رەسەيگە ۇنامايتىن جوبالار ىسكە اسىپ جاتىر. الەمدە دە قىزىقتى جاڭالىق جەتەرلىك. سونىڭ ءبىرى ەنەرگيا كوزدەرىن تاسىمالداۋ جولدارىنىڭ ءارتاراپتاندىرىلۋىنا قاتىستى بولىپ وتىر.

تۇركيانىڭ اقپارات كوزدەرى ساۋد ارابياسىنان باستاپ تۇركياعا دەيىن تەمىرجول جەلىسىن سالىپ، سول جولمەن ەنەرگيا كوزدەرىن تاسىمالداۋ ىسكە اساتىنىن جازىپتى. ومان-ساۋد ارابياسى-يوردانيا-سيريا-تۇركيا باعىتىندا بولادى دەيدى. ارى قاراي ەۋروپا نارىعى دەگەندەي. تاريحشىلار ءدال وسى باعىت ارقىلى وسمان يمپەرياسى داۋىرىندە تەمىرجول جەلىسى بولعانىن جازۋدا. بۇل جولدى سالۋ ورمۋز بۇعازىنداعى داعدارىسقا بايلانىستى ءتىپتى وزەكتى بولا تۇسكەن سياقتى. البەتتە، مۇناي مەن گازدى تەڭىز ارقىلى نەمەسە قۇبىرمەن تاسىمالداۋ ەڭ ءتيىمدى ءادىس سانالادى. بىراق بالاما باعىت رەتىندە تەمىرجولداردى دا قولداناتىن ساتتەر از ەمەس. 100-120 تسيستەرناسى بار ۇلكەن پويىز ءبىر رەيستە 70-80 مىڭ باررەل مۇناي تاسىمالداي الادى. قۇبىرمەن نە تانكەرمەن سالىستىرعاندا وتە از. دەگەنمەن جوقتان بار دەگەندەي.

ەندى تاياۋ شىعىستان الشاقتاپ، افريكاعا قاراي قادام باسساق، ول جاقتا دا ۇلكەن جوبا تالقىلانىپ جاتىر. نيگەريا-نيگەر-الجير باعىتىندا ەۋروپاعا گاز تاسىمالدايتىن ۇلكەن قۇبىردىڭ قۇرىلىسى جەدەلدەتىلمەك. TSGP جوباسى عوي. بۇل جوبا 2008 جىلدارى يدەيا تۇرىندە باستالدى. 2009 جىلى ءۇش مەملەكەت كەلىسىپ، جوبانى جۇزەگە اسىرۋدى تالقىلادى. بىراق جوبا ۇزاق ۋاقىت بويى شاڭ باسىپ جاتتى. سەبەبى افريكادا تىنىشتىق بولمادى. سوعىس، قاقتىعىس دەگەندەي. ونىڭ ۇستىنە بۇل جوباعا ەۋروپا دا قاتتى قىزىعا قويماعان ەدى. سەبەبى رەسەيدەن ارزان گاز الىپ، شالقىپ وتىرعان شاقتارى عوي.

2022 جىل ءبارىن وزگەرتتى. پۋتين ۋكرايناعا باسىپ كىردى دە، ەۋروپا رەسەيدىڭ گازىنان باس تارتا باستادى. 2027 جىلدىڭ 1-قاڭتارىندا رەسەيلىك گازدان تولىق باس تارتۋ جوسپارى قابىلداندى. قازىردىڭ وزىندە كوپ ەلدەر رەسەيلىك گازدى تۇتىنبايدى. بۇل شەشىم كەي جوبالارعا قايتا جان ءبىتىردى. سونىڭ ءبىرى وسى TSGP.

2022 جىلى افريكاداعى ءۇش ەل ساندىقتان جوبانى قايتا الىپ شىقتى. ەندى مىنە سول قۇبىر قۇرىلىسىن جىلدامداتپاق. نيگەريا، نيگەر، الجيردە ساياسي داعدارىس كۇشەيمەسە، بۇل جوبا الداعى ۋاقىتتا ءبىتۋى مۇمكىن.

الجيردە ايتارلىقتاي تىنىشتىق. نيگەر دايش پەن ءال-كايداعا قارسى سوعىسىپ جاتىر. نيگەريادا «بوكو حارامعا» قارسى كۇرەس جالعاسۋدا. وسىلار سىرتقى كۇشتەردىڭ قولداۋىمەن جوباعا كەدەرگى جاساۋى مۇمكىن. نيگەريا مەن الجيردە گاز كوپ، ال نيگەردە ازىراق. بىراق نيگەر بۇل جوبادا ترانزيت ءۇشىن ماڭىزدى ايماق سانالادى. بۇل جوبا ىسكە اسىپ كەتسە، ەو رەسەيدىڭ گازىنان باس تارتۋ ارەكەتىن كۇشەيتەدى.

تاياۋ شىعىس پەن شىعىس ەۋروپاداعى قاقتىعىستار مەن سوعىستار الەمنىڭ ەنەرگەتيكا كوزدەرىن تاسىمالداۋ باعىتتارىنا دا اسەر ەتىپ، وزگەرتىپ جاتىر.

اسحات قاسەنعالي

Abai.kz