاعىمسىز ءسوز رەسەي-ۋكراينا سوعىسىنا قاتىستى ايتىلدى.

اليەۆ: «بۇل سوعىستى دەرەۋ توقتاتۋ كەرەك دەگەن تۇسىنىككە كەلەتىن ۋاقىت ابدەن جەتكەن. بۇل ءبىزدىڭ پوزيتسيامىز. بۇل مەنىڭ پوزيتسيام. بۇل ءازىربايجاننىڭ ۇستانىمى»، - دەدى.

بۇل سوعىستا كەلىسسوزدى رەسەيدەن وزگەسىنىڭ ءبارى قالاپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس. اقش-تا، ۋكراينا دا، باتىس تا، باسقاسى دا سوعىستى توقتاتۋ، كەلىسسوز ۇستەلىنە وتىرۋ كەرەكتىگىن سان مارتە ايتتى.

كەلىسپەي وتىرعان، اۋەلگى شارتتارىنان قايتپاي وتىرعان جالعىز – رەسەي. كۇنى كەشە عانا رەسەيدىڭ ءسىم باستىعى لاۆروۆ: «رەسەي ۇرىستى قازىرگى مايدان شەبىندە توقتاتۋعا مۇلدە كەلىسپەيدى»، - دەپ كەسىپ ايتتى.

بۇل دەگەن ءسوز – رەسەي ءالى سوعىستان باس تارتپاي وتىر دەگەن ءسوز. سول سەبەپتى دە، اليەۆتىڭ: «سوعىستى توقتاتۋ كەرەكتىگىن تۇسىنەتىن ۋاقىت جەتتى»، - دەۋى كىمگە باعىتتالعانىن ىشتەرىڭىز ءبىلىپ، سەزىپ-اق وتىر عوي...

نۇرگەلدى ابدىعانيۇلى

Abai.kz